II SA/Ol 718/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) Sędziowie sędzia WSA Beata Jezielska sędzia WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 września 2021 r. sprawy ze skargi U. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego - wznowienia postępowania oddala skargę. U.K., (dalej jako: "strona", "skarżąca"), wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, że w dniu 11 czerwca 2019 r., strona złożyła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie wniosła o uchylenie decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego – w przypadku przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją z dnia "[...]" r., działająca z upoważnienia Burmistrza z-ca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, odmówiła stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na E.K.. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że podstawą negatywnego rozstrzygnięcia jest art. 17 ust. 1b pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm.), dalej: "u.ś.r.". E.K. w dacie powstania niepełnosprawności miał 23 lata i nie był w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej. Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania strony, decyzją z dnia "[...]" r., uchyliło decyzję organu pierwszej instancji w całości i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Zdaniem Kolegium, nieprawidłowe stanowisko organu pierwszej instancji wynika z błędnie przeprowadzonej wykładni art. 17 ust. 1 i ust. 1b u.ś.r., która nie uwzględnia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Zdaniem Kolegium, nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku. Okoliczność, że ustalony stopień niepełnosprawności powstał, gdy mąż strony miał 23 lata i nie był w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, nie może stanowić podstawy odmowy przyznania stronie prawa do wnioskowanego świadczenia. W ocenie Kolegium, oświadczenie strony o warunkowej rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego powinno skutkować wszczęciem postępowania w sprawie uchylenia decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, a następnie, w razie spełnienia przesłanek, wydaniem decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ pierwszej instancji, decyzją z dnia "[...]" ., ponownie odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Organ w dalszym ciągu stał na stanowisku, że w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Po rozpatrzeniu odwołania strony, Kolegium, decyzją z dnia "[...]" utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję w całości. Organ odwoławczy stwierdził, że strona ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Po rozpoznaniu skargi strony, wyrokiem z dnia 29 października 2020 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania w sprawie. Sąd wskazał, że do skargi strona dołączyła decyzję Dyrektora MOPS z dnia "[...]" w przedmiocie uchylenia decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, celem wykazania, że w chwili wydania zaskarżonej decyzji nie miała ona ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Reczą organu będzie dokonanie ustaleń w powyższym zakresie i ocena wpływu tej decyzji na rozstrzygnięcie w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Po kolejnym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia "[...]" r., Kolegium uchyliło zaskarżoną decyzję i orzekło co do istoty sprawy w ten sposób, że: I. odmówiło przyznania U.K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem w okresie od 1 czerwca 2019 r. do 2 marca 2020 r.; II. przyznało U.K. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem na okres: 1. od dnia 3 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. w wysokości 1712 zł; 2. od dnia 1 kwietnia 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. w wysokości 1830 zł miesięcznie; 3. od dnia 1 stycznia 2021 r. do dnia 31 grudnia 2021 r. w wysokości 1971 zł miesięcznie; 4. od dnia 1 stycznia 2022 r. do dnia 31 października 2022 r. w wysokości wynikającej zamieszczonego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" obwieszczenia ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego. Kolegium miało na uwadze, że decyzją z dnia "[...]" organ pierwszej instancji uchylił z dniem 2 marca 2020 r. własną decyzję przyznającą stronie specjalny zasiłek opiekuńczy na okres od 1 listopada 2019 r. do 30 września 2020 r. W dniu 18 marca 2021 r., organ pierwszej instancji wystąpił do Kolegium o weryfikację decyzji z dnia "[...]" r., bowiem po wydaniu decyzji z dnia "[...]" r., strona wnioskiem z dnia 6 maja 2020 r., ponownie wystąpiła o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, który został przyznany decyzją z dnia "[...]" na okres od 1 maja do 30 września 2020 r. Następnie, decyzją z dnia "[...]" organ przedłużył okres pobierania świadczenia do dnia 31 października 2020 r. W dniu 10 listopada 2020 r. strona złożyła wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres 2020/2021 i decyzją z dnia "[...]" r., organ przyznał stronie ten zasiłek na okres od dnia 1 listopada 2020 r. do dnia 31 października 2021 r. W dniu 17 marca 2021 r., strona wystąpiła do organu pierwszej instancji o uchylenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego od marca 2020 r. Decyzją z dnia "[...]" r., organ pierwszej instancji odmówił uchylenia własnej decyzji z dnia "[...]" r. za okres wsteczny, zaś uchylił tę decyzję za okres od dnia 1 kwietnia 2021 r. Postanowieniem z dnia "[...]" r., Kolegium wznowiło postępowanie w sprawie zakończonej własną decyzją z dnia "[...]" r. w oparciu o art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Decyzją z dnia "[...]" r., Kolegium uchyliło własną decyzję z dnia "[...]" r. i orzekło co do istoty sprawy w ten sposób, że: 1. uchyliło decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w dniu "[...]" w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności E.K.; 2. orzekło co do istoty sprawy w ten sposób, że: a) odmówiło przyznania U.K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem w okresie od 1 czerwca 2019 r. do 1 marca 2020 r., a także od 1 maja 2020 r. do 31 marca 2021 r. b) przyznało U.K. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem na okres: - od 2 marca 2020 r. do 31 marca 2020 r. w kwocie 1771 zł; - od dnia 1 kwietnia 2020 r. do 30 kwietnia 2020 r. w kwocie 1830 zł; - od 1 kwietnia 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. w kwocie 1971 zł miesięcznie; - od dnia 1 stycznia 2022 r. do dnia 31 października 2022 r. w wysokości wynikającej zamieszczonego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" obwieszczenia ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że okoliczność, iż w okresach 1 czerwca 2019 r. do 31 października 2019 r., od dnia 1 listopada 2019 r. do 1 marca 2020 r., a także od 1 maja 2020 r. do 31 marca 2021 r., strona pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy, a tego świadczenia nie można pobierać równocześnie ze świadczeniem pielęgnacyjnym, w tym okresie należało zatem odmówić przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. O ww. okolicznościach nie miał wiedzy skład Kolegium i ujawnienie tych okoliczności stanowiło nową, istotną dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczność, uzasadniającą uchylenie własnej decyzji z "[...]" i ponowne orzeczenie w przedmiocie odwołania w oparciu o art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Strona złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w części przyznającej stronie od dnia 2 marca 2020 r. na stałe świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej w części decyzji naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 24 ust. 2 u.ś.r., poprzez jego błędne zastosowanie i przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 2 marca 2020 r., a nie od dnia 1 czerwca 2019 r., tj. od dnia złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z powyższym zarzutem, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej w części decyzji z dnia "[...]" r. i ustalenie na rzecz skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 czerwca 2019 r., tj. od dnia złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz o zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych. Strona podniosła, że nie zgadza się z wydanym rozstrzygnięciem w zakresie ustalenia początkowej daty przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczenia ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Przez samo złożenie wniosku skarżąca dokonała wyboru świadczenia korzystniejszego. Organ mógł rozliczyć oba świadczenia przez ich wzajemną kompensatę i wypłacenie skarżącej różnicy wynikającej z wysokości obu świadczeń. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Oceniając, w świetle powołanych wyżej kryteriów, zaskarżoną decyzję, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Na wstępie wyjaśnić należy, że złożona skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Organ administracji w odpowiedzi na skargę wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Skarżąca nie zażądała zaś w zakreślonym terminie przeprowadzenia rozprawy. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej do Sądu decyzji stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Spór w przedmiotowej sprawie dotyczy interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem – świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Zdaniem skarżącej, już przez samo złożenie wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, dokonała ona wyboru świadczenia korzystniejszego. Wniosek stanowił rezygnację z pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego z chwilą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. - prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Odnosząc się do treści art. 24 ust. 2 u.ś.r., należy wskazać, że sformułowanie "ustala się" można utożsamiać z "przyznaje się" tylko w sytuacji, gdy w miesiącu złożenia wniosku spełnione są wszystkie przesłanki pozytywne i nie występują przesłanki negatywne do uwzględnienia wniosku. Skoro zaś nie jest możliwe kumulatywne pobieranie zarówno świadczenia pielęgnacyjnego, jak i specjalnego zasiłku opiekuńczego, warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, która nie może sprowadzać się tylko do deklaracji na przyszłość, ale jej wyrazem musi być ustanie dotychczasowego prawa, poprzez uchylenie lub zmianę wcześniejszej decyzji. Okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu przysługiwania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia (por. wyroki WSA w Olsztynie z 21 stycznia 2020 r. II SA/Ol 995/19 oraz z 23 lipca 2020 r. II SA/Ol 67/20). W takim stanie sprawy, Kolegium nie naruszyło art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy, gdyż przepis ten wyklucza możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego. Dopóki zatem w obrocie prawnym pozostawała ostateczna decyzja o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, to w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy, nie było możliwe przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy nie pominął również art. 27 ust. 5 ustawy, zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, przysługuje jedno z tych świadczeń, wybrane przez osobę uprawnioną. Niewątpliwie celem powołanych przepisów jest uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i m.in. specjalnego zasiłku opiekuńczego, co nie wyklucza jednak możliwości przyznania, np. świadczenia pielęgnacyjnego, w przypadku spełnienia pozytywnych przesłanek przyznania tego świadczenia i skorzystania przez osobę wnioskującą z prawa wyboru świadczenia korzystniejszego, z zastrzeżeniem wcześniejszej rezygnacji z dotychczas pobieranego. W przedmiotowej sprawie skarżącej przysługiwał specjalny zasiłek opiekuńczy i decyzja wydana w tym przedmiocie funkcjonowała w obrocie prawnym w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. w dniu 24 czerwca 2019 r. Skarżąca, we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oświadczyła, że w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wnosi o uchylenie decyzji dotyczącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Był to więc wniosek warunkowy. Tymczasem, z brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. wynika, że fakt, iż osoba ma prawo m.in. do specjalnego zasiłku opiekuńczego wyklucza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym, w ocenie Sądu, w sprawie nie doszło do naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Dopóki bowiem w obrocie prawnym pozostawała ostateczna decyzja o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, to w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., nie było możliwe przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślić należy, że zakaz kumulowania świadczeń, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b i art. 27 ust. 5 u.ś.r. wyklucza sytuację, w której uprawnionemu przysługiwałoby więcej niż jedno - wybrane przez niego - świadczenie, a więc w istocie wyłącza on możność przyznania uprawnionemu dwóch lub większej liczby świadczeń. Także regulacja art. 27 ust. 5 u.ś.r. dotyczy tego, że w zbiegu roszczeń uprawnionemu przysługuje wyłącznie jedno świadczenie. W ocenie Sądu, z powołanych przepisów należy zatem wywieść, że w przypadku zbiegu uprawnień do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego, uprawnionemu może przysługiwać wyłącznie jedno z tych świadczeń, co wyklucza możność równoczesnego przyznania dwóch lub większej liczby świadczeń. Z powyższego wynika, że strona w tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych może otrzymać tylko jedno ze świadczeń, przy czym chodzi tu o przyznanie samego świadczenia, a nie jedynie o fakt jego pobierania. Zatem, nie jest możliwe uzyskanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego przy jednoczesnym posiadaniu prawa do innych tego typu świadczeń, w tym specjalnego zasiłku opiekuńczego. W sytuacji, gdy opiekun ma już ustalone, na mocy decyzji, prawo do zasiłku, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2014 r., poz. 567), nie jest możliwe przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego. W takiej sytuacji, warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest brak uprawnienia do otrzymywania konkurencyjnego świadczenia. Tym samym, prawidłowo Kolegium przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad mężem na okres od 2 marca 2020 r. Dopiero bowiem od tej daty brak było przesłanek negatywnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co organ szczegółowo opisał w zaskarżonej decyzji. Końcowo wskazać należy, że zaskarżona decyzja została wydana po wznowieniu postępowania w sprawie zakończonej własną decyzją z dnia 3 marca 2021 r. i organ szczegółowo opisał przesłanki wydanej decyzji, uzasadniające jej wydanie w trybie art. 151 § 1 pkt 2 i art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako bezzasadną.