III OSK 4304/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędziowie Sędzia NSA Olga Żurawska - Matusiak Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Studentów Uniwersytetu [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 listopada 2020 r. sygn. akt III SA/Kr 638/20 w sprawie ze skargi S. T. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Studentów Uniwersytetu [...] z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 24 listopada 2020 r. III SA/Kr 638/20, po rozpoznaniu skargi S. T. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] z [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego, (I) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; (II) zasądził zwrot kosztów postępowania sądowego. W motywach orzeczenia Sąd I instancji wskazał, iż zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r. poz. 1668 z późn. zm., zwanej dalej: p.s.w.n.) świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 (do których zalicza się między innymi stypendium socjalne) przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Zdaniem organu skoro skarżący odbywa studia (posiada status studenta) przez okres dłuższy niż 6 lat, nie spełnia ustawowego warunku do uzyskania wnioskowanego świadczenia. W ocenie Sądu powyższe stanowisko oparte jest na błędnej wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r. poz. 1668 z późn. zm., zwanej dalej: p.s.w.n.), bowiem sześcioletni okres "przysługiwania świadczenia", o którym mowa w ww. przepisie, nie jest bezpośrednio powiązany z pojęciem "przysługiwania statusu studenta" przez osobę ubiegającą się o jedną z form pomocy materialnej. W związku z tym okresu tego nie należy liczyć od daty rozpoczęcia studiów, lecz winien być on odniesiony do czasu, kiedy student "stypendium pobierał lub spełniał przesłanki do jego pobierania". Organy wliczając zatem w przedmiotowej sprawie do sześcioletniego okresu cały okres studiowania przez skarżącego nie rozważyły w istocie, czy rzeczywiście świadczenie to skarżącemu przysługiwało w rozumieniu wyżej wskazanym. W konsekwencji błędnie przyjęły, iż wspomniany okres upłynął, a tym samym niezasadnie odmówiły przyznania skarżącemu stypendium. Wobec powyższego Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja dotknięta jest mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n., a także przepisów postępowania w zakresie gromadzenia i oceny materiału dowodowego, to jest art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Odwoławcza Komisja Stypendialna dla Studentów Uniwersytetu [...]. Zaskarżając wyrok w całości, zarzuciła mu naruszenie: 1) przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez niezasadne zastosowanie prowadzące do uchylenia decyzji organów obu instancji, a polegające na stwierdzeniu, że organy dopuściły się naruszenia przepisów dotyczących prowadzenia postępowania dowodowego, podczas gdy postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób kompletny i wystarczający do wydania decyzji w zgodzie z przyjętą przez organy administracji wykładnią przepisów prawa materialnego; 2) prawa materialnego, tj. art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. przez jego błędną wykładnię prowadzącą do przyjęcia, że prawo ubiegania się o świadczenia stypendialne wskazane w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 p.s.w.n. i art. 359 ust. 1 p.s.w.n. przysługuje przez okres 6 lat liczony nie od daty rozpoczęcia studiów (jako suma wszystkich okresów, w których wnioskodawcy przysługuje status studenta), a jako suma okresów, w których wnioskodawca świadczenie pobierał lub spełniał przesłanki do jego pobierania, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie, w sytuacji kiedy Sąd winien był skargę oddalić. W oparciu o wskazane zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 174 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; zwanej dalej: p.p.s.a.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły. Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów. Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Skarżący kasacyjnie organ formułuje zarzuty wskazujące zarówno na naruszenie prawa materialnego, jak też na naruszenie przepisów postępowania. Przedmiot obu rodzajów zarzutów, jak i kierunek ich argumentacji pozostaje jednak w ścisłym związku, koncentrując się zasadniczo wokół niewłaściwej wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n., która w ocenie Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] doprowadziła w konsekwencji do nieprawidłowej oceny przez Sąd I instancji dokonanych przez organy ustaleń faktycznych. Mając zatem na względzie powyższy związek treściowy, sformułowane w niniejszej skardze kasacyjnej zarzuty poddane winny zostać kontroli kasacyjnej łącznie, w kontekście naruszenia prawa materialnego. Dopiero wynik tego aspektu kontroli kasacyjnej może zostać nałożony na ocenę zarzutu naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 86 ust. 1 pkt 1 p.s.w.n. student może ubiegać się o stypendium socjalne. Stosownie zaś do art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Niewątpliwie prawidłowa wykładnia powyższego przepisu sprowadza się do odkodowania zawartego w nim sposobu obliczania poszczególnych okresów czasu wliczających się do wskazanego w ww. przepisie sześcioletniego terminu. W ocenie skarżącej kasacyjnie termin 6 lat przysługiwania świadczenia należy liczyć w latach, z uwzględnieniem wszystkich okresów, w których student posiadał status studenta, a więc gdy potencjalnie mógł pobierać świadczenie. Bez znaczenia pozostaje przy tym okoliczność czy student, który o takie świadczenie wnioskował, korzysta z niego i czy organ weryfikował warunki do jego przyznania. Skoro skarżący posiadał status studenta przez okres ponad 6 lat, w którym mógł otrzymywać stypendium, to jego uprawnienie do uzyskania stypendium wygasło, a tym samym skutkowało zastosowaniem ograniczenia z art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. i wydaniem decyzji odmownej. Naczelny Sąd Administracyjny powyższego stanowiska nie podziela, bowiem przyjęta przez Odwoławczą Komisję Stypendialną wykładnia powyższego przepisu jest błędna. Jak słusznie zaakcentował Sąd Wojewódzki, użyte w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. pojęcie "przysługiwania świadczenia" nie jest pojęciem tożsamym z pojęciem "przysługiwania statusu studenta", należy je bowiem rozumieć i odnosić do świadczeń, które zostały studentowi przyznane. Świadczenia nie mogą zaś przysługiwać potencjalnie, lecz przysługują realnie i to nie wszystkim studentom, a tylko tym, którym zostały one przyznane decyzją właściwego organu. Świadczenia nie przysługują z samego faktu bycia studentem, ponieważ zgodnie z art. 86 ust. 1 p.s.w.n. student może jedynie ubiegać się o przyznanie stypendium. Jak stanowi art. 87 ust. 1 p.s.w.n. stypendium socjalne może otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. Przepis ten określa zatem przesłanki prawa do ubiegania się o stypendium socjalne, natomiast w art. 88 p.s.w.n. wskazano warunki uzyskania stypendium socjalnego. Oznacza to, że aby świadczenie przysługiwało, muszą zostać spełnione następujące przesłanki: 1) ubiegający się musi mieć status studenta; 2) ubiegający się musi wyrazić wolę ubiegania się o pomoc 3) ubiegający się musi spełnić dodatkowe warunki przewidziane w art. 87 p.s.w.n. właściwe dla tego rodzaju stypendium. Sześcioletni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. należy odnosić więc do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy. Powyższa wykładnia znajduje także odzwierciedlenie w treści uzasadnienia projektu ustawy, w którym zaakcentowano, iż "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat". Zatem student nie może korzystać ze świadczeń (nawet jakby nadal spełniał warunki do ich otrzymywania) dłużej niż przez 6 lat, gdyż zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. nie będą mu już przysługiwać. Stąd też wskazany termin należy odnosić do okresu kiedy rzeczywiście studentowi świadczenie przysługiwało w rozumieniu jego pobierania. Sześcioletni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. powiązano bowiem bezpośrednio z pobieraniem świadczenia, nie natomiast z posiadaniem statusu studenta przez osobę ubiegającą się o jedną z form pomocy materialnej. Równocześnie dostrzec trzeba, że w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do świadczeń ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż sześć lat. Sytuacje, w których studentowi nie przysługuje prawo do stypendium lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia zostały wyczerpująco unormowane w przepisach art. 93 ust. 2 pkt 2 oraz art. 94 p.s.w.n. przy czym żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania (wyroki NSA z: 7 lipca 2021 r. III OSK 3596/21; 15 czerwca 2021 r. III OSK 4082/21 i III OSK 3978/21 oraz wyroki: wyrok WSA w Kielcach z 23 września 2020 r., II SA/Ke 356/20; WSA w Gdańsku z 26 sierpnia 2020 r. III SA/Gd 461/20 i z 20 sierpnia 2020 r. III SA/Gd 460/20; WSA w Szczecinie z 10 czerwca 2020 r. II SA/Sz 222/20). Nie można zatem, jak błędnie przyjęła Odwoławcza Komisja Stypendialna, wiązać początku okresu sześcioletniego z momentem rozpoczęcia studiów przez studenta ubiegającego się o przyznanie pomocy. Skoro bowiem z samym statusem studenta ustawa nie wiąże przysługiwania, tj. otrzymywania świadczenia stypendialnego, to nie sposób uznać, że to z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec okres 6 lat, ograniczający czas przysługiwania stypendium stosownie do art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. Z prawidłowych wywodów Sądu wynika, że "przysługiwanie świadczenia" to pobieranie świadczenia, które rzeczywiście studentowi przysługiwało, a więc okres 6 lat należy liczyć od momentu uzyskania stypendium, a skoro jest to świadczenie okresowe, wypłacane co miesiąc, to okres 6 lat upłynie po 72 miesiącach otrzymywania stypendium. Taki sposób liczenia tego okresu wynika z tego, że zgodnie z art. 92 ust. 1 p.s.w.n. stypendia są przyznawane na semestr albo na rok akademicki i wypłacane przez okres do 10 miesięcy w roku. Rok akademicki trwa pięć szóstych roku kalendarzowego, student nie ma prawa do otrzymania żadnych świadczeń przez jedną szóstą roku. W konsekwencji nie można uznać, że prawo do świadczeń przysługuje mu przez cały rok kalendarzowy. Istotne jest również to, że ustawodawca w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. nie posłużył się pojęciem roku akademickiego (jak np. w przepisie art. 92 ust. 1 i 2 u.p.s.w.n.), tylko kalendarzowego. Zatem zabieg ustawodawcy należy uznać za świadomy. Irrelewantne zatem jest, przez jaki okres wnioskowane stypendium student mógł otrzymywać, bowiem istotne jest to w jakim okresie to stypendium mu przysługiwało i je przyznano oraz, że rzeczywiście je pobrał. Z powyższych względów zarzut naruszenia art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. należało uznać za niezasadny. Nie mógł odnieść zamierzonego skutku także zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Błędna wykładnia art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. skutkowała zaniechaniem dokonania przez organ właściwych ustaleń faktycznych, polegających na wskazaniu okresów pobierania przez S. T. świadczeń, które są istotne dla ustalenia przysługiwania prawa do stypendium socjalnego. Skoro więc materiał zgromadzony w sprawie okazał się niekompletny, nie sposób zarzucać Sądowi I instancji, iż uchybił ww. przepisom. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił. Sprawę zaś rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, w trybie art. 182 § 2 p.p.s.a.