III FSK 45/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Dalkowska, Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak, po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej W. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 września 2021 r. sygn. akt III SA/Wa 331/21 w sprawie ze skargi W.W. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 20 listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości spółki z tytułu wpłat na PFRON za okres od grudnia 2014 r. do marca 2015 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od W. W. na rzecz Ministra Rodziny i Polityki Społecznej kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 10 września 2021 r., sygn. akt III SA/Wa 331/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA") oddalił skargę W. W. (dalej: "Skarżący") na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej (dalej: "Minister") z dnia 20 listopada 2020 r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego członka zarządu wraz z pozostałym członkiem zarządu oraz spółką za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za miesiące od grudnia 2014 r. do marca 2015 r. Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl). W skardze kasacyjnej wywiedzionej od tego wyroku, Skarżący zaskarżył go w całości i wniósł o jego uchylenie w całości, rozpoznanie skargi i w konsekwencji uchylenie decyzji Ministra oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia 28.02.2020 r. w zakresie w jakim dotyczą one Skarżącego i umorzenie postępowania w tym zakresie, ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA oraz zasądzenie na rzecz Skarżącego od Ministra kosztów postępowania kasacyjnego oraz kosztów postępowania przed WSA, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: 1) naruszenie przepisu prawa materialnego: - art. 247 § 2 ustawy z dnia 15 września 2020 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2019 r., poz. 505 ze zm., dalej także "k.s.h."), poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że okoliczność podjęcia Uchwały Nr [...] z dnia 25.06.2013 r. Zwyczajnego Zgromadzenia Wspólników Spółki [...] sp. z o.o. (dalej: "Uchwała"), w sposób nieprawidłowy co do formy (w głosowaniu jawnym, zamiast tajnym) nie przesądza o jej nieważności, a w konsekwencji uznanie, że stwierdzenie nieważności Uchwały wymaga wykazania, że nieprawidłowy sposób głosowania spornej uchwały miał wpływ na jej treść, podczas gdy prawidłowa wykładnia tegoż przepisu powinna prowadzić do wniosku, że niedochowanie wymogów formalnych przy głosowaniu, musi skutkować stwierdzeniem nieważności Uchwały, podjętej wbrew wymogom formalnym art. 247 § 2 k.s.h., bez konieczności badania wpływu uchybienia na treść podjętej uchwały, a to ze względu na fakt, że przepis art. 247 § 2 k.s.h. jest przepisem bezwzględnie obowiązującym, a tym samym wspólnicy spółki I. sp. z o.o. (dalej: "Spółka") nie byli uprawnieni do modyfikowania zasad głosowania z niego wynikających, - art. 116 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r., poz. 900 ze zm., dalej: "o.p."), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że Skarżący ponosi odpowiedzialności za zaległości Spółki z tytułu wpłat na PFRON za okres od 12/2014 do 03/2015, a w konsekwencji oddalenie skargi z dnia 30 grudnia 2020 r., podczas gdy z uwagi na nieważność Uchwały o powołaniu, Skarżący nie zalicza się do katalogu osób odpowiedzialnych za zobowiązania Spółki. W przypadku nieuwzględnienia powyższych zarzutów, z daleko idącej ostrożności procesowej, zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, w sposób mający wpływ na wynik sprawy: - art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.; dalej jako "p.p.s.a."), w zw. z art. 180 § 1 w zw. z art. 181, art. 188 i art. 122 o.p., poprzez oddalenie skargi z dnia 30 grudnia 2020 r. na decyzję Ministra, podczas gdy zaskarżona decyzja naruszała prawo, albowiem organ nie przeprowadził postępowania dowodowego w niezbędnym zakresie, w szczególności nie dopuścił i nie przeprowadził zawnioskowanych przez Skarżącego dowodów w postaci opinii biegłego, dokumentów finansowych Spółki w postaci księgi głównej obrotów i sald, sprawozdań finansowych (w tym w szczególności bilansów, rachunków zysków i strat), wyciągów z rachunków bankowych, wydruków środków trwałych Spółki, a także dokumentów zgromadzonych podczas śledztwa prowadzonego przez Komendę Powiatową Policji w K.u, w szczególności dowodu z opinii biegłego na okoliczności wskazane w piśmie strony z dnia 21 listopada 2019 roku, podczas gdy okoliczności te, w szczególności stan majątkowy Spółki, stan istniejących zobowiązań wobec podmiotów trzecich w okresie do 09.09.2015 r., a także to czy ewentualne zaprzestanie płacenia zobowiązań miało charakter trwały, mają decydujące znaczenie przy ustaleniu, czy istniały podstawy do ogłoszenia upadłości Spółki (złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości), a także czy nie zaistniały przesłanki wyłączające odpowiedzialność, uregulowane w art. 116 § 1 o.p. W odpowiedzi na skargę kasacyjną, Minister wniósł o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie od Skarżącego na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a.: "Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego, a w przypadkach, o których mowa w § 2, w składzie trzech sędziów" (art. 182 § 3 p.p.s.a.). Z uwagi na to, że w rozpoznawanej sprawie Skarżący zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna (Minister) nie zażądała jej przeprowadzenia, Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym. Przed przystąpieniem do rozpoznania poszczególnych zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej, konieczne jest przypomnienie, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania sądowego, której przesłanki wymienione zostały w § 2 tego artykułu. Przesłanki te w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły. Skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem zaskarżenia wyroków sądu pierwszej instancji, o czym świadczy właśnie wskazane wyżej związanie podstawami skargi kasacyjnej, sprowadzające się do tego, że zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego określa wnoszący skargę kasacyjną, podnosząc naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub przepisu postępowania (zob. za wyrokiem NSA z dnia 1 sierpnia 2019 r., sygn. akt II FSK 3001/17). Naczelny Sąd Administracyjny nie tylko nie ma obowiązku, ale przede wszystkim prawa domyślania się i uzupełniania zarzutów skargi kasacyjnej oraz argumentacji służącej ich uzasadnieniu. Określenie danej podstawy kasacyjnej musi być precyzyjne, ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd pierwszej instancji nie naruszył również innych przepisów, niedostrzeżonych lub pominiętych przy formułowaniu zarzutów skargi kasacyjnej. Ponadto, co istotne w rozpoznawanej sprawie, pominięcie określonych zagadnień w skardze kasacyjnej czy odniesienie się do nich w sposób wybiórczy i ogólnikowy skutkuje niemożnością zakwestionowania przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowiska wyrażonego w ich zakresie przez wojewódzki sąd administracyjny, czy działające w sprawie organy podatkowe. Ważnym elementem skargi kasacyjnej, jest jej uzasadnienie, które powinno zostać sformułowane w taki sposób, aby można było powiązać je z konkretnymi przepisami prawa, które skarżący kasacyjne uznaje za naruszone. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega bowiem na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie. Jak trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 października 2017 r., sygn. II OSK 2702/16, zgodnie z art. 176 p.p.s.a. wnoszący skargę kasacyjną ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy. Rola Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu kasacyjnym ogranicza się do skontrolowania i zweryfikowania zarzutów wnoszącego skargę kasacyjną. Argumentację przedstawioną w skardze kasacyjnej można ująć – za jej autorem – w trzech zasadniczych punktach. Po pierwsze, wskazuje on na niedochowanie wymogów formalnych przy głosowaniu Uchwały, co ma skutkować stwierdzeniem jej nieważności (podjęta jest bowiem, jego zdaniem, wbrew wymogom formalnym art. 247 § 2 k.s.h.). Po drugie, pełnomocnik stawia zarzuty naruszenia prawa procesowego w zakresie postępowania dowodowego. Po trzecie, neguje on w ogóle zasadność orzeczenia o odpowiedzialności Skarżącego w rozpatrywanej sprawie (art. 116 o.p.). Wobec argumentacji Skarżącego dotyczącej tego, że Uchwała z 25 czerwca 2013 roku jest nieważna ponieważ została podjęta w głosowaniu jawnym, a więc z naruszeniem przepisu art. 247 § 2 k.s.h., wyjaśnić należy, że na gruncie k.s.h. podstawowy podział z punktu widzenia prawidłowości podejmowanych uchwał to podział na uchwały: prawidłowo podjęte, wadliwe (które mogą ulec uchyleniu - art. 249 k.s.h.) i nieważne (wobec których można żądać stwierdzenia nieważności - art. 252 k.s.h.). Uchwały wadliwe mają tę cechę, że nie są nieważne, ale mogą utracić swoją ważność na podstawie orzeczenia sądu, którego skutek jest konstytutywny (za wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 27 października 2016 r., sygn. akt I ACa 413/16, publ. Lex). Uchwały nieważne to uchwały sprzeczne z ustawą. Tak więc ustawodawca regulując w kodeksie spółek handlowych problematykę wadliwości uchwał zgromadzenia spółki kapitałowej wyróżnił dwie jej postacie. Po pierwsze wyróżniono wzruszalność uchwał, po drugie zaś nieważność. Uchwała zgromadzenia spółki kapitałowej jest nieważna, gdy jest sprzeczna z ustawą. Powództwo o stwierdzenie nieważności uchwały będzie uzasadnione zarówno wówczas, gdy sprzeczność z ustawą dotyczy samej treści uchwały, formy, jak również czynności poprzedzających jej powzięcie (trybu). Co istotne, sama sprzeczność uchwały z przepisem proceduralnym nie prowadzi automatycznie do jej nieważności, konieczne jest ponadto wykazanie, że naruszenie to miało lub mogło mieć wpływ na treść uchwały albo wynik głosowania. Podobny wymóg przewiduje art. 174 pkt 2 p.p.s.a., wyznaczający konieczność wykazania istotnego wpływu na wynik sprawy naruszenia o charakterze procesowym. O skuteczności tego rodzaju zarzutu nie decyduje każde uchybienie, lecz tylko i wyłącznie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przez "wpływ", rozumieć należy natomiast istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem sądu administracyjnego pierwszej instancji, który to związek przyczynowy, jakkolwiek nie musi być realny, to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy. Wymaga to jednak od autora skargi kasacyjnej precyzyjnego określenia, na czym owe uchybienia miałyby polegać w odniesieniu do zaskarżonego rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie, Skarżący nie wskazał w skardze kasacyjnej argumentów podważających to, że wskazane naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik głosowania. Nie podważono skutecznie stanowiska WSA w tym zakresie – Sąd ten wskazywał natomiast na to, że Skarżący faktycznie pełnił funkcję członka zarządu Spółki, w tym podpisywał się jako jej wiceprezes (k. 54 akt administracyjnych). Słusznie WSA argumentował również, że w sprawie było brak podstaw do uznania, iż wynik głosowania mógłby być różny (s. 9 uzasadnienia wyroku). Argumentacja skargi kasacyjnej koncentruje się tylko wokół samej proceduralnej nieprawidłowości w zakresie głosowania, nie podważa natomiast faktycznego sprawowania funkcji członka zarządu przez Skarżącego. Jak wyjaśniono wyżej, stanowisko takie nie może zasługiwać na uwzględnienie. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania w pierwszej kolejności wskazać należy, że autor skargi kasacyjnej przede wszystkim koncentruje swoją uwagę na brakach w postępowaniu dowodowym dotyczących nieprzeprowadzenia dowodu w postaci opinii biegłego. Zarzut ten wymyka się natomiast kontroli NSA, bowiem ze względu na sformalizowany charakter postępowania przed tym sądem, NSA mógłby się do niego odnieść tylko wtedy, gdyby powołano właściwą jego podstawę – tymczasem regulacja Ordynacji podatkowej określająca kwestię dowodu z opinii biegłego, nie została w skardze kasacyjnej wskazana. W odniesieniu do pozostałej argumentacji wskazanego zarzutu wyjaśnić należy, że w niniejszej sprawie stan faktyczny został ustalony na podstawie analizy zgromadzonych dokumentów, których zakres był wystarczający. Zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2012 r. poz. 1112, ze zm.) - zwanej dalej "p.u.n.", tj. w brzmieniu obowiązującym w stanie faktycznym sprawy - upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Stosownie natomiast do treści art. 11 ust. 1 tejże ustawy - dłużnika uważa się za niewypłacalnego, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Właściwy czas do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości jest przesłanką obiektywną, ustalaną w oparciu o okoliczności faktyczne każdej sprawy. Dla jego określenia nie ma także znaczenia subiektywne przekonanie Skarżącego, że nie było podstaw do zgłoszenia wniosku o upadłość spółki (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 września 2008 r., sygn. akt II CSK 142/08, publ. Lex). Z punktu widzenia niewypłacalności, nie jest także istotny rozmiar niewykonywanych przez dłużnika zobowiązań. Nawet niewykonywanie zobowiązań o niewielkiej wartości oznacza jego niewypłacalność w rozumieniu art. 11 p.u.n. Co najwyżej można w takim przypadkach oddalić wniosek o ogłoszenie upadłości na podstawie art. 12 p.u.n. Dla określenia stanu niewypłacalności, bez znaczenia też jest przyczyna niewykonywania zobowiązań – jak słusznie wskazano w odpowiedzi na skargę kasacyjną. Niewypłacalność istnieje nie tylko wtedy, gdy dłużnik nie ma środków, lecz także wtedy, gdy dłużnik nie wykonuje zobowiązań z innych przyczyn. Niewypłacalność dłużnika istnieje zawsze, gdy nie wykonuje on swoich wymagalnych zobowiązań (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 marca 2015 r., sygn. akt II FSK 249/13). W zakresie niezbędnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ustalono, że stan niewypłacalności Spółki w rozumieniu art. 11 ust 1 p.u.n. nastąpił w okresie sprawowania przez Skarżącego funkcji członka zarządu spółki. Z punktu widzenia przesłanek egzoneracyjnych z art 116 § 1 pkt 1 lit a i b o.p., istotnym było bowiem wyłącznie to, czy wniosek ten został złożony w przepisanym terminie oraz czy członek zarządu ponosi winę za jego niezłożenie. Tym bardziej, że jak wynika z niezanegowanych skutecznie ustaleń stanu faktycznego, Spółka nie regulowała począwszy od grudnia 2014 r. swoich wymagalnych zobowiązań z tytułu wpłat na PFRON, a niewykonywanie tych zobowiązań miało charakter trwały. Ponadto z ustaleń stanu faktycznego wynika, że Spółka posiadała także wymagalne zobowiązania wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za okres od października do listopada 2014 r. (pismo ZUS z dnia 30 września 2020 r.). Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że nie zasługuje także na uwzględnienie zarzut naruszenia przepisu prawa materialnego - art. 116 § 1 o.p., którego naruszenie, zgodnie ze stanowiskiem Skarżącego, stanowi pochodną wskazywanych wyżej naruszeń. Słusznie wskazuje w sprawie Dyrektor, że ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek egzoneracyjnych spoczywał na członku zarządu (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I GSK 531/10). Nie zwalnia to organu z obowiązku zebrania materiału dowodowego sprawy, ale to Skarżący powinien przedstawić źródła lub wskazać środki dowodowe na potwierdzenie istnienia przesłanek wyłączających jego odpowiedzialność za zaległości podatkowe spółki (zob. K. Stanik, Ciężar dowodu w postępowaniu podatkowym, Jurysdykcja Podatkowa 2007, nr 4, s. 31, oraz powołane tam orzecznictwo), czego nie uczynił w przedmiotowej sprawie. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na podstawie art. 204 pkt 1 tej ustawy. Bogusław Woźniak Anna Dalkowska Sławomir Presnarowicz