II SA/Gl 593/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan, Sędzia WSA Renata Siudyka, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 września 2021 r. sprawy ze skargi A.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Po rozpatrzeniu wniosku A.M. Wójt Gminy K. decyzją z dnia [...] r. nr [...] odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad babcią – Z.K. W uzasadnieniu organ wskazał, że babcia strony legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia [...] r. i jest wdową. Jak wskazano w wywiadzie, opieka nad babcią absorbuje stronę w znacznym stopniu z uwagi na stan zdrowia osoby niepełnosprawnej, która cierpi na demencję. Z treści wywiadu również wynika, że babcia strony ma jednego syna G.K., który nie mieszka z matką i nie jest w stanie się nią opiekować (zrzeka się opieki nad matką). Zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W świetle art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy obowiązki alimentacyjne obciążają krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo, przy czym obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych łub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie ustanawia wzajemnego obowiązku alimentacyjnego względem innych osób aniżeli małżonkowie oraz krewni - w linii prostej (niezależnie od stopnia pokrewieństwa, tj. rodzice, dzieci, wnuki, prawnuki, dziadkowie, pradziadkowie) lub w linii bocznej (do drugiego stopnia, tj. rodzeństwo). Z art. 617 § 1 k.r.i.o. wynika, że krewnymi w linii prostej są zstępni (syn, córka, wnuk, prawnuk) oraz wstępni (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie). Obowiązek alimentacyjny może polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia, bądź tez na osobistych staraniach. Z treści art. 132 ustawy kodeks rodzinny i opiekuńczy wynika, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy ta osoba nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. W konsekwencji organ uznał, że fakt, że osoba niepełnosprawna ma syna, to przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jej wnuczce jest niedopuszczalne. Organ wskazał wreszcie, że niepełnosprawność Z.K. nie powstała do ukończenia 18 roku życia łub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, ale jak ustalono w orzeczeniu o niepełnosprawności nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność. Natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 13 maja 2019 r. Wobec powyższego, ze względu na brzmienie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych również należało odmówić przyznania prawa do przedmiotowego świadczenia. Na skutek odwołania adresatki decyzji sprawę rozpatrywało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie, które zaskarżoną obecnie decyzją utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Wskazało, że uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest uzależnione od spełnienia szeregu przesłanek. Przy czym przesłanki te można podzielić na przesłanki pozytywne i negatywne. Aby móc uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przesłanki pozytywne muszą zostać spełnione łącznie i nie może przy tym zaistnieć żadna z przesłanek negatywnych, W świetle art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4 tego przepisu, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: a) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; b) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności c) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Krewnymi w linii prostej są zgodnie z art. 61 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej. Stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo. Jak wynika zaś z art. 129 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Z powyższych przepisów wynika, że w pierwszej kolejności obowiązek alimentacyjny obciąża dzieci, a w dalszej kolejności wnuki i prawnuki. Przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, przewiduje wyjątek od wyrażonej w tym przepisie kolejności osób mogących ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Jeśli osoba zobowiązana do alimentacji w pierwszej kolejności posiada znaczny stopień niepełnosprawności, to osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. W niniejszej sprawie organ I instancji ustalił, że dziecko osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. strona jest w stosunku do babci osobą inną niż spokrewnioną w pierwszym stopniu. Zgodnie zaś z treścią art. 17 ust. 1a ustawy, wnioskowane uprawnienie przysługiwałoby stronie gdyby spełnione zostałyby wszystkie wymienione w tym przepisie warunki. Taka zaś sytuacja w niniejszej sprawie nie zachodzi bowiem nie został spełniony warunek o jakim mowa w pkt 2 ust. 1a tego przepisu ponieważ dziecko osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Oznacza to, że wymagająca opieki babcia strony posiada żyjące pełnoletnie dziecko, na którym spoczywa obowiązek alimentacyjny wobec matki. W niniejszej sprawie nie został zatem spełniony warunek, o których mowa w powołanym wyżej art. 17 ust. 1a ustawy. Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożyła jej adresatka. Domagając się jej uchylenia, przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasądzenia kosztów postępowania zarzuciła SKO w Częstochowie naruszenie: 1) art. 17 ust 1 pkt 4, art 17 ust 1 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Z 2020 r., poz. 111), poprzez jego błędną wykładnię i nieuwzględnienie celu dla którego to pomoc dla opiekujących w postaci świadczenia pielęgnacyjnego ma być świadczona; 2) sprzeczność istotnych ustaleń faktycznych z treścią materiału dowodowego zebranego w sprawie, polegającą w szczególności na: a) błędnym przyjęciu, iż z stronie nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji kiedy to opiekuje się babcią z uwagi na to, że wymagająca opieki babcia posiada żyjące pełnoletnie dziecko na którym to spoczywa obowiązek alimentacyjny w sytuacji kiedy to syn niepełnosprawnej oświadczył iż nie jest w staniej zajmować się wymagającą opieki z uwagi na niezamieszkiwanie z nią i to, że opiekę nad swoją matką powierzył bratanicy A.M.; a co za tym idzie nie uwzględnieniu, tego iż obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie iest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. b) ominięcie okoliczności, iż opieka nad babcią całkowicie pochłania stronę a ta nie jest w stanie pogodzić opieki nad wymagającą opieki niepełnosprawną ze świadczeniem pracy zarobkowej. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną. Katalog osób, którym może zostać przyznane świadczenie pielęgnacyjne zawiera art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111). Zgodnie z tym przepisem "świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (k.r.i.o.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. W świetle art. 128 k.r.i.o. obowiązki alimentacyjne obciążają krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo, przy czym obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych łub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie ustanawia wzajemnego obowiązku alimentacyjnego względem innych osób aniżeli małżonkowie oraz krewni - w linii prostej (niezależnie od stopnia pokrewieństwa, tj. rodzice, dzieci, wnuki, prawnuki, dziadkowie, pradziadkowie) lub w linii bocznej (do drugiego stopnia, tj. rodzeństwo). Z art. 617 § 1 k.r.i.o. wynika, że krewnymi w linii prostej są zstępni (syn, córka, wnuk, prawnuk) oraz wstępni (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie). Z treści art. 132 k.r.i.o. wynika wreszcie, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy ta osoba nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. W konsekwencji organ uznał, że fakt, że osoba niepełnosprawna ma syna, to przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jej wnuczce jest niedopuszczalne. Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy uznać, że rozstrzygnięcia organów administracji w sprawie są prawidłowe. Osoba niepełnosprawna posiada syna, który nie chce jednak realizować swojego obowiązku alimentacyjnego wobec matki. Nie zmienia to jednak faktu, że jest on osobą zobowiązaną w rozumieniu at. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Winien on realizować swój obowiązek poprzez faktyczne sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką lub zapewnić odpowiednie środki na sprawowanie tej opieki. Zupełnie bez znaczenia jest okoliczność, iż syn osoby niepełnosprawnej oświadczył, że nie będzie zajmował się matką (nie będzie spełniał obowiązku alimentacyjnego). Taki obowiązek nadal istnieje i jego realizacja może zostać wymuszona w drodze postępowania przed sądem powszechnym Skoro istnieje osoba, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, to za taką obecnie skarżąca uznana być nie może. Nie zmienia tego fakt, że faktycznie zajmuje się niepełnosprawną babcią i z tego powodu musiała zrezygnować z pracy. Wykonywane przez skarżącą obowiązki spoczywają bowiem nie na niej, ale na jej wuju (synu osoby niepełnosprawnej). Mając na uwadze powyższe rozważania, uznając, że skarga jest bezzasadna Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.