III SA/Kr 530/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Maria Zawadzka Sędziowie: SWSA Hanna Knysiak-Sudyka ASR WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 września 2021 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 lutego 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Zaskarżoną decyzją z dnia 18 lutego 2021 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy orzekającej o odmowie przyznania A. M. (dalej: "skarżąca") zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na dzieci: O. M. i R. M. na okres zasiłkowy 2020/2021. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 3, art. 4, art. 5, art. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: "u.ś.r.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: "k.p.a."). Zaskarżona decyzja zastała wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wyrokiem z dnia 13 marca 2014 r., sygn. akt [...] Sąd Okręgowy powierzył skarżącej wykonywanie władzy rodzicielskiej nad O. M. oraz R. M. oraz zasądził od J. M. alimenty w kwocie 500 zł miesięcznie na rzecz małoletniej O. M. oraz 700 zł miesięcznie na rzecz małoletniego R. M. W dniu 19 sierpnia 2020 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na rok 2020/2021 na dzieci O. M. ur. [...] 2001 r. uczącą się w szkole średniej oraz R. M. ur. [...] 2004 r. uczęszczającego do szkoły podstawowej. Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie dodatku do świadczenia rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego (R. M.) oraz z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania (O. M.). Zgodnie z wnioskiem w skład rodziny skarżącej wchodzą trzy osoby. Skarżąca wskazała, że w roku 2019 r. uzyskała dochód w wysokości 12200 zł. W roku 2019 r. J. M. przekazał łącznie kwotę 24822,65 zł zaległych alimentów na dzieci (k.16). Organ pierwszej instancji ustalił, że miesięczny dochód rodziny skarżącej w roku kalendarzowym 2019 wyniósł 3085, 22 zł, a zatem w przeliczeniu na członka rodziny 1028, 41 zł, co oznacza przekroczenie kryterium dochodowego (764 zł) o 264,41 zł (k. 31). Decyzją z dnia [...] 2020 r. Wójt Gminy orzekł o nieprzyznaniu prawa do zasiłku rodzinnego na dzieci O. M. oraz R. M. Organ wskazał, że na podstawie wniosku oraz dokumentacji ustalił, iż miesięczny dochód rodziny skarżącej wynosił w 2019 roku- 3085,22 zł, co w przeliczeniu na osobę daje kwotę 1028,41 zł, która przekracza kryterium dochodowe do przyznania zasiłku w kwocie 764 zł. W odwołaniu od decyzji skarżąca nie zgodziła się z podjętym rozstrzygnięciem. Podniosła, że kwota, która pojawiła się na jej koncie nie była zależna od skarżącej. Były małżonek skarżącej uiścił bowiem jednorazowo alimenty za zaległe lata, gdyby jednak uiszczał je regularnie co miesiąc nie doszłoby do przekroczenia kryterium dochodowego. Skarżąca podniosła, że po tej jednorazowej wpłacie, skarżący ponownie uchyla się od płacenia alimentów, co utrudnia rehabilitację niepełnosprawnego syna skarżącej. Możliwość rehabilitacji została również utrudniona przez utratę przez skarżącą zasiłku rodzinnego. Skarżąca wskazała, że mieszka u swoich rodziców w jednym pokoju, a ojciec dzieci porzucił rodzinę i nie uczestniczy w ich wychowaniu, ani nie interesuje się ich losem. Decyzją z dnia 18 lutego 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy. Organ ustalił, że wbrew twierdzeniom skarżącej brak jest podstaw do niewliczania do dochodu skarżącej uzyskanych zaległych alimentów. Organ powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wskazując, że do dochodu, o którym mowa w art. 3 pkt 1 u.ś.r. należy wliczać zarówno alimenty zaległe, jak i bieżące. W rezultacie, w ocenie organu II instancji nie było podstaw do uwzględnienia przy ustalaniu dochodu rodziny wyłącznie alimentów należnych za 2019 r. Kolegium podniosło, że organ I instancji prawidłowo ustalił dochód skarżącej oraz prawidłowo orzekł o nieprzyznaniu skarżącej zasiłku rodzinnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła wadliwe określenie uzyskanego w 2019 roku dochodu, wnosząc o ponowne rozpatrzenie wniosku o przyznanie zasiłku rodzinnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że w 2019 r. w skład rodziny skarżącej wchodziły trzy osoby: skarżąca oraz dwójka dzieci, w tym syn skarżącej legitymujący się orzeczeniem o niepełnosprawności. Wyrokiem z dnia 13 marca 2014 r. Sąd Okręgowy Wydział Cywilny Rodzinny orzekł o zasądzeniu alimentów od J. M. na rzecz O. M. w wysokości 500 zł miesięcznie, a na rzecz R. M. 700 zł miesięcznie. Z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym T. A. wynika, że w 2019 r. przekazano na rzecz skarżącej łącznie kwotę 24.822, 65 zł alimentów, przy czym w miesiącu listopadzie była to kwota 24494,48 zł. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się zatem do odpowiedzi na pytanie czy do dochodu skarżącej należy wliczyć całość uzyskanych w 2019 roku alimentów (zaległych i bieżących), a zatem czy organy dokonały prawidłowego ustalenia wysokości dochodu skarżącej za rok 2019. Zgodnie z art. 3 pkt 1c u.ś.r. ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, w szczególności alimenty na rzecz dzieci. Art. 4 ust. 1 i 2 u.ś.r. stanowi, że zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka, przysługuje on rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka (pkt 1). Zgodnie z art. 5 ust. 1 zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674,00 zł, w przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 764,00 zł (ust. 2). Zgodnie z ust. 3a w przypadku przekroczenia kwoty uprawniającej daną rodzinę do zasiłku rodzinnego, o której mowa w ust. 3, zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego przysługują w wysokości różnicy między łączną kwotą zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w ust. 3, a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny. W ocenie Sądu organy I i II instancji dokonały wadliwego ustalenia dochodu uzyskanego przez skarżącą w roku 2019, ponieważ uwzględniły całość otrzymanych przez skarżącą zaległych i bieżących alimentów, a w konsekwencji przedwcześnie uznały, że skarżąca nie spełnia kryterium dochodowego oraz odmówiły przyznania skarżącej prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami. Sąd podziela w całości i przyjmuje za własny pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2020 r. (I OSK 3225/19, CBOSA), w którym wskazano, że kwota wyegzekwowanych zaległych alimentów za poprzednie lata nie może być w całości doliczona do dochodu w roku, w którym zostały one wyegzekwowane. Przy ustalaniu dochodu może być uwzględniona tylko ta część alimentów, która - zgodnie z tytułem wykonawczym - przypada na dany rok. Przepis art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. j. Dz.U. z 2020 r., 1359 ze zm., dalej "k.r.o."), sformułował treść obowiązku alimentacyjnego, którym jest dostarczanie uprawnionemu przez zobowiązanego środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. Stosownie zaś do art.133 § 1 k.r.o. rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie chyba, że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie jego kosztów utrzymania i wychowania. Jak stanowi art. 135 § 1 k.r.o. zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Oznacza to, że świadczenia alimentacyjne służą zaspokajaniu usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego, a ich wysokość uwarunkowana jest kosztami utrzymania (wyżywienie, mieszkanie, odzież, leczenie) i wychowania, a w odniesieniu do dzieci również kosztami pielęgnacji, opieki, dbałości o fizyczny i intelektualny rozwój. Świadczenia alimentacyjne służą zaspokajaniu głównie potrzeb bieżących, których wysokość może być określana w wyroku sądu powszechnego, w ugodzie zawieranej przed tym sądem lub w drodze umowy stron. Świadczenia alimentacyjne w swej istocie stanowią świadczenia cykliczne, wypłacane regularnie co miesiąc celem zaspokojenia bieżących potrzeb dzieci, kosztów ich utrzymania. Taki też charakter tych świadczeń należy mieć na uwadze, analizując treść art. 3 pkt lit. c) tiret 14 u.ś.r. Oznacza to, że w skład dochodu wchodzą alimenty na rzecz dzieci we wskazanym rozumieniu, otrzymywane w roku bazowym, a nie alimenty rozumiane jako spłata długu alimentacyjnego za poprzednie lata, jako że w tym ostatnim wypadku przyjęte rozumienie przedmiotowego elementu dochodu pozostawałoby nie do pogodzenia z konstytucyjnie chronioną zasadą sprawiedliwości społecznej i równości wobec prawa. Przy czym kwota otrzymana z tytułu jednorazowej spłaty długu alimentacyjnego niejednokrotnie może nie być wcale przeznaczona na zaspokojenie bieżących potrzeb dzieci i kosztów ich utrzymania, lecz na pokrycie długów powstałych w okresie, w którym dłużnik alimentacyjny nie wywiązywał się ze swojego obowiązku alimentacyjnego. Wobec tego do dochodu, o którym mowa w art. 3 pkt 1 lit. c) tiret 14 u.ś.r. w związku z art. 2 pkt 1 ustawy, wlicza się uzyskane w danym roku kalendarzowym kwoty tytułem alimentów, będące wynikiem bieżącego regulowania zobowiązań alimentacyjnych, czy też skapitalizowanej formy wypłaty rat alimentacyjnych za bieżący (dany) rok. Zatem kwota wyegzekwowanych zaległych alimentów za poprzednie lata nie może być w całości doliczona do dochodu w roku, w którym zostały one wyegzekwowane. Przy ustalaniu dochodu może być uwzględniona tylko ta część alimentów, która - zgodnie z tytułem wykonawczym - przypada na dany rok. Mając na względzie powyższe, zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego polegającym na błędnej wykładni art. 3 u.ś.r., a także z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.). Ponownie rozpatrując sprawę organ dokona obliczenia dochodu skarżącej za rok 2019 r. z uwzględnieniem alimentów, które zgodnie z tytułem wykonawczym przypadają za rok 2019 r., a następnie oceni czy skarżąca spełniła przesłanki uzyskania świadczenia rodzinnego. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. 2019, poz. 2325 ze zm.) orzekł jak w sentencji.