II GSK 299/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska (spr.) Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia del. WSA Tomasz Smoleń po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 października 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 1532/21 w sprawie ze skargi U. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz U. 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. I Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem objętym skargą kasacyjną, po rozpoznaniu skargi U. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lutego 2021 r. w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, w punkcie pierwszym uchylił zaskarżoną decyzję, w punkcie drugim umorzył postępowanie administracyjne i w punkcie trzecim zasądził od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania. Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy. Prezes NFZ wydał [...] lutego 2021 r. decyzję, w której stwierdził, że F.P. (uczestnik postępowania) podlegał w okresie od [...] listopada 2015 r. do [...] stycznia 2016 r. obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umowy o świadczenie usług zawartej z płatnikiem składek – skarżącym. Przedmiotem umowy było sporządzenie recenzji wydawniczej monografii. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podzielił stanowisko skarżącego dotyczące kwalifikacji umowy zawartej z uczestnikiem postępowania, uznając ją za umowę o dzieło, jako że sporna umowa posiadała wszelkie istotne elementy dzieła w rozumieniu art. 627 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r. poz. 121 ze zm., dalej: kc). W związku z tym uznał za zasadne zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organ art. 734 § 1 w związku z art. 750 kc, poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że łącząca strony umowa była umową o świadczeniu usług. Zdaniem Sądu doprowadziło to w konsekwencji, do naruszenia art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 1285 ze zm.; dalej: ustawa o świadczeniach). Jednocześnie stwierdzając, że materiały zostały w sprawie należycie zgromadzone, a wadliwość rozstrzygnięcia wynika z odmiennej oceny z punktu widzenia przepisów prawa materialnego Sąd umorzył postępowanie administracyjne. W podstawie prawnej wyroku Sąd powołał art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 145 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: ppsa). II Prezes NFZ wniósł skargę kasacyjną zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji: I. na podstawie art. 174 pkt pkt 2 ppsa naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7 i 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: kpa) poprzez sprzeczność istotnych ustaleń z zebranym materiałem dowodowym i ustalenie, że sporna umowa była umową o dzieło oraz art. 80 kpa, poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i ustalenie, że sporna umowa była umową o dzieło, w sytuacji, gdy na podstawie całokształtu okoliczności sprawy, należało wyciągnąć wniosek, że przedmiotowa umowa była umową o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu; II. na podstawie art. 174 pkt 1 ppsa naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: 1) art. 734 § 1 kc w związku z art. 750 kc w związku z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach poprzez jego niezastosowanie dla zakwalifikowania spornej umowy jako umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu i w konsekwencji przyjęcie, że zainteresowany podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umowy o świadczenie usług; 2) art. 627 kc poprzez niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji nieuzasadnione przyjęcie, iż sporną umowę należy zakwalifikować jako umowę o dzieło. Podnosząc te zarzuty organ wnoszący skargę kasacyjną zrzekł się rozpoznania sprawy na rozprawie i wniósł o rozpoznanie sprawy pod nieobecność strony. Ponadto wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, oddalenie skargi i utrzymanie zaskarżonej decyzji w mocy, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz organu administracyjnego kosztów postępowania, przy uwzględnieniu kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. III W odpowiedzi na skargę kasacyjną U. wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. IV Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Kontroli instancyjnej sprawowanej w jej granicach poddany został wyrok Sądu I instancji, w którym Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz umorzył postępowanie administracyjne w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, uznając, że umowa, której przedmiotem jest recenzja wydawnicza monografii stanowi umowę o dzieło, a nie umowę o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o zleceniu. Skarga kasacyjna oparta została na obydwu podstawach kasacyjnych, przy czym zarzut naruszenia przepisów postępowania nie został uzasadniony. W tym miejscu należy przypomnieć, że o skuteczności zarzutów opartych na podstawie wskazanej w art. 174 pkt 2 ppsa nie decyduje każde uchybienie przepisów postępowania, lecz tylko i wyłącznie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie zaś do art. 176 § 1 pkt 2 ppsa podstawy kasacyjne powinny być uzasadnione i to na tyle precyzyjnie, aby możliwe było sformułowanie zwrotu stosunkowego o zgodności bądź niezgodności zaskarżonego wyroku z prawem. Tymczasem autor skargi kasacyjnej nie podjął nawet próby wykazania nie tylko istotnego, ale jakiegokolwiek wpływu naruszenia wskazanych w punkcie I petitum skargi kasacyjnej przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego na wynik sprawy. Ogólne stwierdzenie zawarte w zarzucie, że wystąpiła "sprzeczność istotnych ustaleń z zebranym materiałem dowodowym, a organ przekroczył swobodną ocenę dowodów" oraz wskazane w uzasadnieniu, że "wyrok Sądu nie jest poprawny, albowiem wydany został z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a wpływ ten wyraża się poprzez uchylenie decyzji organu i umorzenie postępowania, mimo braku ku temu przesłanek na gruncie prawa procesowego" nie czyni zadość wskazanym wyżej wymaganiom i nie poddaje się ocenie. Odmienna interpretacja umowy dokonana przez Sąd nie mieści się w sferze ustaleń faktycznych, do której wskazane przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego miałyby zastosowanie. Z kolei w zakresie prawa materialnego autor skargi kasacyjnej zarzucił naruszenie "art. 734 § 1 kc w związku z art. 750 kc w związku z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach poprzez jego niezastosowanie" oraz "art. 627 kc poprzez niewłaściwe zastosowanie". Z lakonicznego uzasadnienia tych zarzutów wynika, że skarżący organ nie zgadza się z oceną Sądu I instancji, że zawarta pomiędzy U., a uczestnikiem postępowania umowa, której przedmiotem była recenzja wydawnicza monografii miała charakter umowy o dzieło. Kwestionując pogląd Sądu autor skargi kasacyjnej, powołując się na orzecznictwo dotyczące "sporządzenia opinii i recenzji w postępowaniu habilitacyjnym" wskazuje, że "Sąd skupił się na okoliczności, iż umowa o dzieło jest umową rezultatu, pominął zaś okoliczność, iż przedmiotem tej umowy ma być dzieło jako przejaw aktywności twórczej oparty na osobistych przymiotach jego twórcy, mający charakter niepowtarzalny i w tym sensie unikatowy". Zestawiając tak skonstruowany zarzut z treścią uzasadnienia wyroku przypomnieć należy, że oceniając charakter umowy, Sąd stwierdził, że "recenzja wydawnicza ze swej istoty ma charakter twórczy, niepowtarzalny i odnosi się do indywidualnej osoby". Zdaniem Sądu "strony spornej umowy określiły w sposób konkretny i jednoznaczny przedmiot umowy, którym była konkretna recenzja wydawnicza", a "wykonanie przedmiotu umowy wymagało samodzielności i wkładu intelektualnego zainteresowanego (...), bowiem nie jest możliwe skonstruowanie recenzji przez każdego autora, ale jedynie przez osobę będącą specjalistą w danej dziedzinie, co przesądza o oryginalnym i niepowtarzalnym charakterze tej recenzji". Wbrew zatem twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej Sąd odniósł się do tych elementów umowy, które zdaniem autora skargi kasacyjnej są "zasadnicze", aby odróżnić umowę o działo od umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o zleceniu, o której mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach i ocenił je. Ta ocena nie została skutecznie w skardze kasacyjnej zakwestionowana. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko Sądu I instancji, że przedmiotowa umowa jest umową o dzieło w myśl art. 627 kc i powstała jako rezultat działalności twórczej recenzenta i spełnia cechy oryginalności i indywidualnego charakteru. Jak słusznie wskazał Sąd I instancji sporządzenie recenzji naukowej polega na wykonaniu konkretnej i jednorazowej pracy, nie ma charakteru pracy ciągłej, ani nie jest usługą edukacyjną, gdyż recenzja stanowi dzieło samoistne, niezależne i oryginalne z uwagi na podjęty temat i osobę autora. Zatem osoba sporządzająca takie dzieło nie podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu w ramach umowy o świadczenie usług, do której mają zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego o zleceniu. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 ppsa (pkt 1 sentencji). O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 265, ze zm.).