II SA/Sz 593/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Asesor WSA Krzysztof Szydłowski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi R. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Sygn. akt II SA/Sz [...] U Z A S A D N I E N I E Decyzją z [...] roku nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy"), po rozpatrzeniu odwołania R. O. (dalej "Skarżąca" lub "strona") reprezentowanej przez adwokata, orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza R. z dnia [...] r. nr [...], dotyczącej odmowy przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku ze sprawowaniem opieki nad E. W.. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, iż podstawą odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji było stwierdzenie, iż strona nie jest osobą spokrewnioną z E. W. i nie jest zobowiązana wobec niej do alimentacji. Natomiast odnosząc się do zarzutu pełnomocnika Skarżącej wyrażonego w odwołaniu, co do błędnego zastosowania przez organ I instancji art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiącego o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego Kolegium wyjaśniło, że ustalenie braku pokrewieństwa pomiędzy osobą niepełnosprawną oraz osobą która nad nią sprawuje opiekę oznacza, iż brak jest podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Dla takiego uprawnienia konieczne jest bowiem ciążenie na sprawującym opiekę obowiązku alimentacyjnego. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), do których odsyła art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo (art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Pełnomocnik Skarżącej pismem z [...] roku zaskarżył opisaną wyżej decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, zarzucając jej rażącą obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się opiekuna faktycznego osoby niepełnosprawnej, mimo iż osoba niepełnosprawna nie posiada osób najbliższych, podczas gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia. Wskazując na powyższe pełnomocnik Skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej w całości oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także o orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania W uzasadnieniu skargi pełnomocnik Skarżącej oświadczył, że w ocenie Skarżącej wykładnia językowa art. 17 ust 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonana przez organ II instancji prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Świadczenie pielęgnacyjne zgodnie z zamiarem ustawodawcy stanowić ma formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą takiej pomocy, ze względu na swój stan zdrowia. Pozostając bowiem wyłącznie przy wyniku wykładni językowej tego przepisu, należałoby uznać, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi lub dzieciom osoby, które ze względu na swoją sytuację życiową bądź stan zdrowia nie mogą sprawować takiej opieki. Swoje stanowisko pełnomocnik Skarżącej poparł zacytowanym w skardze wyrokiem WSA w Szczecinie z dnia [...] wydanym w sprawie oznaczonej sygnaturą II SA/Sz [...]. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.- dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji według powyższych kryteriów Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżony akt administracyjny odpowiada prawu. Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad E. W.. W sprawie bezspornym jest, iż E. W., na mocy stosownego orzeczenia została w dniu [...] roku uznana za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Jest ona osobą bezdzietną a jej małżonek, rodzice, rodzeństwo nie żyją. Opiekę nad niepełnosprawną sprawuje aktualnie Skarżąca, która nie jest z nią w żaden sposób spokrewniona. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm. – powoływana dalej jako: "u.ś.r."). Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast w myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3 lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podkreślenia wymaga, że powołane wyżej przepisy zawierają zamknięty katalog osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, ściśle związany z istnieniem obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą ubiegającą się o to świadczenie względem osoby będącej pod jej opieką. Pojęcie obowiązku alimentacyjnego zostało uregulowane w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 powoływana jako "k.r.o.") i polega on na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Przepisy k.r.o. ustalają również kolejność zobowiązanych stanowiąc, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Innymi słowy, w świetle tych przepisów obowiązek alimentacyjny dzieci (w stosunku do rodziców) jest pierwszoplanowy i wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych, co wynika z treści art. 87, art. 128, art. 129 § 1 i art. 132 k.r.o. Przepisy art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. w zestawieniu z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jednoznacznie określają katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji, według kolejności tego zobowiązania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym aktualnie nie budzi wątpliwości, że treść powyższych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być uzupełniona przez inne rozumienie zakresu podmiotowego obowiązku alimentacyjnego, niż to wynika z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (por. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 sierpnia 2021 roku sygn. akt. I OSK [...] publ. [...]). Wobec twierdzeń pełnomocnika Skarżącej odnoszących się do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego podkreślenia wymaga okoliczność, że warunki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego były wielokrotnie przedmiotem rozważań sądu konstytucyjnego, który nie zakwestionował konstytucyjności wymogu istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy sprawującym opiekę a podopiecznym. TK wyraził natomiast pogląd, że z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślono, że celem tych regulacji jest, by osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w wykonaniu ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Nie jest natomiast intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny. (zob. wyrok NSA z 25 maja 2016 r. sygn. akt I OSK [...]). Odnosząc się natomiast do powoływanego przez pełnomocnika Skarżącej Wyroku WSA w Szczecinie z dnia [...] r. wydanego w sprawie o sygn. II SA/Sz [...] warto zauważyć, iż dotyczył całkiem odmiennej sytuacji tj. takiej, w której osoba zabiegająca o przyznanie świadczenia sprawowała opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny – ojcem matki (dziadkiem). Chodziło zatem o sytuację, w której możliwe było powstanie obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą niepełnosprawną a jej opiekunem z uwagi na istniejące między nimi pokrewieństwo. Tymczasem w rozpatrywanej aktualnie sprawie Skarżąca nie wykazuje żadnego, nawet najdalszego pokrewieństwa ani żadnej innej szczególnej więzi prawnej i sama w stosownym oświadczeniu opisuje się jako: "obca". W tym stanie rzeczy należy uznać, iż organy administracji trafnie przyjęły w toku orzekania, iż brak wykazania istnienia obowiązku alimentacyjnego ciążącego na osobie zabiegającej o świadczenie pielęgnacyjne uniemożliwiał jego przyznanie. Stwierdziwszy powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.