IV SA/Po 1164/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędzia WSA Marek Sachajko (spr.) Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz - Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 października 2020 r. sprawy ze skargi G. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] działając na podstawie art. 1, art. 17 ust. 1 i art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. nr 79 poz. 856 z 2001r.), art. 17 pkt. 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 poz. 256, dalej k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania G. P. (dalej też jako strona lub skarżący) utrzymało w mocy decyzję Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia [...] marca 2020 r. [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na ciotkę T. P.. Rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wnioskiem z dnia [...] lutego 2020 r. G. P. zwrócił się do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną ciotką. Wyjaśnił, że jego ciotka nie ma rodziców, a obowiązek alimentacyjny ciąży na jedynym jej bracie - ojcu wnioskodawcy - M. P.. Wnioskodawca podał, że jego ojciec jest po operacji serca i ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie opiekować się swoją siostrą. Wnioskodawca wskazał, że jego ojciec korzysta z opieki i pomocy żony, ponadto często bywa w szpitalu. Z tych względów skarżący przeprowadził się do K. do domu swojej ciotki i zrezygnował z pracy w celu opieki nad nią. Decyzją z [...] marca 2020 r. nr [...] organ I instancji odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ ustalił, że T. P. orzeczeniem z dnia [...] grudnia 1999 r. wydanym przez Lekarza Orzecznika ZUS w O. W.. została uznana za osobę trwale niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji. Organ powołał się na treść art. 17 ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 poz. 111, dalej u.ś.r.), który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Zdaniem organu T. P. nie spełnia przesłanek uprawniających do przedmiotowego świadczenia, albowiem niepełnosprawność powstała u niej w wieku [...] lat. Zdaniem organu w sprawie występuje kolejna negatywna przesłanka, a mianowicie G. P. nie jest osobą zobowiązaną do alimentacji względem osoby wymagającej opieki, ponieważ jest bratankiem T. P.. O ile przeprowadzony wywiad środowiskowy potwierdził sprawowanie przez G. P. całodobowej opieki nad ciotką, to z uwagi na fakt wskazujący, że żyje brat T. P., ojciec wnioskodawcy, nie jest możliwe przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Skarżący odwołał się od ww. decyzji i zarzucił organom nieprawidłowe ustalenie daty powstania niepełnosprawności u jego ciotki. Podał, ze decyzja ZUS została wydana [...] grudnia 1999r. a daty powstania niepełnosprawności nie da się określić, gdyż zanik mięśni i skolioza, na które choruje są chorobami postępującymi, a samo orzeczenie nie może wyznaczać daty powstania schorzenia. Dalej skarżący wskazał, że jego ciocia jest osobą samotną, porusza się na wózku inwalidzkim, a z powodu schorzeń nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji. Jedyna osoba na której ciąży obowiązek alimentacyjny - jego ojciec - nie jest zdolny, z uwagi na wiek i choroby, do sprawowania opieki nad siostrą. Podał, że z ciotką łączy go bardzo silna więź emocjonalna, dlatego zrezygnował z pracy w celu sprawowania nad nią opieki. Jeżeli powróci do pracy będzie zmuszony skierować ciotkę do odpowiedniej placówki opiekuńczej. Opisanym we wstępie rozstrzygnięciem Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając swoje stanowisko Kolegium wywiodło, że zgodnie z art. 17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Kolegium wskazało, że obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo (art. 126 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), a także przysposabiającego (art. 131 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Zdaniem SKO organ I instancji wydał prawidłową decyzję twierdząc, że G. P. nie mieści się w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji. Jest on krewnym w linii bocznej - jest zstępnym zobowiązanego do alimentacji osoby wymagającej opieki. Jego obowiązku alimentacyjnego nie da się też wywnioskować z żadnego przepisu Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. SKO wskazało, że opieka strony nad ciotką zasługuje na najwyższy szacunek i uznanie, jednak organy administracji związane są przepisami prawa, które nie przewidują możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w wypadku braku obowiązku alimentacyjnego. Z uwagi na fakt, że G. P., jako bratanek, nie należy do żadnego z kręgu pomiotów wymienionych art. 17 ust. 1 u.ś.r. odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji jest uzasadniona i znajduje oparcie w przepisach obowiązującego w tym zakresie prawa. Kolegium podzieliło przy tym stanowisko zawarte w uchwale podjętej w składzie siedmiu sędziów NSA z dnia [...] grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS [...], w której NSA uznał, że "osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. la ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych". W skardze do WSA G. P. podał, że skarży decyzję Kolegium w całości i wnosi o jej uchylenie. Jego zdaniem brak wprowadzenia bratanka do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie może być interpretowany jako odebranie skarżącemu możliwości ubiegania się o ww. świadczenie. Podkreślił, że jest jedyną osobą, która może zapewnić ciotce opiekę, gdyż jego ojciec jest bardzo schorowany i sam wymaga opieki. Dodał, ze specjalnie w tym celu przeprowadził się z synem do domu ciotki. Jego zdaniem wydane w sprawie decyzje są niesprawiedliwe. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi w art. 1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) oraz w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., dalej jako p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Z akt sprawy wynika, że skarżący zwrócił się do MGOPS w K. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną krewną- ciotką T. P.. Organy obu instancji odmówiły skarżącemu wnioskowanego świadczenia z uwagi na to, że nie jest on osobą zobowiązaną do alimentacji względem osoby wymagającej opieki. Sąd to stanowisko akceptuje, a to z następujących względów. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przede wszystkim art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (powoływana w tekście jako "u.ś.r."), określający przesłanki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W myśl tego przepisu: "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji." W przywołanym art. 17 ust. 1 pkt 1-4 u.ś.r. określony został katalog osób uprawnionych do świadczenia z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Ustawodawca w art. 17 ust. 1a u.ś.r., doprecyzował, że: "Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności." Sądy administracyjne jednolicie przyjmują w swym orzecznictwie, iż uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego wiążą się ściśle z obowiązkiem alimentacyjnym. Brak tego obowiązku przekreśla prawo do tej postaci świadczeń rodzinnych. Obowiązek alimentacyjny jest pojęciem prawnym, uregulowanym w Dziale III ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59, ze zm., zwana dalej K.r.io.). Stosownie do art. 128 K.r.io. polega on na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i ciąży na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie. Z powyższego przepisu K.r.io. wynika jednoznaczny wniosek, że obowiązek alimentacji nie ciąży na krewnych w linii bocznej. Pokrewieństwo w linii bocznej zachodzi w szczególności pomiędzy ciotką i jej bratankiem (tj. między T. P. a G. P.). Zgodnie z art. 617 § 1 K.r.io. krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, zaś stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo (§ 2). Nie ulega wątpliwości, iż opiekę nad niepełnosprawną T. P. sprawuje skarżący – G. P.. Skarżący jest dla swej podopiecznej bratankiem, zatem jest z nią spokrewniony w linii bocznej. Z pokrewieństwa w linii bocznej zgodnie z przytoczonym wyżej przepisami K.r.io., nie wynika obowiązek alimentacyjny. Istnienie takiego obowiązku po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest podstawową przesłanką warunkującą przyznanie tego świadczenia, co wynika z treści przytoczonego art. 17 ust. 1 u.ś.r. Przesłanki określone w tym przepisie mają charakter kumulatywny, co oznacza, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od ich łącznego spełnienia (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia [...] grudnia 2010 r., II SA/Ol [...], Wspólnota [...]/28, wyrok WSA w Opolu z dnia [...] sierpnia 2010 r., II SA/Op [...], nie publ.). Brak zatem wystąpienia jednej z nich – obowiązku alimentacyjnego skarżącego wobec ciotki – skutkować musiał odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jak prawidłowo orzekły organy (por. wyrok NSA z dnia [...] stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK [...]; wyrok NSA z dnia [...] maja 2012 r., sygn. akt I OSK [...]). Przy tym dodać należy, że osobą zobowiązaną do alimentacji jest ojciec skarżącego (brat T. P.), który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Obowiązku tego nie przekreśla sytuacja zdrowotna M. P.. W uchwale z dnia [...] grudnia 2013 r., I OPS [...] Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "osobie, którą nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych". W uzasadnieniu tej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny w sposób jednoznaczny opowiedział się za literalną wykładnią art. 17 ust. 1 u.ś.r. Podkreślił zwłaszcza, że nie można tego przepisu interpretować rozszerzająco, z powołaniem się na wartości konstytucyjne. "Nie można (...), z powołaniem się na wykładnię prokonstytucyjną, nadawać znaczenia przepisom ustawy sprzecznego z jej brzmieniem, uzasadniając to tym, że sędziowie w sprawowaniu swego urzędu podlegają zarówno Konstytucji, jaki i ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP). Stosowanie prawa przez sądy nie powinno bowiem wypełniać istniejących instytucji prawnych zupełnie nowymi treściami, wbrew jasno wyrażonej woli ustawodawcy. Nie można zatem, powołując się na ogóle zasady konstytucyjne, wyprowadzać wniosków, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwala przyjąć, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również osobie niezobowiązanej do alimentacji, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną". Źródła obowiązku alimentacyjnego nie da się wywieść z faktu sprawowania rzeczywistej opieki, którą niewątpliwie sprawuje G. P.. Sąd wziął pod uwagę trudną sytuację skarżącego, jak i ciężką sytuację zdrowotną jego ciotki. WSA stwierdza, że z uwagi na brak spełnienia przesłanek ustawowych, koniecznych do przyznania wnioskowanego świadczenia, że zaskarżona decyzja Kolegium jest zgodna z przepisami prawa materialnego. Ponadto Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów postępowania. Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak sentencji wyroku i oddalił skargę.