III FSK 3870/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Mirella Łent, po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej W. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 13 stycznia 2021 r. sygn. akt I SA/Ol 645/20 w sprawie ze skargi W. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 13 sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną; 2) zasądza od W. Z. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z 13 stycznia 2021 r., sygn. akt I SA/Ol 645/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie (dalej: "WSA") oddalił skargę W. Z. (dalej: "Skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z 13 sierpnia 2020 r. (dalej: "DIAS") w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych. Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl). W skardze kasacyjnej wywiedzionej od tego wyroku Skarżący wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA a także o zasądzenie od organu na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z wyciągu z księgi przychodów i rozchodów za 2020 r., wskazując, iż jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w zakresie sytuacji finansowej Skarżącego, jak również nie spowoduje przedłużenia postępowania w sprawie. Jednocześnie Skarżący oświadczył, że zrzeka się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.; dalej jako "p.p.s.a.") w zw. z art. 7, art. 77, art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), dalej: "k.p.a.", poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy organ nie podjął w postępowaniu administracyjnym wszystkich niezbędnych czynności mających na celu wyjaśnienie okoliczności faktycznych w sprawie, w tym wbrew twierdzeniom WSA nie ustalił sytuacji majątkowej Skarżącego aktualnej na dzień wydawania orzeczenia przez organ II instancji, opierając się na nieaktualnej symulacji dochodów Skarżącego, jak również pominął przy ocenie podnoszone przez Skarżącego fakty, iż jego sytuacja majątkowa od czasu wydania postanowienia przez organ I instancji uległa znacznemu pogorszeniu z uwagi na panującą pandemię oraz związane z tym bezpośrednie skutki w stosunku do sytuacji finansowej Skarżącego; - art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez brak należytej analizy sprawy wymaganej w uzasadnieniu orzeczenia polegającej na braku rozważenia, jaka była sytuacja finansowa Skarżącego w chwili wydania orzeczenia przez organ II instancji, jak również, czy sytuacja nie świadczyła o braku możliwości poniesienia kosztów egzekucyjnych bez uszczerbku dla sytuacji finansowej Skarżącego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną DIAS wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od Skarżącego na rzecz DIAS zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego wraz z kosztami zastępstwa procesowego wg. norm przepisanych, a także o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a.: "Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego, a w przypadkach, o których mowa w § 2, w składzie trzech sędziów" (art. 182 § 3 p.p.s.a.). Z uwagi na to, że w rozpoznawanej sprawie Skarżący zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna (DIAS) nie zażądała jej przeprowadzenia, Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) albo naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Dopełnienie wymogu wskazania podstaw skargi kasacyjnej zakreślonych w powołanym przepisie art. 174 p.p.s.a. jest konieczne, ponieważ wyznacza granice skargi kasacyjnej, którymi jest związany Naczelny Sąd Administracyjny (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Wyjątkiem są tu jedynie przesłanki nieważności postępowania, które Sąd bierze pod rozwagę z urzędu. Przed przystąpieniem do oceny zarzutów skargi kasacyjnej zbadano, czy nie zaistniała którakolwiek z przesłanek nieważności określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z przyczyn nieważności, wskazywana w przywoływanym unormowaniu. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości orzeczenia WSA, w przedmiocie odmowy umorzenia Skarżącemu przez DIAS, kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie 1.383,07 zł. Naczelny Sąd Administracyjny za nietrafny uznaje zarzut naruszenia przez WSA przepisów postępowania, tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a., poprzez oddalenie skargi. Organy podjęły bowiem w postępowaniu administracyjnym wszystkie niezbędne czynności mające na celu wyjaśnienie okoliczności faktycznych w sprawie, w tym ustaliły sytuację majątkową Skarżącego. W oświadczeniu z dnia 20.03.2020 r. o stanie majątkowym, Skarżący wskazał, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w 2019 r. uzyskał dochód w wysokości 5.855,05 zł (przychód w wysokości 243.694,54 zł; koszty w wysokości 237.839,73 zł); natomiast w 2020 r. uzyskał dochód w wysokości 26.896,24 zł, tj. 2.241,35 zł miesięcznie (przychód w wysokości 49.722,61 zł; koszty w wysokości 22.826,37 zł). Skarżący po podsumowaniu księgi przychodów i rozchodów za okres od 01.01.2019 r. do 31.12.2019 r. oraz od stycznia do lutego 2020 r. dysponuje miesięcznie kwotą 3.120,16 zł (2.241,35 zł + 878,81 zł), uzyskiwaną w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz otrzymywanym świadczeniem rentowym. Wydatkuje natomiast łącznie kwotę ok. 2.300 zł miesięcznie. Wobec tego do dyspozycji Skarżącego pozostawała kwota ok. 820,16 zł miesięcznie. Skarżący tych faktów nie podważył w skardze kasacyjnej, gdy – jak wyżej wyjaśniono – jej zarzutami związany pozostawał skład orzekający NSA. Organ wzywał również Skarżącego do przedłożenia dokumentów związanych z leczeniem i aktualnym stanem zdrowia. W szczególności chodziło o potwierdzenie przez Skarżącego wysokości ponoszonych miesięcznie kosztów leczenia, leków i rehabilitacji. Skarżący nie przedłożył tych informacji. Również DIAS wzywał Skarżącego do uzupełnienia materiału dowodowego, czego Skarżący również nie wykonał. Konsekwencją nieprzedstawienia przez Skarżącego żądanych informacji i dowodów, było rozpatrzenie sprawy w oparciu o posiadane przez organy materiały dowodowe. Mając na uwadze powyższe wywody, za nieusprawiedliwiony należy uznać zawarty w skardze kasacyjnej zarzut braku ustalenia sytuacji majątkowej Skarżącego, aktualnej na dzień wydania orzeczenia przez organ II instancji. Nie doszło do uchybienia przez WSA przepisom art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez brak należytej analizy sprawy wymaganej w uzasadnieniu orzeczenia. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela pogląd wyrażony w wyroku z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt II FSK 346/07, w którym stwierdza się, że pomimo braku jednoznacznych zapisów ustawowych, w sprawach ulg i zwolnień uznaniowych [...], nie można odrzucić tezy, iż ciężar udowodnienia okoliczności, na które powołuje się wnioskodawca w swoim wniosku, powinien także spoczywać na samym zainteresowanym. Wnioskodawca bowiem, wskazując na przeszkody w zakresie możliwości uiszczenia podatku, najczęściej sam dysponuje odpowiednimi dowodami, mogącymi potwierdzić określone fakty. Również ze względów fiskalnych (ponoszonych kosztów przez administrację) nie ma powodów, aby ciężar udowodnienia, tzn. potwierdzenia, czy zaprzeczenia sytuacji opisywanej przez wnioskodawcę, musiał obciążać wyłącznie organy. Stosownie do postanowień art. 64e § 2 pkt 1-3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm. – dalej: "u.p.e.a."), koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej (pkt 1), za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny (pkt 2), ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. W cytowanym wyżej przepisie prawa ustawodawca wskazał na przesłanki, stanowiące podstawę do możliwości umorzenia kosztów egzekucyjnych, warunkujące zastosowanie ulgi uznaniowej. Możliwości, a nie obowiązku umorzenia kosztów egzekucyjnych, nawet jeżeli zaistnieje określona tu przesłanka. Przesłanek tych nie można więc utożsamiać z subiektywnym przekonaniem strony o potrzebie udzielenia takiej ulgi. Przyznawanie ulg arbitralnie, każdorazowo w przypadku znajdowania się przez zobowiązanego w trudnej sytuacji finansowej, bez względu na przyczynę takiego stanu rzeczy oraz realne możliwości płatnicze strony, doprowadziłoby do nieakceptowalnego zjawiska "rozluźnienia" rygorów w zakresie przyznawania ulg w spłacie zobowiązań finansowych, w szczególności najdalej idącego umorzenia zaległości w postaci kosztów egzekucyjnych, co ostatecznie stanowiłoby zachętę do powszechnego lekceważenia dyscypliny w sferze finansów publicznych. Przewidziana w art. 64e § 2 pkt 1-3 u.p.e.a. instytucja umorzenia kosztów egzekucyjnych, stanowi wyjątek od ogólnego obowiązku ponoszenia przez zobowiązanych ciężarów finansowych nie może być traktowana, jako reguła stosowana przy każdej trudnej sytuacji finansowej zobowiązanego. Mając na względzie powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono stosownie do postanowień art. 204 pkt 1 p.p.s.a. Mirella Łent Jolanta Sokołowska Sławomir Presnarowicz