II SA/Rz 828/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maciej Kobak /spr./ Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Elżbieta Mazur-Selwa po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 28 października 2020 r. sprawy ze skargi M. G., M. S. i Z. S. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej - skargę oddala - Przedmiotem skargi M. G., Z. S. i M. S. (dalej w skrócie: "skarżąca") jest decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego (dalej w skrócie: "PWIS") z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego (dalej w skrócie: "PPIS" lub "organ I instancji") z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej. Kwestionowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] PPIS działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 – dalej w skrócie: "k.p.a."), art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, art. 2351 i art. 2352 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks Pracy (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1040 z późn. zm. – dalej w skrócie: "k.p.") oraz § 5, § 6 ust. 2 pkt 2 i § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1367) – stwierdził u A. C. (dalej w skrócie: "pracownik") chorobę zawodową - choroby skóry: kontaktowe zapalenie skóry z podrażnienia, wymienioną w poz. 18/2 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, wydanego na podstawie art. 237 § 1 pkt. 3-6 i § 11 k.p. W uzasadnieniu decyzji PPIS podał, że pracownik był zatrudniony od 2001 do 2017 roku w firmie A. Z. S., M. S., M. G. s. c. na stanowisku piekarza. Z karty oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej wynika, że pracownik pracował na stanowisku piekarza. Jako piekarz wykonywał następujące czynności: przygotowywał foremki i koszyczki do pieczenia, ręcznie porcjował i ważył ciasto, formował ciasto i wkładał do pieca, wyciągał pieczywo z pieca, układał na wózkach, usuwał popiół z paleniska, sprzątał halę produkcyjną. Był narażony na pyły organiczne pochodzenia roślinnego, częste zmiany temperatury, częste moczenie rąk w zimnej wodzie. Badania środowiska pracy wykazywały, że stężenia pyłu całkowitego i respirabilnego kształtowały się poniżej wartości najwyższych dopuszczalnych stężeń (NDS). PPIS przytoczył treść przepisów powołanych w podstawie prawnej decyzji po czym podał, że w sprawie zebrano następujący materiał dowodowy: kartę oceny narażenia zawodowego w zawiązku z podejrzeniem choroby zawodowej, orzeczenie lekarskie Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy (dalej w skrócie: "WOMP") z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] r. o rozpoznaniu choroby zawodowej. PPIS powołując się na orzeczenia sądów administracyjnych podkreślił, że orzeczenia lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej przez lekarza jednostki orzeczniczej ma charakter szczególnej opinii, bez której organ sanitarny nie może dokonać we własnym zakresie dokonać rozpoznania choroby i ustalić czy mieści się ona w wykazie chorób zawodowych. Organ jest takim orzeczeniem związany i nie ma prawa dokonać samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej. Wobec powyższego PPIS uznał, że zostały spełnione przesłanki do stwierdzenia choroby zawodowej. Po rozpoznaniu odwołania skarżących od powyższej decyzji, PWIS decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji PWIS wyjaśnił, że organ I instancji umożliwił stronom zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. zapoznanie się i wypowiedzenie odnośnie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. W odpowiedzi na powyższe skarżący w piśmie z dnia [...] marca 2020 r. udzielili wyjaśnień co do przebiegu zatrudnienia pracownika oraz prawidłowości funkcjonowania zakładu pracy - załączając kopie: badań środowiskowych z dnia [...] maja 2014 r., badań profilaktycznych, nie podnosząc wniosku o uzupełnienie postępowania o dodatkowe dowody. PWIS nadmienił, że organ I instancji wskazał wyraźnie, iż decyzja została wydana na podstawie całości materiału dowodowego. PWIS nie uznał więc zarzutu skarżących dotyczącego niedokonania przez organ I instancji wszechstronnej oceny zebranego materiału dowodowego, w tym wyników NDS badania i pomiarów na zajmowanym przez pracownika stanowisku pracy. PWIS wyjaśnił, że każdy przypadek choroby zawodowej rozstrzygany jest indywidualnie. Zastosowanie działań prewencyjnych ze strony pracodawcy mających na celu zminimalizowanie narażenia oraz wykonywanie pracy w warunkach narażenia nie przekraczających normatywów higienicznych nie oznacza, że dany pracownik w przyszłości nie zachoruje na chorobę zawodową. Powyższa profilaktyka zastosowana przez pracodawcę ma na celu zminimalizowanie ryzyka rozwinięcia się choroby zawodowej, a nie jej wykluczenie w całości. Każdy pracownik jest narażony indywidualnie na czynniki występujące w środowisku pracy i reakcja jego organizmu na dany czynnik wstępujący w środowisku pracy może być różna. PWIS wyjaśnił, że dla wydania pozytywnego rozstrzygnięcia w sprawie o stwierdzeniu choroby zawodowej organ administracji ustalić musi istnienie trzech przesłanek: po pierwsze istnienia narażenia na czynnik chorobotwórczy w środowisku pracy strony, po drugie wystąpienia u niego schorzenia medycznego odpowiadającego wykazowi chorób zawodowych, po trzecie wreszcie związku typu przyczyna - skutek między narażeniem zawodowym, a chorobą. O obecności u strony choroby w sensie medycznym przesądza orzeczenie lekarskie, bowiem do orzekania w powyższej kwestii wymagana jest specjalistyczna wiedza. Organ administracji nie ma prawa treści orzeczenia podważać w innym zakresie, jak tylko w kwestii zgodności z przepisami postępowania. Musi zatem baczyć czy opinie są spójne, zgodne, należycie uzasadnione i logiczne, w razie braku tych cech winien wzywać biegłych do ich uzupełnienia. Kwestie istnienia narażenia na czynnik chorobotwórczy w środowisku pracy strony oraz związku typu przyczyna - skutek między narażeniem a chorobą organ administracji ma ustalić samodzielnie, bowiem to organ a nie biegli orzeka o stwierdzeniu choroby zawodowej. Aby sprawę rozstrzygnąć pozytywnie musi stwierdzić łączne istnienie wszystkich powyższych przesłanek. PWIS stwierdził, że pracownik był w środowisku pracy narażony na czynniki szkodliwe. W sprawie potwierdzono również narażenie zawodowe, podczas którego doszło do powstania choroby ujętej w wykazie chorób zawodowych, a która jest związana z tym narażeniem. Biegli WOMP nie znaleźli ewentualnych przyczyn pozazawodowych schorzenia. W związku z powyższym zostały spełnione wszystkie przesłanki konieczne do stwierdzenia choroby zawodowej. W ustawowym terminie skarżąca wnieśli skargę na powyższą decyzję PWIS, zaskarżając ją w całości. Skarżący zarzucili: I. Naruszenie prawa materialnego, tj. poz. 18/2 wykazu chorób zawodowych określonych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r w sprawie chorób zawodowych, poprzez uznanie, iż praca pracownika u skarżących miała wpływ na powstanie stanu choroby, które miało wpływ na zaliczenie do choroby zawodowej, a tym samym na wynik sprawy, podczas gdy otoczenie stanowiska pracy spełniało wszystkie przewidziane normy. II. Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez oparcie się przez organy na niekompletnym materiale dowodowym bez uwzględnienie środowiska innych zakładów pracy mogących mieć wpływ na powstanie stanu choroby pracownika, 2) art. 7a k.p.a. poprzez uznanie, iż jedyną przyczyną choroby zawodowej u pracownika był klimat pracy w zakładzie skarżących, 3) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji PPIS w sytuacji, w której organ odwoławczy winien uchylić przedmiotową decyzję organu pierwszej instancji i umorzyć postępowanie, 4) art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez brak stwierdzenia, że zaskarżona decyzja wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, 5) błąd w ustaleniach faktycznych będących podstawą wydania decyzji, tj. przyjęcie, iż pracownik pracował w zakładzie skarżących od 2001 r. do 2017 r., podczas gdy w rzeczywistości zakład powstał w 2010 r. i uległ likwidacji w dniu 29 kwietnia 2017 r., 6) przyjęcie w decyzji organu I instancji, iż T. K. pracował w zakładzie pracy od 2001 r. do 2017 r. na stanowisku piekarz, w sytuacji gdy zakład powstał dopiero w 2010 r., a osoba o takich danych nigdy w nim nie pracowała, 7) błędną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego poprzez uznanie, iż warunki pracy w byłym zakładzie pracy skarżących miały związek z powstaniem choroby zawodowej wobec wyników kontroli i badań przeprowadzonych przez laboratorium badawcze [....] o nr certyfikacji [...] z dnia [...] listopada 2007 r. oraz kontroli sanitarnej z dnia [...] czerwca 2014 r. Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżący wnieśli o: 1) uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, ewentualnie o stwierdzenie nieważności decyzji organów obu instancji, 2) zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżący podnieśli, że zarzut, iż pracownik był narażony na pyły, zmiany temperatur, częste moczenie rąk w zimnej wodzie, jest bezzasadny, o czym świadczą załączone protokoły kontroli sanitarnej nr [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. i nr [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. Skarżący wskazali również, że cały cykl produkcyjny znajdował się na jednej hali, wszystkie pomieszczenia były wyposażone w ciepłą i zimną wodę, co potwierdza protokół sanitarny Nr [...]. Skarżący zwrócili uwagę, że WOMP dopiero w dniu [...] stycznia 2020 r. wydał orzeczenie lekarskie stwierdzające chorobę zawodową, a więc niemal po upływie 3 lat od zamknięcia zakładu. W kontekście tego skarżący zauważyli, że ich zakład pracy nie był jedynym, w którym mogło istnieć narażenie zawodowe, albowiem pracownik wcześniej pracował w Piekarni [...] w D. od [...] listopada 1991 r. do [...] listopada 1993 r., Piekarni [...] w P. od [...] lipca 1994 r. do [...] sierpnia 1999 r., Ppiekarni [...] w D. od [...] maja 2000 r. do [...] września 2000 r. Zdaniem skarżących w świetle powyższego ich zakład pracy nie może być uznany jako jedynie odpowiedzialny za powstałą chorobę zawodową, w kontekście tego, że były to zakłady tej samej branży, a okresy zatrudnienia obejmowały okres przed zatrudnieniem w ich zakładzie. Ponadto z materiału dowodowego nie wynika, co pracownik robił po ustaniu zatrudnienia w zakładzie skarżących w 2017 r. Podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko PWIS wniósł o oddalenie skargi. W piśmie procesowym z dnia [...] września 2020 r. pracownik zakwestionował okoliczności podniesione przez skarżących w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie rozważył, co następuje: W pierwszej kolejności Sąd podaje, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 pkt 3 zzs ⁴ ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych ( Dz. U. 2020 r. poz. 374 ). Skarga jest niezasadna i jako taka podlega oddaleniu. Organy prawidłowo zebrały i rozważyły materiał dowodowy w sprawie, czyniąc na jego podstawie właściwe ustalenia faktyczne. Również w warstwie materialnoprawnej kwestionowana skargą decyzja nie wykazuje uchybień. Podstawa prawna decyzji, tak w ujęciu walidacyjnym - prawidłowości zastosowania przepisów – jak i w ujęciu derywacyjnym – prawidłowości wykładni stosowanych przepisów, nie budzi zastrzeżeń. Definiując pojęcie choroby zawodowej w art. 2351 kodeksu Pracy ustawodawca wskazała, że przymiot taki posiada wyłącznie choroba wymieniona w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". W sprawie nie ma sporu, że A. C. (dalej w skrócie: "pracownik") cierpi na chorobę skóry: kontaktowe zapalenie skóry z podrażnienia, wymienioną w poz. 18/2 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Sporne na gruncie niniejszej sprawy jest przyjęte przez organy założenie, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy występującą u pracownika chorobą, a środowiskiem pracy. Skarżący nie kwestionują, że pracownik pracował u nich w okresie od 2010 roku do roku 2017. Pierwsze symptomy wystąpienia choroby zawodowej pojawiły się w roku 2013. W takim układzie bez znaczenia są podnoszone w skardze zarzuty dotyczące wadliwości ustaleń dotyczących zatrudnienia pracownika od roku 2010. Sąd zauważa, że pracownik od roku 2001 do roku 2010 pracował w zakładzie pracy prowadzonym przez jednego z aktualnych wspólników spółki cywilnej będącej ostatnim pracodawcą pracownika – Z. S. W 2010 roku Z. S. założył spółkę cywilną z pozostałymi skarżącymi: M. G. i M. S.. Pierwsze objawy choroby zawodowej wystąpiły dopiero w roku 2013, a zatem podczas zatrudnienia u ostatniego pracodawcy, przeto warunki i narażenie, jakie występowało u wcześniejszych pracodawców są prawnie irrelewantne. Jak wynika z poz. 18/2 wykazu chorób zawodowych, okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej - kontaktowego zapalenia skóry z podrażnienia - pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym wynosi 1 miesiąc. Wystąpienie pierwszych objawów chorobowych po upływie trzech lat od rozpoczęcia zatrudnienia pracownika u skarżących, wyłącza zatem możliwość rozważania związku przyczynowego pomiędzy występującą u niego chorobą zawodową, a narażeniem zawodowym w środowisku pracy u wcześniejszych pracodawców. Ze sporządzonej na potrzeby postępowania karty oceny narażenia zawodowego wynika, że pracownik pracował na stanowisku piekarza i wykonywał na nim następujące czynności: przygotowywał foremki i koszyczki do pieczenia, ręcznie porcjował i ważył ciasto, formował ciasto i wkładał do pieca, wyciągał pieczywo z pieca, układał na wózkach, usuwał popiół z paleniska, sprzątał halę produkcyjną. Był narażony na pyły organiczne pochodzenia roślinnego, częste zmiany temperatury, częste moczenie rąk w zimnej wodzie. Z perspektywy podnoszonych w skardze zarzutów bez znaczenia pozostają okoliczności świadczącego o tym, że występujące w środowisku pracy emisje, siły, radiacje i inne oddziaływania nie przekraczały wartości normatywnych (dopuszczalnych). Stwierdzenie choroby zawodowej nie jest uzależnione od tego, że pracodawca nie przestrzegał norm kształtujących środowisko pracy. Nie jest wykluczone powstanie choroby zawodowej w warunkach, w których dopuszczalne normy nie są przekraczane, gdyż znaczenie może mieć także osobnicza wrażliwość na działanie określonego czynnika. Dlatego w świetle art. 2351 Kodeksu pracy oraz przepisów rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych nie ma żadnych podstaw, aby możliwość ustalenia, że w środowisku pracy występują warunki szkodliwe dla zdrowia pracownika uzależniona była od przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia. Nie ma także żadnych podstaw, aby natężenie działania jakiegoś czynnika ustalać z uwzględnieniem zastosowanych indywidualnych środków ochrony, gdyż nie obniżają one poziomu oddziaływania emitowanego do środowiska, a jedynie chronią przed jego działaniem. Przestrzeganie przez pracodawcę przepisów dotyczących dopuszczalnych najwyższych oddziaływań i zapewnienie pracownikom indywidualnych środków ochrony stanowi okoliczności mające wpływ na ustalenie winy bądź braku winy pracodawcy w powstaniu choroby zawodowej, co nie należy do postępowania administracyjnego w przedmiocie jej ustalenia i nie ma znaczenia dla ustalenia istnienia związku przyczynowego pomiędzy schorzeniem, a warunkami pracy oraz nie jest równoznaczne z tym, że pracownik nie był narażony w środowisku pracy. Praca w narażeniu poniżej dopuszczalnej normy nie oznacza jednocześnie, iż jest ona wykonywana w bezpiecznym środowisku pracy. Z wydanego na potrzeby postępowania orzeczenia lekarskiego z dnia [...] stycznia 2020 roku, nr [...] wynika, że wobec pracownika przeprowadzono postępowanie diagnostyczno-orzecznicze; przeprowadzono badania laboratoryjne, płatkowe testy skórne na alergeny powietrznopochodne, alergeny pokarmowe i kontaktowe, skorzystano z konsultacji specjalisty z zakresu dermatologii i alergologii. Przeprowadzone badania jednoznacznie wykluczyły czynniki alergizujące. Innymi słowy, organizm pracownika nie wykazywał chorobowego braku odporności na czynniki alergizujące – pracownik nie jest alergikiem. W tym stanie rzeczy, jednostka orzecznicza przyjęła, że sposób wykonywania pracy oraz występujące w środowisku pracy czynniki fizyczne, chemiczne i mechaniczne, z którymi pracownik miał bezpośredni i częsty kontakt doprowadziły w jego mechanizmie nieimmunologicznym do powstania objawów klinicznych. Przyczyną powstania choroby skóry był więc bezpośredni kontakt z czynnikami występującymi w środowisku pracy. Sąd podziela stanowisko organów, że przedmiotowe orzeczenie jest jasne i spójne. Nie wskazuje na inne ewentualne źródła powstania choroby u pracownika, wyjaśniając jednocześnie w sposób rzeczowy i logiczny, w oparciu o jakie ustalenia i jakie wnioskowania sformułowano ostateczne konkluzje. Co istotne, skarżący mając możliwość zakwestionowania orzeczenia jednostki orzeczniczej I stopnia poprzez wniesienie odwołania do jednostki orzeczniczej II stopnia, nie skorzystali z takiego uprawnienia (skarżący byli o takim uprawnieniu prawidłowo pouczeni). Każde orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej jest opinią kwalifikowaną, bez której organ sanitarny nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy mieści się ona w wykazie chorób zawodowych. Organ jest więc takim orzeczeniem związany i nie ma prawa do dokonania samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do rozpoznania odmiennego schorzenia – wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2020 r., sygn. II OSK 395/18. Przedstawione oceny uprawniają wniosek, że w sprawie wystąpiły wszystkie elementy normatywnie wymagane do stwierdzenia choroby zawodowej: pracownik pozostawał w narażeniu zawodowym (w środowisku pracy występowały czynniki szkodliwe, nawet jeżeli ich stężenie/natężenie nie przekraczało wartości dopuszczalnych), u pracownika stwierdzono schorzenie kwalifikowane, jako choroba zawodowa - kontaktowe zapalenie skóry z podrażnienia, wykazano związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy narażeniem występującym w środowisku pracy, a występującą u pracownika chorobą zawodową. Organ II instancji wyjaśnił, że wskazanie w decyzji organu pierwszej instancji danych personalnych T. K. było oczywistą omyłką. Całe postępowanie, podobnie jak i rozstrzygnięcia organów obu instancji dotyczyły A. C. i co do tego Sąd również nie ma wątpliwości. Z podanych przyczyn Sąd skargę oddalił – art. 151 P.p.s.a.