I GSK 516/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bogdan Fischer (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia del. WSA Marek Leszczyński po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Z. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 16 listopada 2021 r. sygn. akt I SA/Bd 568/21 w sprawie ze skargi Z. G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji środków pieniężnych na rachunku bankowym 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Z. G. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 16 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 568/21 oddalił skargę Z. G. (dalej: "skarżąca") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia [...] lipca 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy. Naczelnik Urzędu Skarbowego w A. prowadził postępowanie egzekucyjne z majątku K. D.. W toku tego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny zawiadomieniami z dnia 20 lipca 2020 r. oraz z dnia 19 marca 2021 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego prowadzonego przez Powszechną Kasę Oszczędności Bank Polski S.A. W wyniku realizacji zajęcia w dniu 5 sierpnia 2020 r. uzyskano kwotę 1.132,10 zł oraz w dniu 29 marca 2021 r. kwotę 2.374,80 zł. Pismem z dnia 13 maja 2021 r. skarżąca złożyła skargę na zajęcie rachunku bankowego, wnosząc o zwrot zajętych środków. W uzasadnieniu wskazała, że organ egzekucyjny dokonał zajęcia jej rachunku bankowego na poczet zaległości K. D., a zgromadzone tam środki stanowiły wyłącznie własność skarżącej. Naczelnik Urzędu Skarbowego w A. pismem z dnia 20 maja 2021 r. wezwał skarżącą do uzupełnienia podania poprzez wskazanie, czy złożone pismo stanowi skargę na czynności egzekucyjne zajęcia rachunku bankowego w trybie art. 54 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej: "u.p.e.a."), czy żądanie wyłączenia spod egzekucji złożone w trybie art. 38 § 1 u.p.e.a. W odpowiedzi, w piśmie z dnia 31 maja 2021 r. strona wskazała, że wnosi o wyłączenie spod egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego zgodnie z art. 38 § 1 u.p.e.a. Ponadto wniosła o ponowne rozpatrzenie skargi na niesłuszną egzekucję środków pieniężnych. Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2021 r. organ egzekucyjny odmówił wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia terminu do złożenia skargi na zajęcie rachunku bankowego. Natomiast postanowieniem z dnia 14 czerwca 2021 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego A. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym prowadzonym przez Powszechną Kasę Oszczędności Bank Polski S.A. Po rozpatrzeniu wniesionego zażalenia, postanowieniem z dnia [...] lipca 2021 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Wskazał, ze w przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne z majątku K. D., w toku którego w dniu 20 lipca 2020 r. oraz 19 marca 2021 r. dokonał zajęć wierzytelności z rachunku bankowego prowadzonego przez Powszechną Kasę Oszczędności Bank Polski S.A. W wyniku realizacji zajęć przez bank w dniu 5 sierpnia 2020 r. oraz 29 marca 2021 r. nastąpiło całkowite wykonanie dochodzonych należności. Organ stwierdził, że złożenie przez skarżącą wniosku z dnia 13 maja 2021 r. o wyłączenie spod egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego, w trybie art. 38 § 1 u.p.e.a., nastąpiło po wykonaniu prawa majątkowego, a zatem zastosowanie znajduje art. 44 u.p.e.a. Organ odwoławczy podniósł również, że zgodnie z art. 81 § 1a u.p.e.a. zajęcie wierzytelności jest skuteczne w odniesieniu do rachunku bankowego prowadzonego dla kilku osób fizycznych, którego współposiadaczem jest zobowiązany. Zatem podniesione w zażaleniu zarzuty w tym zakresie organ uznał za niezasadne. Skarżąca nie zgodziła się z powyższym rozstrzygnięciem i wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, który wyrokiem z dnia 16 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 568/21 oddalił skargę . Sąd przywołał treść przepisu art. 38 § 1 i art. 44 u.p.e.a. oraz wskazał na ustalony stan faktyczny i uznał, że zaspokojenie uprawnionego wierzyciela w zakresie wymienionej kwoty 3.506,90 zł stanowiło wykonanie prawa majątkowego, co - w oparciu o art. 44 u.p.e.a. - wykluczało możliwość zgłoszenia przez skarżącą wniosku o wyłączenie. Innymi słowy, wykonanie prawa majątkowego zamknęło skarżącej drogę w zakresie ochrony jej praw przed organem egzekucyjnym. W takim wypadku ma ona jednak możliwość dochodzenia od zobowiązanego odszkodowania na podstawie przepisów kodeksu cywilnego. W rezultacie, w ocenie Sądu I instancji organ zasadnie uznał, że nie jest możliwe rozpoznanie i rozstrzygnięcie wniosku skarżącej o wyłączenie prawa majątkowego spod egzekucji i słusznie na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym. Przepis art. 44 u.p.e.a. wyklucza w rozpatrywanym przypadku możliwość wszczęcia postępowania o wyłączenie spod egzekucji prawa majątkowego. Sąd I instancji nie zgodził się również z zarzutem co do braku możliwości egzekwowania z rachunku bankowego przez organ zobowiązań K. D. (będącej współposiadaczem tego rachunku), oraz braku poinformowania skarżącej o zajęciu rachunku bankowego. Sąd wskazał, że zgodnie z art. 81 § 1a u.p.e.a. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest skuteczne w odniesieniu do rachunku bankowego prowadzonego dla kilku osób fizycznych, którego współposiadaczem jest zobowiązany. Skutek ten powstaje z mocy ustawy niezależnie od tego, czy inne osoby fizyczne będące współposiadaczami zajętego rachunku bankowego zostały wskazane w tytule wykonawczym. Wbrew stanowisku skarżącej organ egzekucyjny nie ma też obowiązku informowania pozostałych współposiadaczy zajętego rachunku bankowego o zajęciu tego rachunku. Skarżąca w skardze kasacyjnej zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie prawa materialnego, tj. art. 44 u.p.e.a. w zw. z art. 61 a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.; dalej : "kpa"), poprzez ich zastosowanie i błędną wykładnię - i odmowę wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji - w sytuacji gdy jak wynika z przepisów żądanie wyłączenia spod egzekucji nie może być zgłoszone jeżeli z rzeczy lub z prawa przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego a w sprawie nie ustalono, kiedy prawo zostało wykonane -tj. kiedy nastąpiło zaspokojenie wierzyciela. Z uwagi na powyższy zarzut wniosła o uwzględnienie skargi w całości, uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania. Organ odpowiadając na skargę kasacyjną, w pełni podtrzymał swoje stanowisko w sprawie, jak również zgodził się z rozstrzygnięciem Sądu I instancji. Wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Granice skargi są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Autor skargi kasacyjnej nie zarzucił naruszenia przepisów proceduralnych. Ocena zasadności zastosowania prawa materialnego może zostać dokonana jedynie na gruncie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. W konsekwencji ograniczając zarzuty do naruszenia prawa materialnego, nie można kwestionować dokonanych przez organ, a zaakceptowanych przez sąd ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie. Żądanie wyłączenia prawa majątkowego spod egzekucji zostało uregulowane od art. 38 do art. 44 u.p.e.a. Zgodnie z art. 38 § 1 u.p.e.a. kto, nie będąc zobowiązanym, rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną, może wystąpić do organu egzekucyjnego - w terminie czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa - z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji, przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swego żądania. Wbrew twierdzeniom skarżącej Sąd I instancji prawidłowo zaaprobował interpretację i zastosowanie art. 44 u.p.e.a. przez organ. Jest to kluczowa kwestia dla sprawy. Zgodnie z tym przepisem żądanie wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego nie może być zgłoszone, jeżeli z rzeczy lub prawa przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego. Definitywne zaspokojenie uprawnionego wierzyciela stanowi wykonanie prawa majątkowego, stanowi przesłankę tamującą możliwość zgłoszenia wniosku z uwagi na to, iż wykonanie prawa rodzi nieodwracalne skutki prawne (patrz: wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2014 r., II FSK 204/13). Zaspokojenie uprawnionego wierzyciela w zakresie wymienionej kwoty 3.506,90 zł stanowiło wykonanie prawa majątkowego, co - w oparciu o art. 44 u.p.e.a. - wykluczało możliwość zgłoszenia przez skarżącą wniosku o wyłączenie. Wierzytelność została przeniesiona na organ podatkowy w sposób prowadzący do wygaszenia zobowiązania dochodzonego na jego rzecz w drodze egzekucji. Bank zrealizował zajęcia w dniach: 5 sierpnia 2020 roku w kwocie 1.132,10 zł i 29 marca 2021 roku w kwocie 2.374,80 zł. Uzyskane kwoty zostały rozliczone i przekazane na rachunki bankowe wierzyciela w dniach: 17 sierpnia 2020 roku i 2 kwietnia 2021 roku, (co zostało wskazane w postanowieniu Naczelnika Urzędu Skarbowego w A. na s.3). W przedmiotowej sprawie nastąpiło więc wykonanie prawa majątkowego. Zatem nie można zgodzić się z argumentacją autora skargi kasacyjnej zmierzającą do wykazania, by egzekucja nie została zrealizowana, to jest by uzyskana z rachunku bankowego kwota nie została definitywnie wykorzystana na zaspokojenie egzekwowanych należności. Z momentem przeniesienia prawa majątkowego na wierzyciela zostało ono wykonane i żądanie wyłączenia nie może być zgłoszone. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy trafnie zaakceptował interpretację i zastosowanie przez organ art. 44 u.p.e.a., co skutkowało odmową wszczęcia postępowania w trybie art. 61a § 1 k.p.a. Zastosowanie przewidzianej przez art. 61a § 1 k.p.a. instytucji powinno być ograniczone do sytuacji, w której brak możliwości wszczęcia postępowania z przyczyny podmiotowej lub przedmiotowej jest oczywisty i nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Przy ocenie istnienia przesłanek z art. 61a § 1 k.p.a. organ nie bada merytorycznie wniosku, a tym samym nie gromadzi dowodów, na podstawie których ustala się stan faktyczny, ponieważ wydając rozstrzygnięcie ogranicza się do stwierdzenia przesłanek formalnych uniemożliwiających merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy (patrz: wyrok NSA z 16 grudnia 2020r., II FSK 1534/20). W postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 k.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Niewątpliwie z momentem przeniesienia prawa majątkowego na wierzyciela zostało ono wykonane i żądanie nie mogło być zgłoszone. Przeniesienie to w sposób oczywisty stanowi przeszkodę do wszczęcia postępowania. Co więcej, nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego, co do czego skarżąca nie formułowała żadnych zarzutów. Złożenie żądania w takiej sytuacji musi być zakwalifikowane jako niedopuszczalne, co stanowi "inną uzasadnioną przyczynę", o jakiej mowa w art. 61a § 1 k.p.a. Z podanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt. 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 265).