I OSK 1337/21

P O S T A N O W I E N I E Dnia 5 października 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 5 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych I.B. i M.L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 24 maja 2021 r. sygn. akt II SAB/Wr 16/21 w sprawie ze skargi I.B. i M.L. na przewlekle prowadzenie postępowania przez Wojewodę [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu Postanowieniem z dnia 24 maja 2021 r. sygn. akt II SAB/Wr 16/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w sprawie ze skargi I.B. i M.L. na przewlekle prowadzenie postępowania przez Wojewodę [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej: I. odrzucił skargę; II. zwrócił uiszczony wpis w kwocie 100 zł. Sąd I instancji wskazał, że I.B. i M.L. (dalej skarżące) złożyły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na bezczynność Wojewody [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej odrzucenie wskazując, że "skarga strony jest niedopuszczalna, bowiem nie została jeszcze zakończona procedura rozpatrzenia środka zaskarżenia uregulowanego w art. 37 Kpa, tj. zażalenie do organu wyższego stopnia na niezałatwienie sprawy w terminie". Pismem z 20 kwietnia 2021 r. wezwano Wojewodę do nadesłania zażalenia, ewentualnie jego kserokopii, na które powołał się w przywołanej wyżej odpowiedzi na skargę. W odpowiedzi organ nie nadesłał opisanego zażalenia, wskazując, że strona skarżąca w toku całego postępowania nie wyczerpała środka zaskarżenia uregulowanego w art. 37 kpa. Sąd I instancji podniósł, że zgodnie z art. 52 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 [ze zm.], dalej ppsa), skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie. Złożenie skargi bez poprzedzenia jej wniesieniem zażalenia lub ponaglenia do właściwego organu, oznacza niewyczerpanie trybu z art. 37 kpa, a w konsekwencji - uznanie skargi za niedopuszczalną. Z taką sytuacja mamy do czynienia w realiach niniejszej sprawy. Z jej okoliczności wynika, że skarżące przed wniesieniem skargi na przewlekłość Wojewody w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie wyczerpały trybu przedsądowego i zaniechały złożenia zażalenia lub ponaglenia do organu wyższego stopnia. Niniejsza skarga jako niedopuszczalna podlegała odrzuceniu, co też orzeczono w sentencji na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ppsa. O zwrocie wpisu Sąd orzekł na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 ppsa (k. 89-91 akt sądowych). Skargi kasacyjne wywiodły - odrębnymi pismami - I.B. i M.L., reprezentowane przez adw. A.J., które w całości zaskarżyły postanowienie II SAB/Wr 16/21, zgodnie zarzucając postanowieniu naruszenie przepisów: 1. prawa materialnego, a to art. 3 § 2 pkt 8 w zw. z art. 53 § 2b w zw. z art. 37 § 1 pkt 2)i pkt 4 kpa w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przez błędną wykładnię i odmowę dokonania kontroli działalności administracji publicznej z uwagi na nieprawidłowe przyjęcie braku wyczerpania przez stronę środków zaskarżenia, w sytuacji gdy strona w toku postępowania przed Wojewodą wnosiła liczne pisma ze wskazaniem na jego przewlekłość wraz z wnioskami o niezwłoczne podjęcie przez organ stosownych czynności celem merytorycznego rozpoznania sprawy i prawomocnego jej zakończenia i w konsekwencji pozbawienie strony prawa do sądu; 2. postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 58 § 1 pkt 6 ppsa przez jego niewłaściwe zastosowanie i odrzucenie skargi z uwagi na jej niedopuszczalność z innych przyczyn, w sytuacji gdy brak było jakichkolwiek podstaw do jej odrzucenia. Wniesiono o: uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA we Wrocławiu; zasądzenie [zwrotu] kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego wg norm przepisanych (k. 100-103 i k. 109-112 akt II SAB/Wr 16/21). Pismem z 15 lipca 2021 r. odpowiedź na skargi kasacyjne złożył Wojewoda [...], reprezentowany przez r.pr. M.P., który wniósł o: oddalenie "skargi" [winno być "skargi kasacyjnej"] jako pozbawionej podstaw prawnych, a co za tym idzie - niezasługującej na uwzględnienie; zasądzenie [zwrotu] kosztów postępowania - w tym kosztów zastępstwa procesowego - wg norm przepisanych (k. 123-126 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1) W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania. Art. 37 § 1 kpa dzieli się jedynie na dwa punkty, dlatego zarzut naruszenia "art. 37 § 1 pkt 4 kpa" nie nadawał się do rozpoznania. Zasadny okazał się zarzut naruszenia art. 3 § 2 pkt 8 w zw. z art. 53 § 2b w zw. z art. 37 § 1 pkt 2 kpa i art. 58 § 1 pkt 6 ppsa. Utrwalonym w orzecznictwie jest stanowisko, że każde pismo w postępowaniu, niezależnie od tego, jaką nazwę nada mu strona, winno być rozpoznane w takim trybie, który w najpełniejszym stopniu umożliwia uczynienie zadość zamieszczonemu wnioskowi strony, zwłaszcza w sytuacji, gdy strona działa w postępowaniu samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika i w sposób wskazujący na jej niezaradność. O charakterze pisma procesowego decyduje jego treść, a nie nazwa, a mylne oznaczenie pisma nie stanowi przeszkody do nadania mu właściwego biegu (postanowienie SN z 27.2.1997 r. I PKN 40/96, OSNAP 1998/4/138; wyrok SN z 4.2. 1972 r. I PR 408/71, LexPolonica nr 322320; wyrok NSA z 12.12.2018 r. I OSK 2588/18, cbosa). Organ, a także Sąd I instancji, musiał z powyższego zdawać sobie sprawę (odpowiednio - art. 222 kpa). Oceniając zatem, czy w sprawie zostało złożone zażalenie lub ponaglenie (art. 37 § 1 pkt 2 kpa), należy rozważyć, czy zostało złożone pismo odpowiadające wymogom zażalenia lub ponaglenia (w szczególności pismo takie musi wyrażać niezadowolenie strony długością postępowania - postanowienie NSA z 5 kwietnia 2017 r. I OZ 644/17, LEX nr 2270379), a nie tylko opatrzone takim tytułem. Sąd I instancji błędnie nie dostrzegł, że wymogi zażalenia lub ponaglenia spełniają wskazane w skargach kasacyjnych pisma z: 2 maja 2014 r. (pismo m.in. I.B. i M.L.– "...zwracamy się z wnioskiem o niezwłoczne zajęcie się naszą sprawą. ... wnioski zostały złożone w Urzędzie Wojewódzkim we [...] w listopadzie i grudniu 2008 r. Od tego czasu otrzymujemy jedynie pisma informujące, że rozpatrzenie naszej sprawy jest ciągle przesuwane z danego roku na kolejny. Uważamy, że jest to krzywdzące, ponieważ nie możemy korzystać z tego co nam się prawnie należy. Przykładem jest fakt, że jedna z osób, która powinna otrzymać rekompensatę już nie żyje oraz osoba, która po niej dziedziczyła także zmarła. Powoduje to kolejne przesunięcie w czasie związane z koniecznością regulacji prawa do spadku"), 3 maja 2017 r. (pismo I.B. – "skarga ... mimo upływu 11 lat nie ma takiej decyzji. Przez te lata otrzymywaliśmy pisma mówiące, iż postępowanie jest wieloetapowe i że musimy czekać do października, listopada, grudnia, po czym otrzymywaliśmy takie samo pismo tylko z inną datą. I tak przez 11 lat. Ostatnie pismo z dnia 13 maja 2016 roku informowało, iż decyzja dotycząca prawa do rekompensaty będzie wydana do 30 listopada 2016 roku. Wyznaczony termin minął a my już nie otrzymaliśmy żadnego pisma ani Decyzji. ... dlatego składam skargę i proszę o interwencję byśmy w końcu otrzymali Decyzję wszak minęło 11 lat i nie ma ani Decyzji ani rekompensaty."), 1 [marca] 2017 r. (pismo I.B. - "zwracam się z prośbą o interwencję... Mimo upływu 11 lat nie ma jeszcze takiej decyzji. Przez te 11 lat co rok dostajemy pismo informujące, iż postępowanie jest wieloetapowe w związku z czym musimy czekać do końca października, listopada czy grudnia, po czym otrzymywaliśmy takie samo pismo tylko z inną datą. Ostatnie takie pismo było z 13 maja 2016 roku mówiące iż decyzja o prawie do rekompensaty zostanie wydana do 30 listopada 2016 roku. Niestety jak dotąd nie otrzymaliśmy takiej decyzji ani żadnego innego pisma. Dlatego zwracam się z prośbą do Pana Wojewody o interwencję by taka decyzja została podjęta"), 4 października 2018 r. (pismo I.B. - "skarga... Mimo upływu ponad 10-u lat nie wydano takiej decyzji. ... I tak przez 11 lat? ... Dlatego składam ponownie skargę i proszę o zdecydowaną interwencję"). W sprawie zostało zatem złożone zażalenie lub ponaglenie, przeto spełniony został wymóg przewidziany w art. 53 § 2b ppsa. Wobec uwzględniania w całości skarg kasacyjnych, z uwagi na naruszenie przepisów ppsa, zbędne było ustosunkowanie się do zarzutu naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78 poz. 483; sprost. z 2001 r. nr 28 poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200 poz. 1471; z 2009 r. nr 114 poz. 946). Na podstawie art. 185 § 1 ppsa należało orzec jak w postanowieniu. Wnioski skarżących kasacyjnie o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego nie mogły zostać uwzględnione, gdyż art. 203 i 204 ppsa nie mają zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie sądu I instancji kończące postępowanie w sprawie (uchwała 7 Sędziów NSA z 4.2.2008 r. I OPS 4/07, ONSAiWSA 2008/2/23).