II GZ 382/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia W. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 maja 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 1547/20 w zakresie odmowy sporządzenia uzasadnienia wyroku oraz zwrotu opłaty kancelaryjnej w sprawie ze skargi W. J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania wynagrodzenia za usunięcie, parkowanie i sprawowanie dozoru nad pojazdami postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. Postanowieniem z 26 maja 2021 r. (sygn. akt II SA/Gl 1547/20) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej zwany "WSA"), działając na podstawie art. 141 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.; dalej zwanej "ppsa"), odmówił W. J. (dalej zwanemu "Skarżącym") sporządzenia uzasadnienia wyroku WSA z 22 kwietnia 2021 r. (sygn. akt II SA/Gl 1547/20), którym oddalono skargę Skarżącego na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z [...] października 2020 r. w przedmiocie odmowy przyznania wynagrodzenia za usunięcie, parkowanie i sprawowanie dozoru nad pojazdami. Ponadto WSA zwrócił Skarżącemu uiszczoną opłatę kancelaryjną za sporządzenie uzasadnienia wyroku. WSA wskazał m.in., że z uwagi na to, że wskazany wyżej wyrok został wydany na posiedzeniu niejawnym, odpis sentencji tego wyroku został doręczony pełnomocnikowi Skarżącego w dniu 7 maja 2021 r. Zatem 7-dniowy termin na złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku upływał 14 maja 2021 r. (piątek). Tymczasem wniosek ten został złożony (za pomocą operatora pocztowego) w dniu 17 maja 2021 r., czyli z przekroczeniem terminu określonego w art. 141 § 2 ppsa. Wobec tego WSA odmówił sporządzenia uzasadnienia wspomnianego wyroku. W takiej sytuacji uiszczona opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku była nienależna i podlegała zwrotowi na podstawie art. 225 ppsa. Skarżący (zastępowany przez adwokata) złożył zażalenie na postanowienie WSA, zaskarżając to orzeczenie w całości i wnosząc o jego uchylenie i spowodowanie sporządzenia uzasadnienia wyroku z 22 kwietnia 2021 r. W uzasadnieniu autor zażalenia stwierdził, że postanowienie WSA jest krzywdzące. Wskazał, że pracownik Skarżącego jako pełnomocnik w sprawie wysłał drogą elektroniczną zarządzenie Sądu wraz z pismem przewodnim i pełnomocnictwem celem jego podpisania przez Skarżącego. Jednakże z przyczyn obiektywnych i niezależnych od Skarżącego wniosek o uzasadnienie nie został złożony w terminie. Autor zażalenia dodał, że Skarżący w okresie 3-17 maja 2021 r. przebywał na zwolnieniu lekarskim w związku z ostrym przebiegiem COVID-19. Podniósł, że w tym stanie rzeczy zasadne jest przywrócenie terminu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie jest zasadne, aczkolwiek z innych przyczyn niż w nim wskazane. Zgodnie z art. 197 § 2 ppsa do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej, z wyłączeniem art. 185 § 2. Z kolei art. 183 § 2 pkt 2 ppsa (zamieszczony w dziale V ppsa w rozdziale zatytułowanym "Skarga kasacyjna") stanowi, że nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany. W piśmiennictwie wskazuje się, że "nienależyte umocowanie" pełnomocnika strony stanowiące przesłankę nieważności postępowania może polegać m.in. na dopuszczeniu do udziału w postępowaniu w charakterze pełnomocnika strony osoby, która nie może być pełnomocnikiem ani na podstawie art. 35 ppsa, ani przepisów szczególnych (zob.; H. Knysiak-Sudyka [w:] Skarga i skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Komentarz i orzecznictwo, wyd. IV, Warszawa 2018, art. 183; M. Romańska [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, red. T. Woś, Warszawa 2016, art. 35, a także powołane tam orzecznictwo Sądu Najwyższego). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w postępowaniu wpadkowym, w którym zostało wydane zaskarżone postanowienie, ziściła się przesłanka nieważności określona w art. 183 § 2 pkt 2 ppsa, ponieważ pełnomocnik Skarżącego w tym postępowaniu nie był należycie umocowany. W niniejszej sprawie określony w art. 141 § 2 zd. 1 ppsa termin na złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym powinien rozpocząć bieg od dnia następującego po dniu doręczenia odpisu sentencji wyroku. WSA odpis sentencji wyroku wydanego 22 kwietnia 2021 r. doręczył E. P. jako pełnomocnikowi będącemu pracownikiem Skarżącego. Zgodnie z art. 35 § 2 zd. 1 ppsa pełnomocnikiem osoby prawnej lub przedsiębiorcy, w tym nieposiadającego osobowości prawnej, może być również pracownik tej jednostki albo jej organu nadrzędnego. W piśmiennictwie i orzecznictwie dominuje pogląd, że przy ocenie statusu pracowniczego osoby, która chce wystąpić w roli pełnomocnika, trzeba odwoływać się do kryteriów ustalonych w kodeksie pracy, gdyż dla ustalenia statusu pracownika nie wystarczy samo wykonywanie pewnych czynności na rzecz przedsiębiorcy czy jednostki organizacyjnej, ale konieczne jest pozostawanie z nimi w stosunku pracy (zob. M. Romańska [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, red. T. Woś, Warszawa 2016, art. 35; M. Niezgódka-Medek, komentarz do art. 35 ppsa [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódla-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021; a także powołane tam orzecznictwo). Z akt sprawy wynika, że E. P. nie jest pracownikiem Skarżącego w rozumieniu kodeksu pracy, lecz stroną zawartej ze Skarżącym umowy cywilnoprawnej, a zatem nie może być pełnomocnikiem Skarżącego w postępowaniu sądowoadministracyjnym na podstawie art. 35 § 2 ppsa. W ramach wykazania umocowania tej osoby Skarżący dołączył do akt sprawy dokument pełnomocnictwa udzielonego E. P. (w którym wskazano, że osoba ta jest pracownikiem Skarżącego) oraz kopię umowy o dzieło zawartej 9 czerwca 2012 r. pomiędzy Skarżącym a E. P., z której to umowy wynika, że jej przedmiotem jest wykonanie dzieła, polegającego na "skutecznym uzyskaniu należnego zwrotu poniesionych wydatków i wynagrodzenia za sprawowany dozór nad pojazdami, oraz kosztów usunięcia pojazdów w związku z art. 130a Ustawy Prawo o Ruchu Drogowym, poprzez redagowanie stosownych podań, wniosków oraz wszelkich innych, koniecznych pism". W umowie tej zastrzeżono, że z tytułu jej wykonania wykonawca nie posiada ubezpieczenia społecznego, a okres wykonywania dzieła nie zalicza się do stażu pracy i uprawnień emerytalnych. Zaznaczyć przy tym należy, że z akt sprawy nie wynika, że E. P. należy do kręgu pozostałych podmiotów wskazanych w art. 35 ppsa jako te, które mogą pełnić rolę pełnomocnika. Konsekwencją ziszczenia się opisanej wyżej przesłanki nieważności postępowania jest uchylenie zaskarżonego postanowienia. Ponownie rozpoznając sprawę, WSA uwzględni to, że nie doszło do skutecznego doręczenia Skarżącemu odpisu sentencji wyroku z 22 kwietnia 2021 r. wydanego na posiedzeniu niejawnym, skoro doręczenia dokonano osobie, która nie mogła być pełnomocnikiem Skarżącego w postępowaniu sądowoadministracyjnym. To z kolei oznacza, że nie rozpoczął biegu termin określony w art. 141 § 2 zd. 1 ppsa na złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 ppsa postanowił jak w sentencji. PG