I SA/Wa 1136/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Wesołowska (spr.), sędzia WSA Joanna Skiba, sędzia WSA Przemysław Żmich, , po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi E. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z [...] lutego 2021 r. Burmistrze Miasta G. (Burmistrz) odmówił E. Z. (Skarżąca) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad M. N. Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia organ wskazał art.3 pkt 11, art. 17 ust. 1 pkt.4, art. 20 , art.23, art.24, art.25, art. 26, art. 29, art.32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020r. poz. 111 z późn. zm., dalej "ustawa o świadczeniach rodzinnych"). Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wyjaśnił, że Skarżąca wniosła o przyznanie świadczenia z uwagi na opiekę nad niepełnosprawnym siostrzeńcem, M. N. Z uwagi na to, że Skarżąca jest ciotką niepełnosprawnego M. N. i nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny organ uznał, że nie przysługuje jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Po rozpoznaniu odwołania Skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (Kolegium) decyzją z [...] kwietnia 2021 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia organ wskazał art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. Kolegium ustaliło, że Skarżąca wystąpiła o zasiłek pielęgnacyjny z tytułu opieki nad siostrzeńcem, M. N. legitymującym się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS - Oddział w [...] z [...] listopada 2019 r. na podstawie którego został uznany za trwale niezdolnego do samodzielnej egzystencji, a niezdolność ta istniała na dzień [...].10.2019 r. M. N. jest bezdzietnym kawalerem, rodzice jego nie żyją a rodzeństwa nie posiada. Z treści postanowienia Sądu Rejonowego w G. Sąd Rodzinny z dnia [...].04.2014 r. sygn. akt [...] i wydanego na jego podstawie przez Sąd zaświadczenia z dnia [...] maja 2014 r. wynika, że Skarżąca została ustanowiona opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionego M. N. Organ ustalił również, że Skarżąca ma ustalone prawo do emerytury i jak twierdzi nie podejmuje zatrudnienia w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym siostrzeńcem. Fakt sprawowania przez nią opieki potwierdza zgromadzony materiał dowodowy, w tym wywiad rodzinny przeprowadzony w [...] lutego 2021 r. Kolegium wskazało, że w rozpoznawanej sprawie przedmiotem sporu jest rozstrzygnięcie dwóch kwestii, tzn. czy Skarżącej, jako osobie posiadającej ustalone prawo do emerytury przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad siostrzeńcem w stosunku, w stosunku do którego pełni również rolę opiekuna prawnego. Kolegium uznało, że Skarżąca nie może być uznana za "inną osobę na której ciąży obowiązek alimentacyjny" wobec M. N., w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W świetle art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. O kolejności ponoszenia tego obowiązku stanowi art. 129 § 1 k.r.o., zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Kolegium wyjaśniło następnie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest skierowane do kogokolwiek z rodziny - w zależności od tego, kto tej opieki się podejmie. Jest to świadczenie przeznaczone wyłącznie dla określonej w tym przepisie kategorii osób. Oznacza to, iż krewnych osoby takich jak wuj, ciotka, stryjek, stryjenka nie obciąża obowiązek alimentacyjny. Nie wyklucza to oczywiście możliwości dobrowolnej pomocy ze strony tych osób. Organ drugiej instancji podkreślił, że art. 128 k.r.o. wprost wskazuje na osoby zobowiązane do alimentacji przez co pozwala organowi administracji na dokonanie własnej oceny, na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, okoliczności bycia osobą obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym według reguł zapisanych tym przepisem i w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium wskazało, że nawet trudna i szczególna sytuacja osoby wymagającej opieki, jaka ma miejsce w przedmiotowej sprawie, nie daje podstawy uznania odwołującej za osobę, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Odnosząc się do kwestii pobierania przez Skarżącą emerytury, Kolegium wskazało, powołując się na stanowisko sądów administracyjnych, że wobec treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, osoba, która spełnia pozostałe warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Z treści wniosku Skarżącej wynika, że chce ona pobierać świadczenie pielęgnacyjne zamiast emerytury, która jest mniej korzysta finansowo. Potwierdza to, że nie podjęła przed organem emerytalno-rentowych czynności mających na celu zawieszenie prawa do emerytury, a tym samym i uzyskanie decyzji o wstrzymaniu wypłaty świadczenia emerytalnego. Zatem na etapie postępowania odwoławczego, gdyby nawet przyjąć, że zostały spełnione warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (tzn. istnienie obowiązku alimentacyjnego), istniałaby merytoryczna przeszkoda do zastosowania przez Kolegium wobec zaskarżonej decyzji organu I instancji rozstrzygnięcia merytoryczno-reformacyjnego opartego na art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. (tzn. uchylenie decyzji i orzeczenie o przyznaniu świadczenia), czy też rozstrzygnięcia kasacyjnego opartego na art. 138 § 2 k.p.a. (tzn. uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji) gdyż Skarżąca, tak na etapie wniosku, jak i odwołania nie usunęła przeszkody formalno-prawnej zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy, która pozwoliłaby zastosowanie się do regulacji zawartej w art. 24 ust. 2 ustawy oświadczeniach rodzinnych. Skarżąca wniosła na powyższą decyzję skargę do tutejszego sądu podnosząc w niej: a. zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającą na pominięciu celów tejże ustawy poprzez przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, b. rażącą obrazę przepisów prawa materialnego tj art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się ciotki, będącej jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez dzieci niepełnosprawnej, które nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Kolegium oraz poprzedzającą ją decyzji organu pierwszej instancji i przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje : Skarga jest niezasadna, zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Sąd podziela w pełni ustalenia faktyczne poczynione przez organy z których wynika, że Skarżąca jest ciotką niepełnosprawnego M. N., uznanego orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS za trwale niezdolnego do samodzielnej egzystencji. Jak słusznie wskazało Kolegium, Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy Skarżąca – ciotka osoby niepełnosprawnej - mogła być uznana za osobę, o której nowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, to jest za inną osobę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej. Odkodowując znaczenie powyższego przepisu Kolegium postąpiło prawidłowo odwołując się do art. 128 K.r.o. Przepis ten wskazuje, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Osoba będąca ciotką niepełnosprawnego podopiecznego (tak jak Skarżąca w niniejszej sprawie) nie należy do kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Obowiązek ten obciąża bowiem w linii bocznej wyłącznie rodzeństwo, a nie wstępnych lub zstępnych rodzeństwa. Powyższe nie pozwala zaliczyć ciotki osoby niepełnosprawnej do grona osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Regulacja ta wyraźnie ogranicza krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wyłącznie do osób zobowiązanych do alimentacji. Tym samym osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym członkiem rodziny, nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stanowisko takie wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 9 grudnia 2013 r. sygn. akt I OPS 5/13. Uchwała ta podjęta została w stanie prawnym obowiązującym do dnia 1 stycznia 2013 r., kiedy to przepisy nie przewidywały odpowiednika obecnego rozwiązania przyjętego w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych ale w związku z powiązaniem tego przepisu z kręgiem osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, stanowisko zajęte w powyższej uchwale pozostaje aktualne (vide: wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2021 r. sygn. akt I OSK 2091/20, z 22 lutego 2021 r. I OSK I OSK 2505/20). Stanowisko to znajduje również zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Skarżąca nie będąc obciążona obowiązkiem alimentacyjnym względem niepełnosprawnej, nie jest osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a zatem nie ma do niej zastosowania również art. 17 ust. 1a tejże ustawy. Brzmienie tego przepisu odsyła bowiem wprost do osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Na powyższe stanowisko nie wpływa treść art. 132 K.r.o., zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Przepis ten określa bowiem zasady następstwa realizacji obowiązku alimentacyjnego wyłącznie w kręgu osób, na których obowiązek ten ciąży w związku z obowiązującymi przepisami. Sąd podziela również w pełni stanowisko Kolegium, zgodnie z którym świadczenie opieki na rzecz osoby niepełnosprawnej, której udziela Skarżąca swojemu siostrzeńcowi kierując się moralnym obowiązkiem nie może być uznane za wypełniające dyspozycję art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych podobnie jak ustanowienie Skarżącej opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionego siostrzeńca. Przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych wyraźnie wskazuje na konieczności istnienia ustawowego obowiązku alimentacyjnego, stąd nawet wykonywanie faktycznych czynności wypełniających treść owego obowiązku, ale mające miejsce między osobami, na których nie ciąży ów ustawowy obowiązek, nie może być traktowane jako wypełnienie dyspozycji analizowanego przepisu. Zatem wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych przedstawiona przez Kolegium w uzasadnieniu decyzji jest prawidłowa. Sąd wskazuje w tym miejscu, że niezrozumiałe są argumenty skargi odwołujące się do rzekomego stanowiska Kolegium o możliwości sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez jej dzieci, które nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak wynika z części historycznej niniejszego uzasadnienia, przyczyną odmowy przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego był fakt, że nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny wobec M. N. Okolicznością niesporną w niniejszej sprawie jest również fakt, że M. N. jest kawalerem i nie ma dzieci. Zatem zarzut sformułowany w punkcie 2 petitum skargi uznać należy za niezasadny, bowiem nie dotyczy on stanu faktycznego zaistniałego w niniejszej sprawie. Zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych należy uznać za niezasadny. O naruszeniu tego przepisu można by mówić jedynie, gdyby w ocenie organu Skarżąca spełniała przesłanki określone w art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1a ustawy. Skoro jak już wyżej wskazano, Skarżąca jako osoba na której nie ciąży ustawowy obowiązek alimentacyjny wobec M. N. nie jest osobą o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, nie jest możliwe przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji nie można stawiać organowi zarzutu naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a ustawy. Na marginesie sąd wskazuje, że sąd w pełni podziela stanowisko wyrażone w przywołanych przez Kolegium wyrokach sądów administracyjnych z których wynika, że w sytuacji gdy osoba uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego pobiera emeryturę, przyznanie jej świadczenia uzależnione jest od zrezygnowania przez nią ze świadczenia emerytalnego. Z uwagi na powyższe, uznając zarzuty podniesione w skardze za niezasadne, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a oddalił skargę. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na złożenie przez Skarżącą wniosku o rozpoznanie sprawy w tym trybie wobec braku sprzeciwu organu, zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a.