I GSK 1819/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia NSA Bogdan Fischer (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej G. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 17 września 2021 r. sygn. akt I SA/Bk 347/21 w sprawie ze skargi G. M. na postanowienie Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łomży z dnia 20 maja 2021 r. nr 9010-2021-000815 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami 1. uchyla zaskarżony wyrok, 2. uchyla zaskarżone postanowienie, 3. zasądza od Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łomży na rzecz G. M. 660 (słownie: sześćset sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 17 września 2021 r., sygn. akt I SA/Bk 347/21 na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") oddalił skargę G. M. na postanowienie Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia 20 maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na 2020 r. Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy: Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Białymstoku w dniu 8 lutego 2021 r. wydał wobec G. M. decyzję nr [...] odmawiającą przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami - naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na 2020 r. Decyzja została skutecznie doręczona skarżącej w dniu 11 lutego 2021 r. W dniu 19 marca 2021 r. skarżąca złożyła odwołanie do Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł., w którym nie zgodziła się z rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji. Dyrektor Podlaskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. postanowieniem z dnia 20 maja 2021 r., nr [...] stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia 8 lutego 2021 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzja została doręczona skarżącej w dniu 11 lutego 2021 r., tym samym termin na wniesienie odwołania upływał 25 lutego 2021 r. Skarżąca złożyła odwołanie w dniu 19 marca 2021 r., czyli po upływie ustawowego terminu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, oddalając skargę wskazał, że zgodnie z art. 129 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 735; dalej: "k.p.a.", odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Sąd podzielił ustalenia organu – wynikające z akt sprawy, że decyzja z dnia 8 lutego 2021 r. [...] wydana przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Białymstoku została doręczona skarżącej w dniu 11 lutego 2021 r. Odwołanie od decyzji zostało złożone w dniu 19 marca 2021 r. czyli już po upływie ustawowego - czternastodniowego terminu, który minął z końcem dnia 25 lutego 2021 r. Tym samym Sąd stwierdził złożenie odwołania po terminie. Sąd wskazał również, że skarżąca składając odwołanie od decyzji po terminie nie wniosła wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, jak również nie powołała jakiejkolwiek okoliczności wskazującej na brak winy terminowego złożenia odwołania. Oddalając skargę Sąd wskazał za niezasadne twierdzenia skarżącej, że nie mogła dokonać obmiaru gruntu ze względu na zalegający śnieg oraz, że trwał całkowity lockdown. Te zdarzenia, w ocenie Sądu nie mają wpływu na konieczność zachowania ustawowego terminu do wniesienia odwołania. Sąd zwrócił również uwagę, że całkowity lockdown zakończył się w roku 2020, jak również wskazał, że poczta działała cały czas, a co za tym idzie skarżąca niewątpliwie mogła nadać odwołanie pismem poleconym, zachowując przy tym termin do jego wniesienia. G. M. złożyła skargę kasacyjną od wyroku Sądu I instancji wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku lub w przypadku zaistnienia przesłanek z art. 188 p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a. rozpoznanie sprawy co do istoty i uchylenie zaskarżonego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku postanowienia organu, oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jednocześnie na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a., pełnomocnik skarżącej zrzekł się rozprawy. W ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 15zzzzzn (2) ust. 1 pkt. 5 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 z p. zm., dalej: "UCOVID-19") w zw. z art. 15zzzzzn(2) ust. 2 UCOVID-19 w zw. z art. art. 129 § 2 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie przez WSA w Białymstoku skargi i niedostrzeżenie naruszenia przepisów postępowania przez organ, które polegało na niepoinformowaniu skarżącej G. M. przez Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Białymstoku z dnia 08.02.2021 r. nr [....] i nie wyznaczenia przez organ trzydziestodniowego terminu na złożenie wniosku o przywrócenie terminu, gdzie przepisy UCOVID-19 nakładają na organ taki obowiązek, co w konsekwencji doprowadziło do bezzasadnego oddalenia przez Sąd skargi; 2. art. 134 §1 p.p.s.a. w zw. z art. 15zzzzzn(2) ust. 1 pkt. 5 UCOVID-19 w zw. z art. 15zzzzzn(2) ust. 2 UCOVID-19 w zw. z art. art. 129 § 2 k.p.a. poprzez niedostrzeżenie przez WSA w Białymstoku wskazanego w zarzucie z pkt. 1 uchybienia organu w sytuacji, gdy opisywane uchybienie nie było przedmiotem zarzutu w skardze, gdzie Sąd ma obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze, co w konsekwencji doprowadziło do bezzasadnego oddalenia przez sąd skargi. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik przedstawił argumentację wniesionych zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie skarżąca kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, w związku z tym rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach, której działa Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. W niniejszej sprawie skarga kasacyjna – wobec niedostrzeżenia przez Naczelny Sąd Administracyjny przesłanek skutkujących nieważnością postępowania przed Sądem I instancji – podlega rozpoznaniu w granicach sformułowanych zarzutów. Rozpoznając niniejszą skargę kasacyjną, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że doszło do naruszenia przepisów UCOVID-19. W rozpoznawanej sprawie wskazać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku rozpoznając skargę skarżącej był zobowiązany zgodne z art. 1 p.p.s.a. dokonać kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Przy czym, jak stanowi art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku nie dostrzegł naruszenia przez Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł art. 15zzzzzn(2) ust. 2 UCOVID-19. Organ odwoławczy nie poinformował skarżącej o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Białymstoku z dnia 8 lutego 2021 r. nr [...] i nie wyznaczył trzydziestodniowego terminu na złożenie wniosku o przywrócenie terminu, mimo że przepisy UCOVID-19 nakładają na organ taki obowiązek. W związku z powyższym w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawiony przez skarżącą zarzut uznać należy za trafny, a tym samym zasługujący na uwzględnienie. Z dniem 16 grudnia 2020 r. został wprowadzony do UCOVID-19 art. 15zzzzzn2, zgodnie z którym "1. W przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. 2. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. 3. W przypadku, o którym mowa w art. 58 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w terminie 30 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu". Z akt sprawy wynika, że decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Białymstoku z dnia 8 lutego 2021 r. (nr [...]) została doręczona skarżącej w dniu 11 lutego 2021 r., odwołanie od decyzji skarżąca złożyła w dniu 19 marca 2021 r. czyli już po upływie ustawowego - czternastodniowego terminu, który minął z końcem dnia 25 lutego 2021 r. Jednakże w okolicznościach sprawy i zgodnie ze stanem prawnym obowiązującym w dniu wniesienia przez skarżącą odwołania – na podstawie UCOVID-19, Dyrektor Podlaskiego Oddziału Regionalnego ARiMR powinien w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę, w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów, na podstawie art. 15zzzzzn (2) zawiadomić stronę o uchybieniu przez nią terminu do wniesienia odwołania. Jednocześnie powinien wyznaczyć skarżącej termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. W rozpoznawanej sprawie stwierdzić należy, że Dyrektor Podlaskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. nie wypełnił obowiązku wynikającego ze wskazanej ustawy, zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku dokonując kontroli postępowania administracyjnego przy rozpoznaniu skargi skarżącej nie dostrzegł uchybienia organu. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny uznaje wniesione zarzuty skargi kasacyjnej za zasadne. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 188 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej, uchylając zaskarżone orzeczenie, rozpoznaje skargę, jeżeli uzna, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie przedstawione powyżej okoliczności uzasadniają uchylenie zarówno zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, jak i zaskarżonego postanowienia Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł.. Organ nie dochował bowiem ciążących na nim obowiązków wynikających z przepisów prawa istniejących w dniu wniesienia odwołania przez skarżącą. Wobec powyższego, uznając istotę sprawy za dostatecznie wyjaśnioną, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a., orzekł jak w punktach 1 i 2 sentencji. O kosztach postępowania sądowego, jak w pkt 3 sentencji, postanowiono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 265).