IV SA/Wr 353/21

WyrokWSA we Wrocławiu2021-07-22

Skład orzekający: sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, sędzia WSA Gabriel Węgrzyn

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy osobie pobierającej emeryturę, której wysokość jest niższa od świadczenia pielęgnacyjnego, przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli złoży wniosek o zawieszenie prawa do emerytury?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że zaskarżona decyzja narusza prawo materialne poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych. Prawidłowa wykładnia tego przepisu, uwzględniająca zasady konstytucyjne i cel świadczenia pielęgnacyjnego, nakazuje umożliwienie osobie uprawnionej wyboru między świadczeniem pielęgnacyjnym a emeryturą, jeśli emerytura jest niższa. Wymaga to poinformowania strony o możliwości zawieszenia prawa do emerytury i wstrzymania jej wypłaty, a następnie rozpatrzenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne.
Stan faktyczny
Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. Organ pierwszej instancji odmówił przyznania świadczenia, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję w mocy, wskazując na posiadanie przez skarżącą prawa do emerytury jako przesłankę negatywną. Skarżąca wniosła skargę do sądu, argumentując, że błędnie zinterpretowano przepisy i że jest gotowa zawiesić prawo do emerytury, aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne.
Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił w całości zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Skargę w zakresie żądania zwrotu kosztów postępowania oddalił.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca), Sędziowie: asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, sędzia WSA Gabriel Węgrzyn, , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 lipca 2021 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...],nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla w całości zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. dalej idącą skargę oddala. Przystępując do rozstrzygania Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy jn. Skarżąca wystąpiła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Wydaną z upoważnienia Wójta Gminy C. decyzją odmówiono skarżącej przyznania wnioskowanego przez nią świadczenia. Od powyższej decyzji skarżąca złożyła odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (dalej: Kolegium, SKO) - po rozpatrzeniu sprawy w trybie instancyjnym - utrzymało w mocy zaskarżoną odwołaniem decyzję. Mając na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego K 38/13 - wbrew stanowisku organu pierwszej instancji - uznało jednak, że oceny spełnienia przez skarżącą przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało dokonać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki. Nie podzieliło zatem twierdzenia, iż w sytuacji skarżącej nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. - dalej: u.ś.r.). SKO stwierdziło, że w przypadku skarżącej zaistniała jednak inna negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego, określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., tj. skarżąca ma ustalone prawo do emerytury (866,58 zł netto). Dowodziło, że świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować danej osobie brak dochodu z pracy zarobkowej, która tej pracy nie może wykonywać, gdyż opiekuje się niepełnosprawnym członkiem rodziny nie mogącym samodzielnie egzystować. Podkreśliło, że przepisy nie dają możliwości przyznania świadczenia wyższego (świadczenia pielęgnacyjnego), kompensowania wysokości emerytury do kwoty świadczenia pielęgnacyjnego (jako świadczenia wyższego), czy też przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy między kwotą świadczenia a wysokością emerytury. Zauważyło, że ustawodawca przyjął, że do świadczenia pielęgnacyjnego uprawniona jest osoba sprawująca opiekę, która nie ma ustalonego prawa do świadczenia z innego systemu zabezpieczenia społecznego. Uznało, że nie można pobierać jednocześnie emerytury i świadczenia pielęgnacyjnego, tak jak nie można uzyskiwać dochodu z pracy zarobkowej i pobierać świadczenia. Dodało, że pogląd ten znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych. Kolegium wskazało, że z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika jednoznacznie, iż istotną cechą osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (albo ich niepodejmowanie). Przyjęło, że związek między rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. Zważyło, że tworząc przepisy u.ś.r. ustawodawca miał na względzie osoby w wieku aktywności zawodowej, gotowe do podjęcia pracy, ale zmuszone do odstąpienia od jej podjęcia lub rezygnacji z niej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W ocenie SKO w rozpatrywanej sprawie ww. związek przyczynowo - skutkowy nie zachodzi, gdyż skarżąca od 1 maja 2012 r. (czyli od 9 lat) posiada uprawnienie do emerytury i świadczenie to pobiera (okoliczność w sprawie niesporna). SKO zauważyło, że skarżąca 1 maja 2021 r. ukończy 69 lat. Uznało, że jest ona zatem osobą, która wedle wszelkich zasad dotyczących wieku emerytalnego wyłączona jest z rynku pracy. Stwierdziło, że brak jest podstaw do przyjęcia, że strona nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, skoro stałą opiekę sprawuje - jak oświadczyła - od maja 2019 r. Dodało, że wówczas - od 7 lat - przebywała na emeryturze, czyli że od 7 lat nie była czynna zawodowo. SKO podsumowało, że jednoznaczny w swym brzmieniu przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. nie daje podstaw do pominięcia jego treści w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, ale (jak w przypadku strony) kwota emerytury jest niższa niż obecnie wynosi świadczenie pielęgnacyjne. Ponadto w sytuacji strony nie zaistniał związek przyczynowo - skutkowy między koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką a niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez stronę. W skardze na decyzję SKO, skarżąc tę decyzję w całości, skarżąca wniosła o uchylenie obu wydanych w jej sprawie decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. polegającą na pominięciu, że strona opiekuje się osobą niepełnosprawną i z tego powodu nie może podjąć zatrudnienia, jak również poprzez uniemożliwienie wnioskodawcy zawieszenia prawa do emerytury celem pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Stwierdziła, że skarżona decyzja jest wadliwa. Dowodziła, że od około dwudziestu lat opiekuje się chorą matką i że błędne jest stanowisko SKO, iż opiekę tę sprawuje od 2019 r. Wskazała, że w 2019 r. jej matka miała udar w następstwie czego znacznie nasiliły się u niej demencje, otępienie i od tego czasu wymaga całodobowej opieki, co jednak nie zmienia faktu, że wcześniej również wymagała opieki, którą sprawowała skarżąca. Argumentowała, że jej matka jest osobą całkowicie niesamodzielną (opisała jej stan i sposób świadczonej przez nią opieki nad matką). Podkreśliła, że ze względu na sprawowanie opieki nad matką nie miała możliwości, będąc na emeryturze, podjąć dodatkowego zatrudnienia i dorobić do skromnej emerytury, mimo tego, że miała oferty pracy i nadal jej kwalifikacje są atrakcyjne na rynku pracy. Motywowała, że orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje, że ustalone prawo do emerytury nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zaś organ administracji powinien umożliwić stronie wybór świadczenia i zawieszenie prawa do emerytury. Informowała, że w sytuacji przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest gotowa zawiesić prawo do emerytury i że z tego powodu zwróciła się do organu odwoławczego o wyznaczenie jej terminu na zawieszenie prawa do emerytury. Dodała, że nie może niejako z góry zawiesić prawa do emerytury nie mając pewności, że wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne zostanie jej przyznane, albowiem w takiej sytuacji zostałaby bez żadnego dochodu. Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Skarga okazała się uzasadniona. W sprawie nie jest sporne, że skarżąca spełnia przesłanki pozytywne, od których uzależnione jest prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Organy obu instancji stanęły jednak na stanowisku, że skoro skarżącej została przyznana emerytura, to okoliczność ta wyczerpuje przesłankę negatywną, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m.in. prawo do emerytury. Sąd zauważa, że w orzecznictwie ukształtował się pogląd, iż istnieje potrzeba uzupełnienia wyników wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej (por. wyroki NSA z: 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1546/19; 27 maja 2020 r., I OSK 2375/19; 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20; CBOSA). W powołanych wyrokach przyjmuje się, że zastosowanie tych dyrektyw może prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej, nawet, gdy wykładnia ta prowadzi do jednoznacznych wniosków. Wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. winna uwzględniać także kontekst historyczny pojawienia się tego przepisu w systemie prawa, który przesądza o konieczności zastosowania reguł w/w wykładni. Należy dostrzec, że w dacie uchwalenia ustawy o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.) wysokość ówczesnego świadczenia pielęgnacyjnego była niższa niż najniższe ówczesne wysokości świadczeń wyłączających prawo do tego świadczenia. Tym samym wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, którego celem jest zrekompensowanie danej osobie strat, jakie ponosi ona w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, było uzasadnione i zgodne z systemem aksjologicznym wyrażonym w Konstytucji RP. W przypadku osób, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było konsekwencją posiadania źródła utrzymania, którego wysokość przewyższała pierwotnie wysokość tego świadczenia. Ta relacja ekonomiczna tychże świadczeń utrzymywała się do 1 maja 2014 r., kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury a następnie było waloryzowane i obecnie wynosi 1.971 zł (jest wyższe od otrzymywanej przez skarżącą renty). Intencją ustawodawcy wprowadzającego przedmiotowe wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Podkreśla się, że odczytanie znaczenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w obecnych realiach, jako pozbawiającego w całości świadczenia pielęgnacyjnego także opiekuna otrzymującego świadczenie znacznie niższe, pozostaje w sprzeczności z wynikami wykładni celowościowej, systemowej i funkcjonalnej (zob. wyrok NSA z 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1546/19; CBOSA). Wymaga zauważenia, że zgodnie z wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasadą bezpośredniego stosowania jej przepisów, organy władzy publicznej powinny dokonywać prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., która pozwoli na realizację zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1), sprawiedliwości społecznej (art. 2), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69). Obowiązkiem sądu administracyjnego, sprawującego wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, jest prokonstytucyjna interpretacja przepisów prawa. Jak wynika z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. istotną cechą osób, będących adresatami zawartej tam normy prawnej określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. może wskazywać na bezwzględne wyeliminowanie z kręgu osób, które spełniają powyższą przesłankę, tych, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie. Taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. naruszałaby jednak konstytucyjną zasadę równości. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (dalej: TK, Trybunał) wielokrotnie podnoszono, że zasada równości polega na tym, iż wszystkie podmioty prawa charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Jeżeli zatem prawodawca różnicuje podmioty prawa, które charakteryzują się wspólną cechą istotną, to wprowadza odstępstwo od zasady równości (zob. wyroki TK z: 9 marca 1988 r., U 7/87; 6 maja 1998 r., K 37/97; 20 października 1998 r., K 7/98; 17 maja 1999 r., P 6/98; 4 stycznia 2000 r., K 18/99; 18 grudnia 2000 r., K 10/00; 21 maja 2002 r., K 30/01; 28 maja 2002 r., P 10/01; z 18 marca 2014 r., SK 53/12). Istotną cechą osób, którym na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zaś zróżnicowana w ten sposób, że te osoby, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., zostały pozbawione prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie osobom, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r., umożliwiono wybór świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach. Jak podkreślał wielokrotnie TK, wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonujących argumentach (por. wyroki z: 23 listopada 2010 r., K 5/10; 19 kwietnia 2011 r., P 41/09; 18 czerwca 2013 r., K 37/12; 5 listopada 2013 r., K 40/12; 17 czerwca 2014 r., P 6/12). Zaznaczyć trzeba, że wypowiadając się odnośnie zróżnicowania poziomu świadczeń pielęgnacyjnych dla opiekunów osób niepełnosprawnych, w uzasadnieniu wyroku z 21 października 2015 r. (K 38/13) TK wskazał, że ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów. Sąd podziela stanowisko wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że nie można znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne (zob. wyroki NSA z: 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1546/19 i 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20; CBOSA). Przy wykładni omawianego przepisu trzeba mieć również na względzie, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę (rentę) w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do emerytury opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej. Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, że prawidłowa prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. powoduje konieczność umożliwienia osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. W przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził w art. 27 ust. 5 u.ś.r. zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Przepis ten przewiduje, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 53 - dalej: u.e.r.f.u.s.), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ew. wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r./art. 96 u.e.r.f.u.s.), wypłacanych przez organy określone w każdej z tychże ustaw. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury (renty), przyznawanych i wypłacanych przez różne organy, jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r. Biorąc pod uwagę przedstawione zasady konstytucyjne należy uznać, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę (rentę), powinna mieć prawo do dokonania wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (w sprawie emerytury). Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury (renty) na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s., zgodnie z którym prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury (renty), stosownie do art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s., skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury (renty) poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Emerytura (renta) jest prawem niezbywalnym, jednak uznać trzeba, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury (renty), lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury (renty) skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to przyjąć należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W myśl art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury (por. NSA w wyroku z 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20; CBOSA). O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury (renty) i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować, co wynika z art. 9 i art. 79a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. - dalej: k.p.a.). Taka informacja powinna być udzielona stronie, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury (renty). Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury (renty), możliwe będzie przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Podkreślić jednocześnie należy, że konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne w koordynacji z organem emerytalno-rentowym, aby nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas. W tej sprawie organy administracji zaniechały poinformowania skarżącej o przysługującej jej możliwości wyboru świadczenia oraz o możliwości zawieszenia emerytury, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie. Nie wezwały jej także do złożenia brakujących dokumentów. To wszystko zaś skutkowało przedwczesną odmową przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Sąd podziela stanowisko, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w przypadku rezygnacji z podjęcia zatrudnienia jedynie w sytuacji, gdy jest ono realnie możliwie. Nie podziela jednak argumentacji łączącej uzyskanie prawa do emerytury z niezdolnością do pracy z uwagi na wiek (por.: wyrok WSA w Gdańsku z 20 maja 2021 r., III SA/Gd 100/21; wyrok NSA z 29 kwietnia 2021 r., I OSK 208/21; oba wyroki dostępne w CBOSA). Co do zasady bowiem osoba, której stan zdrowa nie wyklucza zatrudnienia, która ukończyła 60 lat w przypadku kobiety i 65 lat w przypadku mężczyzny, może podjąć zatrudnienie i uzyskiwać wynagrodzenie za pracę. Wynika to wprost z unormowań przepisów art. 103 i 103a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przewidujących, że osoba, która osiągnęła wiek emerytalny nie ma obowiązku rozwiązania stosunku pracy i może nadal pozostawać w zatrudnieniu u tego samego pracodawcy (co skutkuje zawieszeniem prawa do emerytury), jak również pobierając świadczenie emerytalne może ona podjąć dodatkowo zatrudnienie. Osiągnięcie wieku emerytalnego nie wyłącza zatem ze swej istoty możliwości pozostawiania w zatrudnieniu i uzyskiwania dochodów z tego tytułu. Podkreślić należy, że w tej sprawie organy nie dokonały żadnych ustaleń o niezdolności skarżącej do podjęcia pracy, koncentrując się na jej wieku i okresie pozostawania na emeryturze, co jest - zdaniem Sądu - nieprawidłowe. Zaskarżona decyzja narusza zatem normę prawa materialnego - art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. przez jego błędną wykładnię a zaistniałe naruszenie niewątpliwie miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Uwzględniając powyższe Sąd stwierdził, że organy obu instancji dokonały niewłaściwej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. i przedwcześnie odmówiły przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na pobieranie przez nią emerytury, bez uprzedniego pouczenia jej i wezwania do wykazania, że zawiesiła ona prawo do emerytury i że wstrzymano wypłatę tego świadczenia. Rozstrzygając sprawę ponownie, organ administracji zastosuje się do oceny prawnej wyrażonej w uzasadnieniu tego wyroku. Weźmie zatem pod uwagę prawidłową wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. i poinformuje skarżącą o możliwości wyboru świadczenia oraz wezwie do złożenia stosownych dokumentów, umożliwiających wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego, z odpowiednim pouczeniem. Dalej, w zależności od wykonania przez skarżącą nałożonego obowiązku, rozstrzygnie sprawę. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej: p.p.s.a.), Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji (pkt I sentencji wyroku). Z uwagi na to, że sprawa podlega ustawowemu zwolnieniu od kosztów sądowych, zaś strona zażądała w skardze zwrotu kosztów postępowania, Sąd oddalił skargę w zakresie tego żądania (pkt II sentencji wyroku), co znajduje podstawy w art. 151 w zw. z art. 199, art. 200 i art. 239 p.p.s.a. Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym, w postępowaniu uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło