II SA/Gl 581/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan, Sędzia WSA Renata Siudyka, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 września 2021 r. sprawy ze skargi P.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją nr [...] z dnia [...] Burmistrz B. odmówił P. B. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką, R. C. W uzasadnieniu organ wskazał, że matka strony legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na czas określony do 31 grudnia 2021 r. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w C. (nr[...] ). Jednakże nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność, zatem nie został spełniony warunek wynikający z treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. W odwołaniu od tej decyzji jej adresat podniósł, że matka jest całkowicie sparaliżowana po rozległym udarze mózgu i móżdżku, jako osoba leżąca wymaga całodobowej stałej opieki, którą sprawuje nad nią. Dalej podniósł, że organ I instancji przy interpretacji przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie uwzględnił wyroku Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. Wniósł o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego lub przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Nie zgodziło się z Burmistrzem B., że w sprawie nie został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ wskazał jednak, że w myśl art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy wskazał, że matka wnioskodawcy pozostaje w związku małżeńskim a jej mąż nie jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Z załączonego do wniosku oświadczenia wynika, że mąż matki nie zapewni jej całodobowej stałej opieki z uwagi na fakt, że jest on osobą nieodpowiedzialną, nadużywającą alkoholu, a od paru miesięcy nie wiadomo gdzie przebywa. Kontakt telefoniczny też jest utrudniony, gdyż prawdopodobnie zmienił numer. Powyższe okoliczności, w ocenie SKO w Częstochowie nie mają jednak znaczenia dla sprawy. Treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy przesądza, że świadczenie pielęgnacyjne w takim przypadku nie może być przyznane. Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożył jej adresat. Domaga się w niej uchylenia rozstrzygnięć obu instancji i przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego lub uchylenia rozstrzygnięcia organu II instancji. W uzasadnieniu przedstawił trudną sytuację swoją i matki, która dnia [...] doznała udaru pnia mózgu i móżdżku w konsekwencji których została osobą sparaliżowana prawostronnie z zanikiem mowy, leżąca, niesamodzielną wymagającą stałej opieki. Niepełnosprawnej został przyznany od dnia 1 grudnia 2020 roku do dnia 31 grudnia 2021 r. zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 216 zł miesięcznie. W ocenie skarżącego organy odmawiając mu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego naruszyły art 190 Konstytucji. Nie jest bowiem dopuszczalnym oparcie decyzji na treści przepisu .którego mocą wiążącą zakwestionował Trybunał Konstytucyjny. W ocenie TK przepis w tym zakresie był niezgodny z art 32 Konstytucji . W świetle tego artykułu ustawy zasadniczej wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Wyrok TK w sprawie K38 /13 należy rozumieć tak, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie może zależeć od tego kiedy powstał stan niepełnosprawności jak również od tego, czy osoba pozostaje w związku małżeńskim. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustęp 5 tego artykułu przewiduje zaś wyłączenia w tym zakresie. I tak śArt. 17 [Świadczenie pielęgnacyjne] ust. 5 • Orzeczenia: tezowane 558, nietezowane 2282 • Piśmiennictwo : 8 • Monografie: 1 • n.ius: 5 • Kierunki orzecznicze: 1 • Analizy: 1 • Interpretacje: 1 wiadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: • Art. 17 [Świadczenie pielęgnacyjne] ust. 5 pkt 1 • Orzeczenia: tezowane 218, nietezowane 982 • Piśmiennictwo : 2 • n.ius: 1 • Kierunki orzecznicze: 1 • Interpretacje: 1 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; • Art. 17 [Świadczenie pielęgnacyjne] ust. 5 pkt 2 • Orzeczenia: tezowane 215, nietezowane 833 • Piśmiennictwo : 2 • n.ius: 1 • Analizy: 1 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu; • Art. 17 [Świadczenie pielęgnacyjne] ust. 5 pkt 3 • Orzeczenia: tezowane 5, nietezowane 26 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; • Art. 17 [Świadczenie pielęgnacyjne] ust. 5 pkt 4 (uchylony) • Orzeczenia: tezowane 10, nietezowane 53 • Art. 17 [Świadczenie pielęgnacyjne] ust. 5 pkt 5 • Orzeczenia: nietezowane 49 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; • Art. 17 [Świadczenie pielęgnacyjne] ust. 5 pkt 6 • Orzeczenia: nietezowane 2 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Z treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane z tytułu opieki nad osobą, która pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W rozstrzyganej sprawie taka właśnie sytuacja występuje. Osoba niepełnosprawna (matka skarżącego), jest osobą zamężną. Jej mąż, jak wynika z akt administracyjnych, nie jest osobą niepełnosprawną. Przyznanie świadczenia w takim przypadku stronie, z punktu widzenia prawa, jest niedopuszczalne. Bez znaczenia w sprawie są wzajemne relacje pomiędzy matką wnioskodawcy a jej mężem. Na tym ostatnim ciąży obowiązek alimentacyjny względem żony. Obowiązek ten, w razie jego niewykonywania dobrowolnie, powinien zostać wyegzekwowany w drodze postępowania przed sądem powszechnym. Myli się skarżący, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13) orzekł, iż prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie może zależeć od tego, czy osoba pozostaje w związku małżeńskim. W sprawie tej sąd konstytucyjny zakwestionował zgodność z Konstytucją RP jedynie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Mając na uwadze powyższe rozważania, uznając, że skarga jest bezzasadna Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.