I SA/Bd 494/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Sędzia WSA Urszula Wiśniewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 września 2021 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. z dnia [...] nr [...] W dniu [...] kwietnia 2020 r. skarżący złożył do Inne wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r., powołując się na przepisy ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.), dalej: "ustawa o COVID". We wniosku zwrócił się o zwolnienie z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność opłacająca składki wyłącznie za siebie. Decyzją z [...] lipca 2020 r. Inne Oddział w T. odmówił skarżącemu prawa do zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, ubezpieczenie zdrowotne za kwiecień 2020 r. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] września 2020 r. Inne utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2020 r. W uzasadnieniu podał, że na podstawie Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS ustalono, że od [...] stycznia 2020 r. skarżący korzysta z tzw. "małego ZUS +". Organ wyjaśnił, że od 01 lutego 2020 r. weszły w życie nowe zasady ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne dla osób objętych "małym ZUS +". W związku z powyższym płatnik składek kontynuujący opłacanie niższych składek od lutego 2020 r., miał obowiązek złożenia dokumentu rozliczeniowego ZUS DRA cz. II oznaczonego numerem z zakresu 40-49 (wraz z wysokością przychodu, dochodu i form opodatkowania) oraz dokumentu rozliczeniowego ZUS DRA za luty 2020 r., oznaczonego numerem zakresu 1-39, w terminie do 10 marca 2020 r. Organ podkreślił, że z uwagi na brak poprawnych dokumentów skarżący nie został zwolniony ze złożenia dokumentów rozliczeniowych za kwiecień 2020 r. oznaczonych numerem zakresu 1-39. ZUS wyjaśnił, że w myśl art. 31zq ust. 1 i ust. 3 ustawy o COVID płatnik składek, który ubiega się o zwolnienie z ich opłacenia, zobowiązany był przesyłać do ZUS dokumenty rozliczeniowe za marzec, kwiecień i maj 2020 r. na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami był zwolniony z obowiązku ich składania. Przesłanie dokumentów rozliczeniowych nie później niż do 30 czerwca 2020 r., stanowi warunek zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Warunek ten nie dotyczy jedynie płatników, którzy byli zwolnieni z obowiązku składania dokumentów rozliczeniowych. W związku z faktem, że do [...] czerwca 2020 r. skarżący nie złożył dokumentacji rozliczeniowej za kwiecień 2020 r. i nie był zwolniony z obowiązku jej składania, Inne stwierdził, że nie może wydać innej decyzji niż decyzja utrzymująca w mocy decyzję odmawiającą zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, ubezpieczenie zdrowotne za kwiecień 2020 r. Nie zgadzając się z powyższą decyzją strona złożyła skargę do tut. Sądu. W uzasadnieniu wskazała, że od dnia [...] stycznia 2020 r. podlega ubezpieczeniom społecznym jako tzw. "mały ZUS+". Wraz z deklaracją za styczeń 2020 r. złożona została deklaracja DRA 2, w której zawarta była informacja o przychodzie za rok poprzedni oraz podstawie wymiaru składek. Skarżący wyjaśnił, że niezłożenie deklaracji za luty 2020 r. nie było działaniem celowym, lecz w wyniku wysłania DRA 2 za styczeń 2020 r. system elektroniczny uniemożliwił ponowną wysyłkę takich dokumentów. Wpłaty składek za styczeń i luty 2020 r. skarżący dokonał w obowiązującym terminie. Podkreślił też, iż jest zawiedziony faktem, że skoro wpłata za luty była dokonana w terminie i nie było do niej stosownej deklaracji, nie został powiadomiony o brakach w dokumentacji. Możliwe było wezwanie go do uzupełnienia do dnia [...] czerwca 2020 r. brakujących dokumentów. Skarżący stwierdził, że gdyby wiedział o konieczności złożenia tych dokumentów, oczywiście by to zrobił. Zaznaczył, że w decyzji z dnia [...] lipca 2020 r. został poinformowany o odmowie, ale jednocześnie wskazano na możliwość ponownego zwrócenia się z prośbą o rozpatrzenie wniosku. W związku z tym sporządzone zostały brakujące dokumenty i niezwłocznie złożone w ZUS, na co posiada potwierdzenie nadania przesyłki. W związku z powyższym skarżący wniósł o pozytywne rozpatrzenie jego wniosku o zwolnienie z opłacenia składek za marzec, kwiecień oraz maj 2020 r. Podkreślił, że w sytuacji kiedy nie osiąga przychodów, brak zwolnienia go ze składek za w/w miesiące będzie obciążeniem nie do udźwignięcia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs(4) ust. 3 ustawy o COVID. Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z dnia [...] września 2021r. skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Przed wydaniem wyroku Sąd umożliwił skarżącemu wypowiedzenie się w sprawie. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2020 r. skarżący wystąpił do ZUS o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. Decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. Zakład odmówił skarżącemu zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, a także ubezpieczenie zdrowotne za kwiecień 2020 r. Organ wskazał, że skarżący jako osoba korzystająca z tzw. "małego ZUS +", obowiązany był złożyć do dnia 30 czerwca 2020 r. wymagane dokumenty rozliczeniowe, czego nie uczynił. Wydając decyzję odmowną Zakład powołał się na regulację zawartą w art. 31zo ust. 2 i art. 31 zq ust. 1 i 3 ustawy o COVID. We wniosku o ponowne rozpatrzenie skarżący podniósł, że wraz z deklaracją za styczeń 2020r. złożył wymaganą deklarację ZUS DRA cz. II. Wyjaśnił jednak, że nie miał możliwości złożenia ZUS DRA cz. II wraz z deklaracją za luty 2020r., gdyż system informował go, że takiej możliwości nie ma. Decyzją z dnia [...] września 2020 r. Zakład utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ podtrzymał stanowisko, że skarżący nie przesłał do dnia 30 czerwca 2020r. wymaganych dokumentów rozliczeniowych za kwiecień 2020r., co jest warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek. W skardze J. G. podniósł, że rozstrzygnięcia organu są błędne, ponieważ w dniu [...] lutego 2020r. wraz z deklaracją za styczeń 2020r. złożył deklarację ZUS DRA cz. II, w której wykazany został przychód za rok poprzedni i nowa podstawa wymiaru składek. System uniemożliwił jednak wysyłkę dokumentów. Skarżący zarzucił, że Zakład nie wezwał go do złożenia stosownych dokumentów przed upływem ustawowego terminu. Podał nadto, że składki za styczeń i luty opłacił w terminie i gdyby wiedział o konieczności złożenia określonych dokumentów rozliczeniowych, to by takie złożył. Jednak rozpatrzenie jego wniosku nastąpiło już po dniu [...] czerwca 2020r., co uniemożliwiło mu spełnienie warunku złożenia dokumentów do czasu upływu tego terminu. Zgodnie z art. 31zo ust. 2 ustawy o COVID na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Natomiast w myśl art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Z powyższych przepisów wynika, że osobie prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą przysługuje zwolnienie z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek za okres od 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli: 1) osoba ta prowadziła działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r., 2) osiągnęła w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie przychód nie wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r., tj. 15.681 zł, 3) przesłała deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. Powyższe warunki muszą być spełnione łącznie. W rozpatrywanej sprawie organ ustalił, że skarżący w terminie do dnia 30 czerwca 2020 r. nie przesłał dokumentów rozliczeniowych. W konsekwencji Zakład odmówił skarżącemu prawo do zwolnienia z obowiązku opłacania składek za kwiecień 2020 r. Wskazać należy, że do prowadzonego przez organ postępowania z mocy art. 180 k.p.a. oraz art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych mają zastosowanie przepisy k.p.a., a w tym zasady ogólne, stanowiące między innymi, że organy administracji publicznej winny: stać na straży praworządności (art. 7 k.p.a.), prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), wypełniać wobec stron obowiązki informacyjne (art. 9 k.p.a.). Sąd orzekający w niniejszej sprawie dostrzegł w postępowaniu organu naruszenie art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej mają obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, a także czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a to poprzez udzielanie im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega, między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (por. wyrok NSA z dnia 6 września 2001 r., sygn. akt V SA 44/01). Ponadto, obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (por. wyroku NSA z dnia 25 czerwca 1997 r., sygn. akt SA/Lu 2087/95). Przenosząc powyższe na grunt stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, wskazać należy, że w następstwie złożenia wniosku z dnia [...] kwietnia 2020 r. doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym, kierując się zasadą informowania stron wyrażoną w art. 9 k.p.a., organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu, jak tego wymaga art. 9 k.p.a., organ powinien był - w rozsądnym terminie - udzielić skarżącemu należytego i wyczerpującego wyjaśnienia m in. o okolicznościach prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków, a więc konkretnie wskazać, jakich dokumentów brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony. Od momentu złożenia wniosku przez skarżącego [...] kwietnia 2020 r.) do upływu terminu na złożenie wymaganych dokumentów (30 czerwca 2020 r. minęły niemal trzy miesiące. Mimo upływu tak długiego czasu, organ nie udzielił stronie przed dniem 30 czerwca 2020 r. wyjaśnień, że warunkiem pozytywnego załatwienia jej wniosku jest złożenie brakujących (poprawnych) dokumentów rozliczeniowych. Po tym czasie wydał decyzję odmowną wskazując, że ostatecznym terminem, do którego skarżący miał złożyć wymagane dokumenty za kwiecień 2020 r. był 30 czerwca 2020 r. i termin ten upłynął. Podkreślić w tym miejscu należy, że norma postępowania zawarta w art. 9 k.p.a. zobowiązuje organ do udzielania stronie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek z urzędu, a nie tylko na wniosek. Ma to na celu ochronę strony przed negatywnymi konsekwencjami braku wiedzy co do obowiązującego prawa. Zdaniem sądu przyczyną braku złożenia dokumentów rozliczeniowych przez skarżącego nie była jego zła wola, lecz w istocie brak potrzebnej wiedzy co do obowiązujących wymogów formalnych, o czym nie poinformował go ZUS. Mając świadomość obciążenia Inne ogromną ilością spraw do załatwienia i zważywszy na pandemię odbijającą się negatywnie na możliwości sprawnego działania, Sąd nie przypisuje organowi negatywnego nastawienia do strony, ani lekceważącego stosunku do wynikających z art. 9 k.p.a. obowiązków. Stwierdza jedynie obiektywnie występujący stan naruszenia tego przepisu w taki sposób i w takim stopniu, który bezpośrednio miał wpływ na pozbawienie skarżącego prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania składek. Wbrew nakazowi wynikającemu z art. 9 k.p.a., organ nie poinformował strony nie tylko należycie i wyczerpująco o okolicznościach faktycznych i prawnych, ale w ogóle nie podjął jakichkolwiek kroków w celu udzielenia takiej informacji stronie, nie wezwał strony do złożenia wymaganych dokumentów, które miały wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, i nie czuwał, aby strona nie poniosła szkody. W aktach sprawy brak jest dowodów, które mogłyby choć pośrednio świadczyć o tym, że organ podjął starania by w porę poinformować skarżącego, że bez złożenia brakujących dokumentów jej wniosek nie będzie pozytywnie rozpatrzony. Brak ten, który w toku postępowania w porę nie został stronie zasygnalizowany przez organ, ostatecznie spowodował negatywne rozpatrzenie jej wniosku. W badanej sprawie, w ocenie Sądu, naruszono też obowiązek wynikający z art. 79a § 1 k.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania dokumentacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepis ten stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie zaskarżania rozstrzygnięć (por. wyrok WSA w Szczecinie w wyroku z dnia 23 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 239/19). Naruszenie art. 79a § 1 k.p.a. uniemożliwiło skarżącemu uzyskanie wiedzy, że nieprzedłożenie przez niego dokumentów rozliczeniowych w wymaganym terminie wyłączy jego prawo do uzyskania zwolnienia i w konsekwencji pozbawi go zwolnienia z opłacania należności składkowych za kwiecień 2020 r. Skarżący podkreślił, że gdyby wcześniej wiedział, że warunkiem zwolnienia z opłacania składek jest złożenie brakujących dokumentów do dnia 30 czerwca 2020 r., to by to oczywiście uczynił. Co więcej skarżący już we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podniósł, że wraz z deklaracją za luty 2020 r. próbował przesłać dokument ZUS DRA cz. II, lecz system informatyczny mu to uniemożliwił. W takiej sytuacji rolą organu było też wyjaśnienie w decyzji z dnia [...] września 2020 r. przyczyn braku złożenia w terminie dokumentów rozliczeniowych. Każdy przypadek nieprawidłowego działania systemu informatycznego zgłaszany przez płatnika powinien być wszechstronnie wyjaśniony przez Zakład jako administratora tego systemu. W powyższej decyzji brak jest w tym zakresie jakichkolwiek wywodów. Ponownie rozpatrując sprawę organ usunie stwierdzone uchybienia. Przede wszystkim organ pominie fakt, że strona nie złożyła w terminie do dnia 30 czerwca 2020 r. konieczne do uzyskania zwolnienia dokumenty, gdyż nie może ponosić negatywnych skutków wadliwego działania organu W tym stanie sprawy Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a., uwzględnił skargę i orzekł o uchyleniu decyzji z dnia [...] września 2020 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] lipca 2020 r. O zwrocie kosztów postępowania nie orzeczono, ponieważ skarżący jest zwolniony z obowiązku ich uiszczenia. s.H.Adamczewska-Wasilewicz s.L.Kleczkowski s.U.Wiśniewska