II SA/Gl 674/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 listopada 2020 r. sprawy ze skargi D. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [....] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego Oddala skargę Wójt Gminy L. decyzją z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 17, art. 20 oraz art. 32 ustawy z dnia 29 listopada 2003 r, o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił D. L. (dalej jako strona lub skarżący) przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad B. J. W uzasadnieniu organ ten przywołał treść stosownych przepisów i wskazał, że strona jako inna osoba winna spełniać wymogi wynikające z treści art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, których nie spełnia, ponieważ mąż osoby wymagającej opieki nie jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jak również istnieją inne osoby, które są w pierwszej linii spokrewnione z osobą wymagającą opieki. Z decyzją tą nie zgodziła się strona, która reprezentowana przez adwokata P. G. wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach. W odwołaniu tym wyrażono niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia i podniesiono naruszenie prawa materialnego, a to art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności; naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się skarżącego, faktycznie sprawującego opiekę, z uwagi na to, że opieka ta winna być sprawowana przez osoby spokrewnione w linii prostej w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną, podczas gdy wykładnia funkcjonalna winna umożliwić stronie otrzymanie wnioskowanego świadczenia; naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że pozostawanie babci skarżącego w związku małżeńskim stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 77 § 1 i art. 7 w związku z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz przyjęcie, że skarżący nie jest spokrewniony z osobą wymagającą opieki w linii prostej w pierwszym stopniu. W motywach odwołania przedstawiono argumentację przemawiającą za uwzględnieniem wniesionego odwołania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania organ ten przybliżył sytuację rodzinną skarżącego, jak również przytoczył przepisy dotyczące przyznawania wnioskowanego świadczenia. Organ odwoławczy podzielił zarzuty odwołania dotyczące oparcia odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia o postanowienia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy wskazał jednakże, że strona nie spełnia wymogów do otrzymania przedmiotowego świadczenia, ponieważ jest osobą spokrewnioną w prostej linii z osobą wymagającą opieki, jednakże nie jest osobą w pierwszym stopniu spokrewnioną, ponieważ są dzieci osoby wymagającej opieki, a ponadto mąż tej osoby nie jest osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższą decyzję wniosła strona reprezentowana przez adwokata P. G. W skardze tej wystąpiono o uchylenie kwestionowanej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i wystąpiono o zasądzenie kosztów postępowania. Kwestionowanej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, to jest art. 17 ust. 1a w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się skarżącego, faktycznie sprawującego opiekę nad niepełnosprawną, z uwagi na to, że opieka ta powinna być sprawowana przez osoby spokrewnione w linii prostej w pierwszym stopniu. Funkcjonalna wykładnia powyższych przepisów winna skutkować przyznaniem skarżącemu przedmiotowego świadczenia. Ponadto podniesiono naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, to jest naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, polegające na przyjęciu, że sama okoliczność, że skarżący nie jest spokrewniony z osobą wymagającą opieki w linii prostej w pierwszym stopniu, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organ z podejmowania dalszych działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony. W motywach skargi rozwinięto postawione zarzuty kierowane pod adresem kwestionowanego rozstrzygnięcia. Odwołano się przy tym do postanowień art. 2, art. 32, art. 18 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, które w ocenie skarżącego zostały w rozpoznawanej sprawie naruszone. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) nie wykazała, aby decyzja ta naruszała wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde uchybienie ze strony organu administracji uzasadnia uwzględnienie skargi, a jedynie takie, które miało lub mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny jest czytelny, choć pełnomocnik skarżącej zarzuca organowi administracji publicznej braki w wyjaśnieniu stanu faktycznego nie wskazuje, które to okoliczności, czy też fakty nie zostały przez organ pierwszej instancji wyjaśnione. Z akt administracyjnych oraz z pism i oświadczeń skarżącego wynika, że dla osoby wymagającej opieki ze strony innej osoby jest wnukiem. Równocześnie z oświadczenia sporządzonego przez skarżącego wynika, że mąż osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nadto osoba ta posiada troje dzieci, w tym dwóch synów i córkę, która zajmuje się wychowywaniem dzieci. Przywołany stan faktyczny obliguje do przedstawienia stanu normatywnego w rozpoznawanej sprawie. Stosownie do postanowień art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu; opiekunowi faktycznemu dziecka; osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Po myśli ust. 1a tego przepisu, świadczenie to przysługuje osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4 powyższej ustawy, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei zgodnie z treścią ust. 1b tej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Odmienne regulacje zawiera ust. 5 przywoływanego przepisu, ponieważ określa on sytuacje, kiedy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Zgodnie z nim świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli: osoba sprawująca opiekę: ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Względnie osoba wymagająca opieki: pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu. Przedmiotowe świadczenie nie przysługuje, gdy na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Przywołany powyżej stan normatywny określa jakie muszą zaistnieć przesłanki pozytywne i które przesłanki negatywne nie mogą wystąpić, aby skarżący mógł się skutecznie ubiegać o wnioskowane świadczenie. Na wstępie przyjdzie odnieść się do przesłanek występujących po stronie skarżącego. Stosownie do brzmienia przywołanych unormowań wnioskodawca obowiązany jest zrezygnować z zatrudnienia lub też takiego zatrudnienia nie podejmować, nadto w przypadku tego typu osoby nie może wystąpić żadna z negatywnych przesłanek wskazanych w art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w szczególności osoba taka nie może posiadać ustalonego prawa do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego albo ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna. Z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy uwagę należy zwrócić na treść art. 17 ust. 1a przedmiotowej ustawy, ponieważ zgodnie z nim świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z treści przywołanych unormowań wprost wynika, że skarżący mógłby skutecznie ubiegać się o przyznanie wnioskowanego świadczenia tylko wówczas, gdyby spełniał przesłanki pozytywne oraz nie występowałaby żadna z przesłanek negatywnych. Co do występowania przesłanek pozytywnych to przyjdzie uznać, że skarżący jest osobą w wieku produkcyjnym, która zrezygnowała z zatrudnienia, zatem ta przesłanka została dopełniona. Równocześnie w sprawie tej winny zostać spełnione przesłanki przewidziane treścią art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tym zakresie skarżący nie spełnia wymogów do otrzymania wnioskowanego świadczenia, ponieważ mąż osoby wymagającej opieki nie jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, natomiast osoba wymagająca opieki posiada troje dzieci, które są spokrewnione w linii prostej w pierwszym stopniu. Z informacji przekazanych przez samego skarżącego nie wynika, aby osoby te nie mogły w sposób skuteczny sprawować opieki nad matką. Oznacza to, że brak jest występowania przesłanek przewidzianych w przywołanych powyżej przepisach dla przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Podnoszone przez pełnomocnika skarżącego zarzuty pod adresem kontrolowanej decyzji nie są zasadne i nie dają podstaw do ich uwzględnienia. W ocenie składu orzekającego w tej sprawie organy administracji nie dopuściły się naruszenia postanowień Kodeksu postępowania administracyjnego w zakresie prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Ustalenia organu wynikają głównie z oświadczenia skarżącego zalegającego w aktach sprawy jak również z dokumentów zgromadzonych przez organ pierwszej instancji. Podkreślić należy, że organy administracji publicznej wypowiadające się w sprawie nie kwestionują tego, że skarżący sprawuje opiekę nad osobą wymagającą opieki, lecz stwierdzają jedynie, że skarżący nie spełnia wymogów wynikających z przepisów prawa uzasadniających przyznanie mu wnioskowanego świadczenia. W świetle powyższego zarzuty naruszenia przepisów postępowania administracyjnego nie są zasadne i nie mogły zostać uwzględnione. W skardze do tutejszego Sądu pełnomocnik skarżącego wskazał na naruszenie przez organy administracji publicznej licznych przepisów Konstytucji RP. Stawiany zarzut nie jest trafny, a wynika to z tego, że wykładnia funkcjonalna przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie daje podstaw dla uznania, że naruszony został art. 18 Konstytucji RP, ponieważ z rozstrzygnięcia organów administracji nie wynika, aby naruszona została zasada ochrony i opieki nad rodziną. W zasadzie można optować za stanowiskiem, że rozstrzygnięcia organów administracji właśnie wzmacniają tak opiekę i ochronę. Dostrzeżono naruszenie zasady szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnych sytuacjach materialnej i społecznej - art. 71 ust. 1 Konstytucji RP. W ocenie Sądu, podniesiony zarzut nie jest zasadny, ponieważ kontrolowane rozstrzygnięcie nie jest związane z trudną sytuacją materialną rodziny, a sytuacja społeczna nie daje podstaw dla uznania, że rodzina ta wymaga w tym zakresie szczególnego wsparcia. Zdaniem Sądu, brak jest przesłanek do uznania naruszenia zasady równości wyrażonej w art. 32 Konstytucji RP jak również zasady demokratycznego państwa prawa wynikającej z treści art. 2 ustawy zasadniczej. Doceniając trud i wysiłek ponoszony przez skarżącego w zakresie opieki udzielanej osobie tego wymagającej, przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji Sąd obowiązany jest kierować się treścią obowiązującego prawa zamieszczonego w ustawie, ponieważ jedynym kryterium oceny prawidłowości rozstrzygnięć organów administracji jest kryterium legalności, czyli zgodności z przepisem prawa. Sąd administracyjny nie może w swoim działaniu kierować się zasadami współżycia społecznego, czy też innymi kryteriami czy wartościami. Skoro Sąd nie znalazł podstaw prawnych do uwzględnienia skargi, to stosownie do postanowień art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało skargę oddalić. mr