II GSK 137/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz Sędzia del. WSA Jacek Czaja (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 września 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 1438/21 w sprawie ze skargi U. W.-M. w O. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 19 lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz U. W.-M. w O. 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. I. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 17 września 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 1438/21, na podstawie art 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 329; dalej: p.p.s.a.), po rozpoznaniu sprawy ze skargi Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z 19 lutego 2021 r. nr 6/10/2020/Ub w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, uchylił zaskarżoną decyzję oraz zasądził od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie 480 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. II. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia i zaskarżając ten wyrok w całości, wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu orzeczeniu, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zarzucono: a) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 i lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.) poprzez uchylenie decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia Nr 10/10/2020/Ub z 19 lutego 2021 r. w całości, ze względu na stwierdzenie przez WSA naruszenia przepisów postępowania polegających na niezebraniu niezbędnego do wydania decyzji materiału dowodowego i niedokonanie jego pełnej analizy, podczas gdy w rzeczywistości w sprawie zostały zgromadzone wszystkie niezbędne elementy materiału dowodowego pozwalające na wydanie zaskarżonej decyzji, a ich analiza dokonana przez organ była pełna, zatem decyzja była prawidłowa i nie powinna zostać uchylona, co doprowadziło do wydania nieprawidłowego wyroku; przepisów prawa materialnego: b) naruszenie przepisów prawa materialnego: 1. art. 627 k.c., poprzez jego błędne zastosowanie w sprawie, skutkujące uznaniem, że umowa łącząca Uczestnika ze Skarżącym była umową o dzieło i uchylenie na tej podstawie decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia, podczas gdy umowa zawarta między E. G.- M. a skarżącym nie stanowiła umowy o dzieło a umowę o świadczenie usług, 2. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2021 r., poz. 1285; dalej: "ustawa o świadczeniach") poprzez jego niezastosowanie w sprawie, stanowiące konsekwencję błędnego zastosowania art. 627 k.c. przy ocenie stosunku zobowiązaniowego łączącego E. G.-M. i Skarżącego, podczas gdy E. G.-M. spełniała przesłanki objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym określone w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Organ przedstawił argumenty na poparcie podniesionych zarzutów. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. III. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. – jak też nie zachodzą przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenia oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej. 2. Jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Przepis ten wyznacza granice, w jakich NSA uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej. Wskazana regulacja – będąca przepisem szczególnym – modyfikuje normę zawartą w art. 141 § 4 p.p.s.a., stosowanym odpowiednio w związku z art. 193 (zdanie pierwsze) p.p.s.a., w ten sposób, że pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ograniczyć się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, umożliwiając tym samym pominięcie tych elementów uzasadnienia wyroku, które nie są niezbędne dla wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia. W rozpoznawanej sprawie przesłanka ta została spełniona. 3. Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: naruszenie prawa materialnego, przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.); naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Druga z podstaw kasacyjnych (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) dotyczy naruszenia przepisów postępowania - mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy. 4. Przed odniesieniem się do zarzutów skargi kasacyjne stwierdzić należy, że problem objęty zarzutami postawionymi w niniejszej skardze kasacyjnej, dotyczący podobnego stanu faktycznego i prawnego, był już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego w kilku orzeczeniach - m.in. w wyrokach z 25 stycznia 2022 r., sygn. akt II GSK 2686/21; z 27 stycznia 2022 r., sygn. akt II GSK 2685/21. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela zasadnicze motywy uzasadnień tych wyroków, uznając że są one trafne również w okolicznościach niniejszej sprawy. 5. Przede wszystkim za nietrafny uznać należy zarzut niezastosowania w sprawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej. Przepis ten stanowi, że obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osoby z nimi współpracujące. Odnosząc się do zarzutu niezastosowania przytoczonego przepisu przypomnieć należy, że uchybienie prawu materialnemu, przez niewłaściwe jego zastosowanie bądź niezastosowanie, związane jest z błędem w subsumcji, a więc niezasadnym uznaniu, że stan faktyczny ustalony w sprawie odpowiada hipotezie stosowanej normy prawnej, albo niezasadnym uznaniu, że prawidłowo ustalony stan faktycznego nie odpowiada stanowi założonemu w hipotezie tej normy prawnej. 6. W świetle przytoczonego art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej do okoliczności faktycznych należy charakter umowy, na podstawie której praca była wykonywana. Jednakże ustalenie tych okoliczności - które przesądzają o zasadności zastosowania art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, jako przepisu prawa materialnego regulującego obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego - sprowadza się do oceny charakteru umowy zawartej w konkretnym przypadku, zależy zatem od "klasyfikacji prawnej" umowy, czyli prawidłowości zastosowania odpowiedniego przepisu Kodeksu cywilnego (por. wyrok NSA z 8 grudnia 2020 r.. sygn. akt II GSK 1136/20). 7. Postawione w rozpatrywanej skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego obejmują błędne zastosowanie art. 627 k.c. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący kasacyjnie organ zarzutem tym zmierza do podważenia stanowiska sądu pierwszej instancji, że wykonanie opinii w sprawie nadania bądź odmowy nadania stopnia doktora habilitowanego było dziełem w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego. Według skarżącego kasacyjnie organu wykonanie opinii przez E. G.-M. stanowiło "ciąg czynności faktycznych poddanych rygorowi starannego działania, zmierzających do przeanalizowania, czy osiągnięcia naukowe habilitantów, uzyskane po otrzymaniu stopnia doktora, stanowią znaczny wkład autora w rozwój określonej dyscypliny naukowej lub artystycznej oraz czy habilitant wykazuje się istotną aktywnością naukową lub artystyczną". Ponadto wykonawczyni "nie miała wpływu na to, czy opiniowana, na podstawie uchwały komisji habilitacyjnej, otrzyma konkretny tytuł naukowy" i mogła jedynie zobowiązać się do starannego przeprowadzenia wszystkich czynności, obejmujących prawidłowe sporządzenie dokumentów stanowiących ocenę dorobku naukowego. Organ wyraził pogląd, ze sporządzenie opinii i recenzji w postępowaniach habilitacyjnych objętych zakwestionowanymi umowami, na podstawie opracowanych wcześniej utworów o charakterze naukowym, nie stanowi rezultatu w rozumieniu art. 627 k.c., będąc rezultatem starannego działania, a nie stworzeniem dzieła. 8. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew stanowisku skarżącego kasacyjnie organu, za trafny uznać należy jednak pogląd WSA w Warszawie, że sporządzenie opinii dotyczącej dorobku naukowego na potrzeby postępowania w sprawie nadania stopnia i tytułu naukowego jest dziełem w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego w zw. z art 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) powołanej ustawy. Osoba sporządzająca takie dzieło nie podlega zatem ubezpieczeniu zdrowotnemu w ramach umowy o świadczenie usług, do której mają zastosowanie przepisy o zleceniu. 9. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdza istnienia podstaw do kwestionowania samodzielności, twórczego charakteru i braku rezultatu (dzieła) w przypadku recenzji naukowej. Wymóg oznaczenia dzieła został przewidziany przez ustawodawcę w art. 627 k.c., a mianowicie w zdefiniowanej w tym przepisie umowie o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła za wynagrodzeniem. Wymóg zindywidualizowania dzieła w umowie o dzieło jest podkreślany w orzecznictwie. Jak stwierdził Sąd Najwyższy przedmiot umowy o dzieło może być określony w różny sposób i różny może być stopień dokładności tego określenia, pod warunkiem, że nie budzi wątpliwości, o jakie dzieło chodzi (zob. postanowienia SN: z 7 października 2020 r., II UK 329/19; z 29 września 2020 r., II UK 257/19). Dzieło jest wytworem, który w momencie zawierania umowy nie istnieje, jednak jest w niej z góry przewidziany i określony w sposób wskazujący na jego indywidualne cechy (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 16 września 2020 r., III AUa 149/20). Przedmiotem umowy o dzieło jest doprowadzenie do weryfikowalnego i jednorazowego rezultatu, zdefiniowanego przez zamawiającego w momencie zawierania umowy. Dlatego też jednym z kryteriów umożliwiających odróżnienie umowy o dzieło od umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług jest możliwość poddania dzieła sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 3 listopada 2000 r., IV CKN 152/00; wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 19 września 2017 r., III AUa 88/17; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 11 stycznia 2018 r., III AUa 103/17). 10. W orzecznictwie sądów podkreśla się, że zobowiązanie do wykonania oznaczonego dzieła (rezultatu) stanowi element konstytutywny (charakterystyczny) umowy o dzieło, pozwalający odróżnić tę umowę od innych umów zaliczanych w ramach typologii Kodeksu cywilnego do kategorii umów o świadczenie usług. Dzieło musi istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 10 kwietnia 2018 r., III AUa 879/17). Dzieło ma być określone precyzyjnie, a rezultat, na który strony umówiły się, ma być określony z góry, obiektywnie osiągalny i pewny. Starania przyjmującego zamówienie w umowie o dzieło mają doprowadzić w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu, za wynagrodzeniem zależnym od wartości dzieła. W orzecznictwie przyjmuje się też, że dziełem mogą być również rezultaty niematerialne, które mogą stanowić utwory w rozumieniu prawa autorskiego. Dzieła te mogą, lecz nie muszą być ucieleśnione w jakimkolwiek przedmiocie materialnym, byle zostały utrwalone w postaci poddającej się ocenie ze względu na istnienie wad lub gdy można uchwycić istotę osiągniętego rezultatu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 9 października 2012 r., II UK 125/12, wyrok Sądu Najwyższego z 3 listopada 1999 r., IV CKN 152/00). 11. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, recenzja dorobku naukowego spełnia - co do zasady - wszystkie wskazane cechy dzieła, zatem jest dziełem w rozumieniu art. 627 k.c., a nie rezultatem osiąganym w ramach starannego działania. Takiej oceny zawartej umowy nie podważają jej postanowienia, co do przyjętego sposobu wynagrodzenia za sporządzenie opinii, czy w zakresie trybu wyłonienia wykonawcy, bowiem pozostają bez wpływu na istotę umowy, którą jest osiągnięcie rezultatu określonego w umowie. Rezultat spornej umowy został określony w jej treści jako "sporządzenie opinii w sprawie nadania bądź odmowy nadania stopnia doktora habilitowanego" i w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadniczo nie występują wątpliwości, że tak określony rezultat jest wynikiem twórczej i samodzielnej oceny dorobku naukowego osoby poddanej ocenie, dokonywanego przez osobę, która dysponuje określonymi kwalifikacjami oraz stosowną wiedzą i umiejętnościami. W tym stanie rzeczy postawione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego uznać należy za nieusprawiedliwione. 12. Wniosku o uchylenie zaskarżonego wyroku nie usprawiedliwia też zarzut naruszenie przepisów prawa procesowego: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania administracyjnego ze względu na stwierdzenie przez WSA naruszenia przepisów prawa materialnego, podczas gdy w rzeczywistości nie doszło do naruszenia przez organ wskazanych przez WSA przepisów prawa materialnego przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, a zatem decyzja nie powinna zostać uchylona a jednocześnie brak było podstaw do zastosowania art. 145 § 3 p.p.s.a. i umorzenia postępowania administracyjnego. WSA uznał, a oceny tej skutecznie nie podważył autor skargi kasacyjnej, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał w pełni na weryfikację oceny wyrażonej przez organ, skoro w swojej analizie organ oparł się jedynie na zapisach zawartej między stronami umowy, pomijając ocenę samego jej rezultatu. 13. W tym zakresie WSA wskazał na konkretne uchybienia organu, a mianowicie pominął istotnych w sprawie dowodów, pomimo ich zgromadzenia w aktach sprawy, co dotyczyło protokołu odbioru dzieła z 5 lipca 2016 r., a także oświadczenia wykonawcy dla celów podatkowych i ubezpieczeniowych oraz rachunku. Trafnie w szczególności WSA uznał, że skoro z zapisów protokołu odbioru dzieła wynikało, że uczestniczka przedstawiła opinię - dzieło w formie pisemnej, to organ winien poddać tę opinię ocenie, czego nie zrobił, opierając się wyłącznie na treści umowy o wykonanie dzieła i dokumentach przekazanych mu przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Olsztynie, przy czym ZUS również "nie przyjął, jako dowodu, samego rezultatu kwestionowanej umowy w postaci sporządzonej przez uczestniczkę opinii". Sąd pierwszej instancji miał więc w tej sytuacji wystarczające podstawy do uznania, że materiał dowodowy był niepełny i organ "nie dokonał oceny zakwestionowanego przez siebie dzieła, w postaci opinii sporządzonej przez uczestniczkę", a obiektywna ocena charakteru umowy możliwa będzie "dopiero po ustaleniu przez organ prawidłowego stanu faktycznego sprawy, w wyniku przeprowadzenia dodatkowego uzupełniającego postępowania dowodowego". 14. Z tych wszystkich względów skarga kasacyjna - nie mając usprawiedliwionych podstaw - podlegała oddaleniu. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 i art. 182 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego uzasadnia art. 204 pkt 2 p.p.s.a. w związku z 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2018 r., poz. 265).