II SA/Ol 493/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Chybicki Sędziowie sędzia WSA Marzenna Glabas sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 31 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi E. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 13 listopada 2020 r. działający przez pełnomocnika E. R., zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną, swoim ojcem H. R.. Decyzją z dnia "[...]" Wójt Gminy (dalej organ I instancji) odmówił E. R. (skarżący) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub inne pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem H. R.. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przywołał podstawy prawne i okoliczności faktyczne, będące podstawą rozstrzygnięcia. Wskazano, że zgodnie z przepisem art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 25 roku życia, co w przedmiotowej sprawie nie nastąpiło. Ponadto, osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, zaś małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, o czym stanowi art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy. Od decyzji organu I instancji odwołał się skarżący, działając przez pełnomocnika, i zarzucając rozstrzygnięciu: 1. naruszenie prawa materialnego mający istotny wpływ na wydanie decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014r. sygn.. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki; 2. błędne zastosowanie art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiącym o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki posiada zstępnych, którzy nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy nie może mieć ona zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz syna; 3. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez skarżącego, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (Kolegium, organ odwoławczy) decyzją z dnia "[...]" utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium podniosło, że przy wykładni przepisów art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych uwzględnia argumentację zawartą w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, którym TK stwierdził niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Dalej wskazano, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy przesłanką negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jest fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, o ile małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z zaświadczenia lekarskiego z dnia 26.08.2020 wynika, że E. R. choruje przewlekle, wymaga stałego leczenia oraz jest niezdolna do opieki nad chorym mężem, zaś z oświadczenia skarżącego z dnia 7.12.2020r. wynika, że E. R. nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wobec nielegitymowania się przez nią orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w ocenie Kolegium nie ma podstaw aby twierdzić, że jej stan zdrowia taką opiekę uniemożliwia. Pozostawanie małżonka w związku małżeńskim stanowi negatywną przesłankę, uniemożliwiającą przyznanie wnioskowanego świadczenia, osobom zobowiązanym do alimentacji w dalszej kolejności, np. dzieciom. Z akt sprawy - Kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia 30.11.2020r. przeprowadzonego przy udziale E. R. oraz H. R., oraz nieobecności wnioskodawcy, wynika, że H. R. wymaga stałej pomocy w codziennych czynnościach. E. R. podaje, że od pół roku opiekę nad ojcem sprawuje syn, jednak podczas jego nieobecności, opiekę sprawuje ona. Biorąc pod uwagę okoliczności sprawy, zauważono, że skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, jednak w sposób niewyłączny, gdyż jak wynika z akt sprawy, opiekę tę, sprawuje również żona osoby niepełnosprawnej, E. R.. Okoliczności te wynikają m.in. z wywiadu środowiskowego. Skoro zatem opieka w istocie sprawowana jest naprzemiennie z żoną osoby niepełnosprawnej, nie może być mowy o możliwości przyznania świadczenia. W ocenie Kolegium fakt sprawowania opieki przez skarżącego nie został potwierdzony, gdyż opiekę tę w znacznej mierze sprawuje żona. Skargę na decyzję Kolegium wywiódł skarżący, działając przez pełnomocnika. Wniesiono o uchylenie decyzji zapadłych w obydwu instancjach i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono: - naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się syna, będącego jednocześnie faktycznie opiekunem osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez żonę niepełnosprawnego, która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia; - naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 j.t.). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2019 r., poz. 2523 t. j. – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako p.p.s.a.) uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, że sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.), nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie nie zostało podjęte z naruszeniem przepisów prawa, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", którym to rozstrzygnięciem Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia "[...]" o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. W myśl art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 111 j. t.; dalej jako "ustawa" lub "u.ś.r."), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Organ I instancji wskazał, że przyczyną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest to, że niepełnosprawność powstała po 25-roku życia, tym samym w świetle art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wystąpiły przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Natomiast Kolegium podniosło, że mając na względzie wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonaną przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21.10.2014 r. sygn. akt K 38/13, nieuprawnione jest stanowisko organu I instancji, że powstanie niepełnosprawności lub ustalenie stopnia niepełnosprawności po okresie wskazanym w powołanej normie, stanowi przesłankę do odmowy przyznania świadczenia. Podkreślić należy, że jak wynika z treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, warunkiem przyznania wnioskowanego świadczenia jest powstanie niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Trybunał Konstytucyjny w punkcie drugim sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443; OTK-A 2014/9/104) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Tym samym Kolegium zasadnie uznało, że wystąpienie niepełnosprawności po 25 roku życia nie może być przyczyną odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Dalej wskazano, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy przesłanką negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jest fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, o ile małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z zaświadczenia lekarskiego z dnia 26 sierpnia 2020 r. wynika, że E. R. choruje przewlekle, wymaga stałego leczenia oraz jest niezdolna do opieki nad chorym mężem, zaś z oświadczenia skarżącego z dnia 7 grudnia 2020r. wynika, że E. R. nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wobec nielegitymowania się przez E. R. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma według Kolegium podstaw aby twierdzić, że jej stan zdrowia taką opiekę uniemożliwia. Pogląd ten co do zasady Sąd uważa za słuszny. Wskazać należy, że w sytuacji, gdy żona H. R. nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, brak realnego niewypełniania obowiązków małżeńskich pomiędzy tymi osobami nie mógł stanowić wystarczającej podstawy do wyłączenia stosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Dodać tu trzeba, że z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby E. R. nie mogła z powodów obiektywnych sprawować na mężem opieki. Wręcz przeciwnie przyznała ona, że w czasie nieobecności skarżącego sprawowała opiekę nad niepełnosprawnym mężem, a w aktach sprawy brak jest dowodów wskazujących na to, że E. R. nie jest w stanie opiekować się mężem. Trzeba mieć ponadto na uwadze, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Jest kompensacją strat materialnych. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których - zakres opieki - wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16). Jedną z generalnych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest więc stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną, która pozostaje ściśle związana z zakresem sprawowania rzeczywistej i koniecznej opieki nad osobą niepełnosprawną. Opieka, o której mowa w przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r. związana musi być wyłącznie z osobą chorego, a nie polegać na czynnościach związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, bowiem w określonych stanach faktycznych prowadzenie gospodarstwa domowego nie wyklucza podjęcia zatrudnienia, na przykład w niepełnym wymiarze czasu pracy. Należy jednak zwrócić uwagę na to, że jak słusznie podniósł organ odwoławczy, skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, jednak w sposób niewyłączny, ponieważ niewątpliwie opiekę taką sprawuje również żona osoby niepełnosprawnej, E. R.. Wynika to wprost z wywiadu środowiskowego, podczas którego ustalono, że skarżący na kilka dni wyjechał, nie był obecny w miejscu zamieszkania, pomimo prawidłowego zawiadomienia. W aktach sprawy znajdują się także, akta sprawy zainicjowanej wnioskiem z dnia 14 września 2020r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jednak umorzonej na żądanie skarżącego. Z notatki urzędowej z dnia 15 września 2020r. wynika, że wnioskodawca oświadczył, że wyjeżdża na około miesiąc. Okoliczności te świadczą, że skarżący z całą pewnością nie sprawuje samodzielnej, pełnej opieki nad swoim ojcem, a jedynie wykonuje przy nim czynności pomocnicze. Z pewnością nie można tu mówić o pełnej i samodzielnej opiece skarżącego nad ojcem. Podejmowane przez skarżącego czynności nie wykluczały podjęcia przez niego zatrudnienia, przez co nie spełnił on przesłanki uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Reasumując, należy stwierdzić, że skarżona decyzja organu odwoławczego została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami i nie zachodzi przesłanka uzasadniająca jej uchylenie, zaś zgromadzony w sprawie materiał dowodowy należy uznać za kompletny i wyczerpujący, pozwalający na wydanie decyzji zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Ponadto w decyzji tej wskazano okoliczności i fakty, które zostały udowodnione, na których oparł się organ wydając swoje rozstrzygnięcie. Uzasadnienie decyzji jest wyczerpujące i wskazuje motywy podjętego rozstrzygnięcia, a organ dokonał kompleksowej i prawidłowej oceny zebranego materiału dowodowego. W związku z powyższym, skargę jako niezasadną, należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.