IV SA/Wr 289/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Sędziowie: asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca) sędzia WSA Gabriel Węgrzyn, , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 lipca 2021 r. sprawy ze skargi A sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz strony skarżącej A sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w B. kwotę 697 (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] nr [...] Burmistrz B. odmówił A sp. z o. o. sp. k. w B. przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika M. M. Organ wskazał, że pracodawca zawarł z M. M. w dniu 1 września 2017 r. za pośrednictwem Cechu Rzemiosł Różnych i Małej Przedsiębiorczości w K. umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego w formie nauki zawodu w zawodzie mechanik pojazdów samochodowych na okres 36 miesięcy, tj. od 1 września 2017 r. do 31 sierpnia 2020 r. Młodociany pracownik w dniu 1 września 2020 r. zdał egzamin przed Komisją Egzaminacyjną D. Izby Rzemieślniczej we W. i uzyskał świadectwo czeladnicze. Dalej organ wyjaśnił, że pracodawca będący spółką komandytową nie spełnia przesłanek z art. 2 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (t. j.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1267 ze zm.), a więc nie jest rzemieślnikiem. Zgodnie z art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 910 ze zm.) dofinansowanie przysługuje pracodawcy niebędącemu rzemieślnikiem, jeśli uczeń zdał egzamin zawodowy przed Okręgową Komisją Egzaminacyjną, natomiast pracownik wnioskodawcy zdał egzamin przed Komisją Egzaminacyjną D. Izby rzemieślniczej we W.. Pracownik, pomimo odbycia nauki zawodu, nie zdał stosownego egzaminu, a pracodawca nie może uzyskać dofinansowania kosztów przygotowania zawodowego młodocianego pracownika. W odwołaniu wnioskodawca wniósł o zmianę decyzji organu pierwszej instancji i przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika, zarzucając naruszenie art. 122 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 122 ust. 7 pkt 3 ustawy Prawo oświatowe oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagrodzenia (Dz. U. z 2018 r. poz. 2010) przez ich błędną wykładnię. Zdaniem strony, w sprawie powinien mieć zastosowanie art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego według stanu prawnego obowiązującego przed 1 września 2019 r., bowiem wszystkie czynności związane z kształceniem młodocianego pracownika rozpoczęły się pod rządami prawa obowiązującego przed dniem 1 września 2019 r. i wówczas pracodawca uzyskał ekspektatywę uzyskania dofinansowania kosztów kształcenia. Sprawiedliwość społeczna wymaga, aby odwołujący, który spełnił wymagania przewidziane w art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego pod rządami prawa sprzed 1 września 2019 r., miał możliwość podejmowania starań o dofinansowanie według tego stanu prawnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium wyjaśniło, że pracodawca jest podmiotem zaliczanym do kategorii spółek prawa handlowego, który nie może być zaliczany do kategorii rzemieślników. Organ nie mógł również pominąć zmiany przepisów Prawa oświatowego i kierować się wcześniej obowiązującą regulacją prawną. Wejście w życie zmienionych unormowań poprzedzone było długim okresem vacatio legis, trwającym blisko rok, albowiem ustawa zmieniającą ustawę Prawo oświatowe opublikowana została w dniu 30 listopada 2018 r. Zatem pracodawca miał wystarczająco dużo czasu na to, aby w sposób profesjonalny przygotować się do tej zmiany. Co więcej młodociany pracownik do egzaminu podszedł po roku obowiązywania znowelizowanych przepisów, a zatem pracodawca miał wpływ na dostosowanie swoich działań do zmienionej sytuacji prawnej. Pracodawca dysponuje instrumentami formalnymi, przy wykorzystaniu których może zobligować młodocianego pracownika do zdawania egzaminu końcowego przed właściwą komisją. Właściwym sposobem jest zawarcie z młodocianym odpowiednio sformułowanej umowy. W niniejszej sprawie strony stosunku pracy miały możliwość i wystarczająco dużo czasu na rozeznanie w przepisach, zmianę treści stosunku pracy, a także przystąpienie przez młodocianego pracownika do właściwego egzaminu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zarzucając naruszenie art. 122 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 122 ust. 7 pkt 3 ustawy Prawo oświatowe oraz § 3c rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagrodzenia przez błędną ich wykładnię polegającą na: - sprzecznym z wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP zasadą sprawiedliwości społecznej przyjęciu, że warunek zdania przez młodocianego egzaminu nie został spełniony, gdyż młodociany zdał egzamin czeladniczy zamiast egzaminu zawodowego, pomimo że do oceny spełnienia tej przesłanki powinien mieć zastosowanie stan prawny obowiązujący przed 1 września 2019 r., - nietrafnym przyjęciu, że rzemieślnikiem w rozumieniu Prawa Oświatowego jest tylko rzemieślnik w rozumieniu przepisów ustawy o rzemiośle, skoro rzemieślnikiem w rozumieniu art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a Prawa oświatowego jest także pracodawca, którego zakład prowadzi lub który zatrudnia pracownika uprawnionego do przygotowania zawodowego młodocianych. Zdaniem strony, w sprawie powinien mieć zastosowanie art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego według stanu prawnego obowiązującego przed 1 września 2019 r., bowiem sprawiedliwość społeczna wymaga, aby pracodawca, który spełnił wymagania przewidziane w art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego według stanu sprzed 1 września 2019 r., miał możliwość podejmowania starań o dofinansowanie według tego stanu prawnego. Skoro wszystkie czynności związane z kształceniem młodocianego pracownika rozpoczęły się pod rządami prawa obowiązującego przed dniem 1 września 2019 r., to wówczas pracodawca uzyskał ekspektatywę uzyskania dofinansowania kosztów kształcenia. Rzemieślnikiem w rozumieniu Prawa Oświatowego jest nie tylko rzemieślnik w rozumieniu przepisów ustawy o rzemiośle, ale również pracodawca, którego zakład prowadzi lub który zatrudnia rzemieślnika uprawnionego do przygotowania zawodowego młodocianych. W spółce zatrudniony był i prowadził kształcenie mistrz ślusarstwa samochodowego silników, posiadający kurs pedagogiczny, a następnie inny pracownik posiadający wymagane kwalifikacje. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd uznał, że zaskarżone decyzje naruszają przepisy prawa, w stopniu dającym podstawę do ich uchylenia. Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji stanowił art. 122 ust. 1 ustawy Prawo oświatowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 910 ze zm.), który uległ zmianie z dniem 1 września 2019 r. wraz z wejściem w życie ustawy z dnia 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy - Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 2245 tj.), w której nie zamieszczono przepisów przejściowych. Zgodnie z treścią art. 122 ust. 1 ustawy Prawo oświatowe przed nowelizacją : "Pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli: 1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania; 2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1." Po nowelizacji przepisu art. 122 ust. 1 uzyskał on następujące brzmienie : "Pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli : 1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania; 2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał: a) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - egzamin czeladniczy zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (Dz. U. z 2018 r. poz. 1267), b) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem - egzamin zawodowy; 3) młodociany pracownik ukończył przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1." Skoro z dniem 1 września 2019 r. nastąpiła zmiana stanu prawnego, to organy administracji publicznej w wydanych rozstrzygnięciach, kierowały się treścią art. 6 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, zgodnie z którym organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, stosując przepis w brzmieniu obowiązującym na dzień złożenia wniosku o dofinansowanie. Ustawodawca wprowadzając zmianę do ustawy Prawo oświatowe nie zamieścił przepisów intertemporalnych w przepisach nowelizacyjnych, co oznacza na gruncie orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, obowiązek stosowania przepisów nowego prawa. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 8 listopada 2008 r. K 30/06, OTK-A 2006/10/149 (Dz. U. z 2006 r. Nr 206 poz. 1522) wyraził stanowisko, że milczenie ustawodawcy co do reguły intertemporalnej należy uznać za przejaw jego woli bezpośredniego działania nowego prawa, chyba że przeciw jej zastosowaniu przemawiają ważne racje systemowe lub aksjologiczne. Mając na względzie powyższe stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, zdaniem Sądu, taka wyjątkowa sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie. W rozpatrywanej sprawie większość cyklu kształcenia młodocianego pracownika odbyła się według stanu prawnego obowiązującego przed dniem 1 września 2019 r. Zauważyć należy, że umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego została zawarta na okres od 1 września 2017 r., przy czym nauka zawodu mechanik pojazdów samochodowych miała trwać 3 lata, do zdania egzaminu czeladniczego, jednak nie dłużej niż do dnia 31 sierpnia 2020 r. Egzamin końcowy młodocianego pracownika potwierdzający kwalifikacje w zawodzie odbył się już po wejściu w życie wskazanej nowelizacji w dniu 1 września 2020 r. Wobec powyższego wszystkie czynności związane z kształceniem młodocianego pracownika rozpoczęły się oraz w większości trwały pod rządami prawa obowiązującego przed dniem 1 września 2019 r. Aprobata stanowiska SKO oraz organu pierwszej instancji oznaczałaby sytuację, w której większość cyklu kształcenia zostałaby poddana ocenie według przepisów nieobowiązujących w czasie, gdy zdarzenie to miało miejsce. Wówczas czynności dokonane w okresie od 1 września 2017 r. do 31 sierpnia 2019 r. musiałyby zostać dostosowane do stanu prawnego obowiązującego od 1 września 2019 r. Mając na uwadze fakt, że ustawodawca dokonał zmiany przepisów nie uchwalając przepisów przejściowych, a także w związku z tym, że ustawodawca w wyniku nowelizacji wprowadził przepisy mniej korzystne dla strony skarżącej, Sąd uznał, że należy zastosować przepisy Prawa oświatowego obowiązujące przed dniem 1 września 2019 r. Na konieczność zastosowania tych właśnie przepisów sądy administracyjne wskazywały już w okresie wcześniejszym (por: wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 czerwca 2020 r., III SA/Kr 558/20, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 10 października 2019 r., III SA/Lu 266/19, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 listopada 2020 r., IV SA/Po 793/20 dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie ze stanowiskiem wyrażanym przez Naczelny Sąd Administracyjny (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 lutego 2014 r., II GSK 1691/12 i z dnia 16 października 2012 r., I FSK 1996/11, dostępne na stronie: http://orzeczenia.nas.gov.pl), w sytuacji gdy brak jest przepisów przejściowych, w razie zmiany przepisów na mniej korzystne, należy rozważyć zastosowane normy względniejszej, zgodnie z normą wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP. W analizowanej sprawie Sąd uznał, że w sytuacji braku reguł intertemporalnych, konstytucyjna zasada sprawiedliwości społecznej wymaga, aby spółka, która spełniła wymagania przewidziane w art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego pod rządami prawa obowiązującego przed 1 września 2019 r., miała możliwość podejmowania starań według tego stanu prawnego i otrzymania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Podkreślić również należy, że stosowanie zasad prawa może doprowadzić do ich kolizji, tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie. Z jednej strony, obowiązująca zasada praworządności z art. 6 Kpa (wyrażona także w art. 7 Konstytucji RP), a z drugiej zasada sprawiedliwości społecznej z art. 2 Konstytucji RP. Argumentem przemawiającym za przyznaniem warunkowego pierwszeństwa zasadzie sprawiedliwości społecznej w tym przypadku jest ratio legis art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego, zgodnie z którym ustawodawca dąży do wynagradzania pracodawców, którzy podejmują się dodatkowo, oprócz prowadzenia własnej działalności gospodarczej, kształcenia młodocianych pracowników, a także orzecznictwo sądów administracyjnych odnoszące się stanu prawnego sprzed 1 września 2019 r., w świetle którego nie jest istotne, czy młodociany pracownik zda egzamin zgodnie z § 11 ust. 2 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagrodzenia, jak i wówczas, gdy zda egzamin z pominięciem tego rozporządzenia, a wyłącznie na podstawie rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 24 sierpnia 2017 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu oraz rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 18 sierpnia 2017 r. w sprawie szczegółowych warunków i sposobu przeprowadzania egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie (patrz : wyrok WSA w Poznaniu z dnia 25 września 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 325/19 oraz wyrok WSA w Poznaniu z dnia 7 sierpnia 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 324/19). W stanie prawnym obowiązującym przed dniem 1 września 2019 r. sądy administracyjne rozstrzygając sprawy z zakresu dofinansowania kształcenia młodocianych pracowników, stosowały wykładnię rozszerzającą, w zakresie, w jakim ustawodawca nie sprecyzował w art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego wymogów, co do obowiązku zdawania konkretnego egzaminu przed podmiotem, o którym mowa w pkt 1 omawianego przepisu. Sądy administracyjne sprawując wymiar sprawiedliwości i rozstrzygając sporne zagadnienia uprawnione są do wyważenia racji stron procesu w ramach wykładni i stosowania relewantnych norm prawnych. Nie do pogodzenia z istotą wymiaru sprawiedliwości byłoby przyjęcie interpretacji znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów, w sposób, który prowadziłby do sytuacji w której pracodawca zawarł umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego przed 1 września 2019 r., poniósł koszty kształcenia młodocianego pracownika, który zdał egzamin określony w umowie, a następnie, z uwagi na brak przepisów intertemporalnych, zostałby pozbawiony dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Należy też zwrócić uwagę, że z mocy art. 122 ust. 1 pkt 1 Prawa oświatowego dofinansowanie kosztów kształcenia przysługuje tym pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, jeżeli pracodawca "lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo zatrudniona u pracodawcy" posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych. Na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a Prawa oświatowego pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - egzamin czeladniczy zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle. Dokonując wykładni tego ostatniego przepisu, w ocenie Sądu, wziąć należało pod uwagę nie tylko jego literalne brzmienie, jak w istocie uczyniły to organy, ale należało również posłużyć się dyrektywami wykładni celowościowej i systemowej. Skoro ustawodawca w art. 122 ust. 1 pkt 1 Prawa oświatowego dopuszcza przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika pracodawcy, który sam nie posiada kwalifikacji wymaganych do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych - pod warunkiem - że kwalifikacje takie posiada osoba prowadząca zakład w jego imieniu albo osoba przez niego zatrudniona, to nie sposób przyjąć, że w art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a Prawa oświatowego mówi wyłącznie o rzemieślniku w rozumieniu ustawy o rzemiośle. Wydaje się, że inne rozumienie przedstawionych unormowań byłoby sprzeczne z ich celem, którym jest zachęcenie pracodawców do kształcenia zawodowego młodocianych przez dofinansowanie kosztów takiego kształcenia. Dlatego zasadnym jest uznanie, że rzemieślnikiem w rozumieniu art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a Prawa oświatowego jest nie tylko rzemieślnik w rozumieniu ustawy o rzemiośle, ale również pracodawca, w imieniu którego zakład prowadzi albo u którego zatrudniona jest osoba, która jest rzemieślnikiem. Dlatego też Sąd za zasadne uznał podniesione w skardze zarzuty dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego przez organy obu instancji. Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią powyższe stanowisko Sądu. W związku z tym, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. Na kwotę 697 zł zasądzoną od organu złożył się koszt wpisu sądowego od skargi (200 zł), koszty zastępstwa procesowego (480 zł) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł).