III SA/Kr 558/21

|Sygn. akt III SA/Kr 558/21 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 października 2021 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Ewa Michna (spr.), Sędziowie: WSA Renata Czeluśniak, WSA Hanna Knysiak-Sudyka, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, w dniu 5 października 2021 r., skargi D. S., na decyzję Rektora Akademii, z dnia 16 marca 2021 r. nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania zapomogi., , uchyla zaskarżoną decyzję;, zasądza od Rektora Akademii na rzecz skarżącego D. S. kwotę 200 zł (dwieście) tytułem zwrotu kosztów postępowania., Decyzją z 16 marca 2021 r. nr [...] Prodziekan działając z upoważnienia Rektora Akademii m.in. na podstawie art. 86 ust. 1 pkt 1 i 3 oraz ust. 2, art. 90, art. 93 ust. 2 pkt 1 i 2 lit. b oraz ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 85 z późn. zm.) odmówił D. S. (dalej: skarżący) przyznania zapomogi. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że skarżący posiadał status studenta przez okres dłuższy niż 6 lat, a zatem nie spełnił ustawowego warunku do uzyskania wnioskowanego świadczenia. Zdaniem organu w przypadku przerwania studiów i ponownego ich podjęcia, a także studiowania przed 1 października 2019 r. - okresy te wliczane były do ww. 6 letniego okresu. Skarżący w wniesionej skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarzucił błędną wykładnię art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce. Wniósł więc o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu zarzutów skarżący powołał się na znane mu orzecznictwo sądów administracyjnych cytując obszernie uzasadnienia wojewódzkich sądów administracyjnych (tj. wyrok WSA w Krakowie z 24 listopada 2020 r., III SA/Kr 638/20; wyrok WSA w Gorzowie Wlk z 18 czerwca 2020 r., II SA/Go 155/20; WSA w Szczecinie z 10 czerwca 2020 r., II SA/Sz 222/20, WSA w Kielcach z 23 września 2020 r., II SA/Ke 356/20; WSA w Olsztynie z 28 lipca 2020 r., II SA/Ol 107/20; WSA w Łodzi z 3 września 2020 r., II SA/Łd 109/20 oraz WSA w Gliwicach z 25 września 2020 r., III SA/Gl 1248/20. Na koniec skarżący podkreślił, że jeśli ktoś studiował ponad 6 lat, to z upływem 6 lat od rozpoczęcia studiów nie traci automatycznie prawa do świadczeń, ponieważ zgodnie z zamiarem ustawodawcy i utrwalonym orzecznictwem, sumuje się okresy faktycznego pobierania świadczeń, chyba że w przypadku danej osoby zachodzą wyłączenia, o których mowa w art. 93 ust. 2 pkt 2. ust. 3b i 4 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powołując się na wewnętrzne regulacje uczelni tj. Regulamin świadczeń dla studentów Akademii wprowadzony zarządzeniem Rektora [...] z 3 września 2020 r. , który to regulamin doprecyzował art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce. Organ zacytował § 44 ust. 9 i 10 regulaminu tj.: "Świadczenia, o których mowa w § 2 ust. 1 przysługują na studiach pierwszego stopnia i studiach drugiego stopnia, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Oznacza to, że łączny okres, w którym dana osoba może otrzymywać świadczenia w ramach studiów - niezależnie od ich rodzaju i długości trwania, jak też uczelni, na których są odbywane - nie może przekroczyć 6 lat. Termin ten biegnie od rozpoczęcia pierwszych studiów, w oparciu o liczbę miesięcy, w których wnioskodawca posiadał status studenta, również wówczas, gdy student przebywa na urlopie od zajęć, ale pozostaje na studiach. W przypadku przerwania studiów i ponownego ich podjęcia liczenie wskazanego okresu jest kontynuowane, a nie rozpoczyna się od nowa" (§44 ust. 9 regulaminu). "Do wskazanego w ust. 9 okresu wlicza się także okresy studiowania sprzed 1 października 2019 r." (§44 ust. 10 regulaminu). Regulacje wewnętrzne uczelni doprecyzowały zatem kwestię okresu, w jakim przysługują studentowi uczelniane świadczenia pomocy materialnej oraz stypendium Ministra za znaczące osiągnięcia. Tego typu regulacje, zdaniem organu, pozwalały przeciwdziałać zjawisku wielokrotnego rekrutowania się na pierwszy rok studiów pierwszego stopnia tylko w celu uzyskania świadczeń pomocy materialnej. Stanowisko to, podzieliło również Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, a Uczelnia jako podmiot publiczny jest zobowiązania wydatkować środki publiczne w sposób celowy i oszczędny. 6-letni okres, w którym przysługują studentowi świadczenia z Funduszu stypendialnego dotyczy okresu posiadania statusu studenta, a nie okresu pobierania świadczeń. Spełnienie przesłanki wynikającej z art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, nawet jeżeli student znajduje się trudnej sytuacji materialnej, zgodnie z obowiązującymi na Uczelni przepisami nie uprawnia studenta do otrzymania bezzwrotnej pomocy z Funduszu stypendialnego, finansowanego z budżetu państwa. Organ podkreślał, że fakty dotyczące okresów studiowana zostały ustalone na podstawie oświadczenia skarżącego złożonego przy wypełnianiu wniosku o zapomogę. Bezspornie skarżący studiował w okresach od 1 października 2012 r. do 7 marca 2013 r. oraz od 1 października 2013 do 28 lutego 2014 r. (11 miesięcy na Uniwersytecie), W okresach od 1 października 2014 r. do 2 listopada 2018 r. i od 24 lutego 2020 r. do 10 września 2020 r. oraz 1 października .2020 r. do 28 lutego 2021 r. był studentem Akademii, czyli przez 63 miesiące. Powyższe oznacza, że skarżący na dzień 28 lutego 2021 r. posiadał status studenta przez 74 miesiące, co wyklucza w świetle treści powołanych wyżej przepisów możliwość otrzymywania zapomogi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga była uzasadniona ponieważ organy w drodze wewnętrznych regulacji nie mogą ograniczać ustawowych kryteriów przyznawania pomocy materialnej. Skoro kluczowy dla sporu art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce nie nakazuje wprost wliczania do 6 letniego okresu studiów, wszystkich lat posiadania statusu studenta, w tym tych, które rozpoczęły się przed 1 października 2019 r. – to decyzja administracyjna powołująca się na wewnętrzne regulacje uczelni została podjęta bez podstawy prawnej. Wprawdzie zgodnie z art. 97 ust. 1 pkt 1 i 2 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce regulaminy uczelniane określają sposób ustalania świadczeń oraz szczegółowe kryteria i tryb przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 (tj. m.in. zapomogi), niemniej jednak przewidziana w tym przepisie autonomia uczelni w zakresie normowania szczegółowych kryteriów i trybu przyznawania świadczeń ma swoje granice wyznaczone przepisami ustawy – nie można ustalać dodatkowych, nieprzewidzianych w ustawie kryteriów przyznawania świadczeń ani odmiennych od ustawowych (por. A. Mrozowska [w:] Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Komentarz, red. J. Woźnicki, Warszawa 2019, art. 95). W związku z powyższym Sąd akceptuje i uznaje za własne poglądy sądów administracyjnych przytoczone w powołanych w skardze wyrokach wojewódzkich sądów administracyjnych. Co więcej, poglądy te są akceptowane przez Naczelny Sąd Administracyjny, który oddalał skargi kasacyjne uczelnianych organów stypendialnych (por. wyrok NSA z 8 lipca 2021 r., III OSK 3913/21). Zdaniem Sądu w przypadku świadczenia pomocy materialnej dla studentów jakim jest zapomoga, ograniczenie jej przyznania (wynikające z art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce) może nastąpić dopiero w sytuacji gdyby student pobierał faktycznie tego typu świadczenia przez okres 6 lat. Zgodnie z art. 86 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce student ma prawo ubiegać się o: 1) stypendium socjalne, 2) stypendium dla osób niepełnosprawnych, 3) zapomogę, 4) stypendium rektora, 5) stypendium finansowane przez jednostkę samorządu terytorialnego, 6) stypendium za wyniki w nauce lub w sporcie finansowane przez osobę fizyczną lub osobę prawną niebędącą państwową ani samorządową osobą prawną. Przyznanie świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1 - 4, oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej (ust. 2). W myśl art. 90 tej ustawy zapomogę może otrzymać student, który znalazł się przejściowo w trudnej sytuacji życiowej. Stosownie do art. 92 ust. 2 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce zapomoga może być przyznana nie częściej niż 2 razy w roku akademickim. Zgodnie natomiast z art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1 - 4 przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Zdaniem organu, w świetle art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce zapomoga nie może zostać przyznana studentowi, który na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich posiada status studenta przez okres dłuższy niż 6 lat. Skoro skarżący posiadał status studenta przez okres ponad 6 lat, w którym mógł otrzymywać zapomogę, to jego uprawnienie do uzyskania zapomogi wygasło, co skutkowało zastosowaniem ograniczenia z art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce i wydaniem decyzji o odmowie przyznania zapomogi. Z powyższym stanowiskiem, nie sposób się zgodzić, bowiem przyjęta przez organ wykładnia ww. przepisu jest wadliwa. Organ przyjął bowiem, że pojęcie "przysługiwania świadczenia" jest pojęciem tożsamym z pojęciem "posiadania statusu studenta". Tymczasem takie rozumienie tego pojęcia nie wynika z treści cytowanego przepisu. Zdaniem orzekającego Sądu, prawidłowe odkodowanie normy zawartej w art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce nie wymaga szczególnych zabiegów interpretacyjnych, wystarczającym jest tu podstawowy rodzaj wykładni - wykładnia językowa. Sąd podziela sposób wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce zaprezentowany przez K. Leweckiego w artykule "Wykładnia nowego ograniczenia w przyznawaniu stypendiów dla studentów" (Doradztwo Podatkowe - Biuletyn Instytutu Studiów Podatkowych 2020/1/57-62), który przyjmuje, że pojęcie "przysługuje", wobec braku definicji ustawowej, należy odczytywać zgodnie z jego rozumieniem. Wobec braku ustawowej definicji pojęcia "świadczenie przysługuje", jakie zostało użyte w art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, należy je odczytywać zgodnie z jego znaczeniem w języku potocznym ("przysługiwać" to "należeć się komuś z mocy ustawy, prawa, przywileju" - Słownik języka polskiego PWN pod red. W. Doroszewskiego) i odnosić do świadczenia, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym dla biegu okresu 6 lat, o którym mowa w omawianym przepisie, ma znaczenie to, że student występował o świadczenie, które zostało mu przyznane i je pobrał. Zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 86 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce student może jedynie ubiegać się o przyznanie wskazanego w nim świadczenia (m.in. zapomogi), ponieważ sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do uzyskania danego świadczenia. I tak, w art. 87 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce wymienia się przesłanki ubiegania się o stypendium socjalne, w art. 89 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce warunki uzyskania stypendium dla osób niepełnosprawnych, w art. 90 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce warunki przyznania zapomogi, w art. 91 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce warunki stypendium rektora, a w art. 359 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce warunki uzyskania stypendium ministra. Oznacza to, że aby świadczenie z katalogu pomocy materialnej dla studentów przysługiwało, wnioskodawca musi mieć status studenta, złożyć stosowny wniosek oraz spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla danej kategorii pomocy finansowej. Zatem 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce należy odnosić do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy. Mając na uwadze powyższe rozważania nie sposób zrównać znaczenia pojęcia "przysługiwania świadczenia", o którym mowa w Prawie o szkolnictwie wyższym i nauce z pojęciem "przysługiwania możliwości ubiegania się o świadczenie" w związku z posiadaniem statusu studenta. Analogiczny pogląd został zaprezentowany w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 czerwca 2021 r. III OSK 4082/21 i prezentowany jest w przytłaczającej większości orzecznictwa wojewódzkich sądów administracyjnych (wyroki te zostały powołane w ww. wyroku NSA z 8 lipca.2021 r., III OSK 3913/21) Powyższa wykładnia znajduje nadto odzwierciedlenie w treści uzasadnienia rządowego projektu ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (str. 28), w którym wskazano, że "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat". Sześcioletni okres o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce powiązano zatem bezpośrednio z pobieraniem świadczenia, a nie z posiadaniem statusu studenta przez osobę ubiegającą się o jedną z form pomocy materialnej. Równocześnie zasadnym jest zauważyć, że w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do świadczeń ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż sześć lat. Sytuacje, w których studentowi nie przysługuje prawo do zapomogi lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia zostały wyczerpująco unormowane w przepisach art. 93 ust. 2 pkt 2 oraz art. 94 ust. 2 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, przy czym żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania. Nie można, jak błędnie przyjął w niniejszej sprawie organ, wiązać początku tego okresu 6 letniego z momentem rozpoczęcia studiów przez studenta ubiegającego się o przyznanie pomocy. Skoro bowiem z samym statusem studenta ustawa nie wiąże przysługiwania zapomogi (ściślej ujmując, jej otrzymywania), to nie sposób uznać, że to z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec okres 6 lat ograniczający czas przysługiwania zapomogi stosownie do art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Reasumując powyższe rozważania należy stwierdzić, że orzekający w sprawie organ badając zaistnienie przesłanek przyznania skarżącej wnioskowanej zapomogi, do sześcioletniego okresu o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce wliczył cały okres studiowania przez skarżącego, nie biorąc pod uwagę, czy rzeczywiście świadczenie to skarżącemu przysługiwało w rozumieniu wskazanym wyżej, tj. czy otrzymywał zapomogę. W konsekwencji powyższego, przyjęcie stanowiska, że wspomniany sześcioletni okres upłynął, a tym samym, że odmowa przyznania zapomogi z tej tylko przyczyny była uzasadniona, nie zasługuje na akceptację. Ponownie rozpatrując wniosek o przyznanie zapomogi, organ weźmie pod uwagę ocenę prawną, wynikającą z uzasadnienia orzeczenia, którą będzie związany na mocy art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.) oraz przeprowadzi postępowanie wyjaśniające, którego kierunek również wynika z niniejszego wyroku. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (pkt I wyroku), a także zasądził od organu na rzecz skarżącego (pkt II) poniesione przez niego koszty postępowania, które sprowadzają się do wpisu od skargi uiszczonego w wysokości 200 zł – zgodnie z art. 200 i 205 §1 powołanej ustawy.