I GSK 836/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia NSA Hanna Kamińska (spr.) Sędzia del. WSA Cezary Kosterna po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Gl 1001/20 w sprawie ze skargi [...] na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach z dnia 21 lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym za niezasadne oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 3 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Gl 1001/20 oddalił skargę [...] na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach z 21 lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy. [...] (dalej: wierzyciel lub organ) postanowieniem z 3 czerwca 2020 r. uznał za nieuzasadnione zarzuty [...] – dalej: skarżącej lub strony - dotyczące nieistnienia obowiązku oraz błędu co do osoby zobowiązanej w postępowaniu egzekucyjnym toczącym się względem niej. Orzekając na skutek zażalenia skarżącej Poczta Polska S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach postanowieniem z 21 lipca 2020 r. utrzymano w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że skarżąca zgłosiła rejestrację odbiornika telewizyjnego używanego pod adresem ul. [...]). Po zgłoszeniu, wydana została książeczka radiofoniczna o numerze [...]. Skarżącej został przyporządkowany indywidualny numer identyfikacyjny abonenta [...]. Zawiadomienie informujące o powyższym zostało wysłane pismem z 10 września 2008 r. Organ II instancji podniósł, że użytkownicy odbiorników radiofoniczno/telewizyjnych, którzy dokonali rejestracji odbiorników na podstawie przepisów wykonawczych wynikających z ustawy o radiofonii i telewizji oraz z wcześniejszych uregulowań prawnych, poprzedzających ustawę z 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1689 – uoa), pozostali abonentami zobowiązanymi do uiszczania opłat abonamentowych (za wyjątkiem osób, które dopełniły formalności zwolnienia od opłat lub wyrejestrowania). Na podstawie obowiązujących przepisów nie anulowano zgłoszonych przez użytkowników wniosków rejestracyjnych, a wyłącznie imienną książeczkę opłat zastąpiono indywidualnym numerem identyfikacyjnym. Powyższe świadczy o posiadaniu i korzystaniu przez skarżącą z odbiornika telewizyjnego, jak również o zarejestrowaniu strony w bazie danych o abonentach. Organ odwoławczy wskazał, że w przypadku zmiany miejsca zamieszkania użytkownik odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych zobowiązany jest zgłosić ten fakt w urzędzie pocztowym i po zaktualizowaniu danych adresowych kontynuować opłaty abonamentowe. Natomiast jeżeli w nowym miejscu zamieszkania użytkownik z odbiorników nie korzysta zobowiązany jest dopełnić formalności związane z wyrejestrowaniem odbiorników. Zasady zgłaszania zmian w tym aktualizacji danych adresowych, wyrejestrowanie odbiorników, określały/określają rozporządzenia wydawane w celu wykonania uoa. Chodzi tu o złożenie w urzędzie pocztowym "Zgłoszenie rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych albo zmiany danych" bądź za pośrednictwem strony internetowej Poczty Polskiej S.A. W sprawie organ nie dysponuje dokumentem, który stanowiłby o dopełnieniu przez skarżącą formalności związanych z aktualizacją danych adresowych czy też z wyrejestrowaniem odbiornika telewizyjnego. Organ II instancji podniósł, że w okresie którego dotyczy ujęta w tytule wykonawczym należność, tj. od lipca 2015 r. do września 2019 r., skarżąca pozostawała zameldowana pod adresem ul. [...]. Organ odwoławczy podniósł, że w sprawie nie doszło do sytuacji, gdzie nastąpił błąd co do osoby zobowiązanej, gdyż skarżąca dokonała rejestracji odbiornika telewizyjnego. Jest ona zatem zobowiązana do uiszczania opłat abonamentowych, a co za tym idzie postępowanie egzekucyjne zostało właściwie wszczęte wobec skarżącej. Uzasadniając oddalenie skargi strony na powyższe postanowienie WSA w Gliwicach podniósł, że twierdzenie wierzyciela, że zarejestrowanie odbiornika bez późniejszego jego wyrejestrowania przesądza o obowiązku uiszczania opłat abonamentowych jest zasadne. WSA zauważył, że obowiązek ponoszenia opłat abonamentowych ciążył zarówno na osobach, w stosunku do których powstał on w okresie od wejścia w życie uoa ale również na osobach, które w dniu wejścia w życie tej ustawy spełniały wymogi objęcia obowiązkiem abonamentowym, a zatem posiadały zarejestrowany odbiornik. Tym samym zarejestrowanie odbiornika pod rządami ustawy o radiofonii i telewizji, a nawet w okresie obowiązywania jeszcze wcześniej regulacji, bez jego późniejszego wyrejestrowania, stanowi wystarczającą przesłankę istnienia wynikającego z obecnie obowiązującej uoa obowiązku uiszczania opłat za jego używanie, który podlega egzekwowaniu w trybie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze pieniężnym. Sąd I instancji podniósł, że skarżąca nie kwestionuje faktu zarejestrowania odbiornika używanego pod adresem ul. [...]. Z kolei podnosi, że w momencie wystawienia tytułu wykonawczego, nie mieszkała już pod wskazanym adresem. W aktach sprawy brak jest dowodu, że zobowiązana dokonała wyrejestrowania odbiornika, sama skarżąca również na taki dowód nie wskazuje. Te dane są wystarczające do stwierdzenia, że sporny obowiązek nie przestał istnieć. Zobowiązana chcąc skutecznie podnieść zarzut nieistnienia obowiązku, powinna przedstawić dowody potwierdzające wyrejestrowanie odbiornika RTV, czego nie uczyniła. Stosownie bowiem do art. 2 ust. 1 i 3 uoa za używanie odbiorników RTV pobiera się opłaty abonamentowe, przy czym powstanie obowiązku uiszczenia opłaty wiąże się z dokonaniem rejestracji odbiornika. Po zarejestrowaniu odbiornika RTV uiszczenie opłaty abonamentowej jest obowiązkiem, który wynika z mocy samego prawa, zatem dla jego realizacji nie jest konieczna konkretyzacja w drodze indywidualnego aktu administracyjnego (decyzji administracyjnej). Abonent podnoszący nieistnienie obowiązku uiszczania opłat powinien wykazać wyrejestrowanie tegoż odbiornika. Sąd podkreślił, że uoa nie wiąże obowiązku uiszczenia opłaty abonamentowej z posiadaniem przez zobowiązanego określonej treści albo formy dowodu rejestracji odbiornika RTV. Warunkiem wystarczającym, a zarazem koniecznym, istnienia obowiązku uiszczenia opłaty abonamentowej jest przecież używanie odbiornika RTV. Data rejestracji odbiornika wyznacza termin płatności abonamentu RTV. Ani z ustawy ani z rozporządzenia nie wynika, aby akty wcześniejszej rejestracji odbiorników RTV zostały anulowane. Uoa statuuje dwa obowiązki posiadaczy odbiorników RTV: jeden w zakresie uiszczania opłaty abonamentowej (art. 2) oraz drugi dotyczący rejestracji (art. 5). Jakkolwiek w ujęciu funkcjonalnym są one powiązane, to w sensie prawnym są to jednak dwa odrębne obowiązki. Pogląd ten znajduje potwierdzenie w treści art. 7 ust. 1 uoa. Obowiązek posiadania dowodu rejestracji odbiornika RTV należy więc odnosić do obowiązku rejestracji, a nie jako przesłankę obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej. Ten drugi obowiązek istnieje bowiem niezależnie od posiadania dowodu ich rejestracji. Zatem obowiązek nadania nowego numeru identyfikacyjnego i powiadomienia użytkownika nie miał wpływu na wynikające skutki z faktu uprzedniego zarejestrowania odbiornika RTV. Sąd I instancji podał, że z sytuacją błędu co do osoby zobowiązanego mamy do czynienia wówczas, gdy egzekucja jest wszczęta i prowadzona przeciwko innej osobie niż zobowiązany. Przez błąd co do zobowiązanego, o którym mowa w art. 33 § 1 pkt 4 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r. poz. 1427, ze zm. – u.p.e.a.)rozumie się dwie sytuacje: pierwsza zachodzi, gdy organ egzekucyjny lub egzekutor podjęli czynności egzekucyjne wobec osoby, którą błędnie uznali za zobowiązanego, w związku z czym doręczyli jej tytuł wykonawczy oraz pouczyli o prawie zgłoszenia zarzutów; druga ma miejsce, gdy w tytule wykonawczym wskazano osoby, na których nie ciąży obowiązek. W tym drugim przypadku wierzyciel może wystawić tytuł wykonawczy na nowego zobowiązanego, a zobowiązany, wnosząc zarzut, może kwestionować twierdzenie wierzyciela o przejściu obowiązku na tę, a nie inną osobę. W sprawie skarżąca dokonała rejestracji odbiornika telewizyjnego (czego nie kwestionuje), nie dokonała także jego wyrejestrowania, zatem jest zobowiązana do uiszczania opłat abonamentowych, a co za tym idzie postępowanie egzekucyjne zostało właściwie wszczęte wobec skarżącej. [...] wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku domagając się jego uchylenia oraz zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego. Skarżąca zrzekła się rozprawy. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego art. 4 ust. 1 pkt ...ustawy opłatach abonamentowych. Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżąca kasacyjnie przedstawiła w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje nie zwiera usprawiedliwionych podstaw. W niniejszej sprawie skarżąca kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, w związku z tym rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. Na wstępie wypada przypomnieć, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu, które w niniejszej sprawie nie występują. Skargę kasacyjną, w granicach działa Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega, więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest, bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania. Skarga kasacyjna została oparta na podstawie określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., tj. naruszeniu prawa materialnego poprzez niezastosowanie art. 4 ust. 1 pkt... ustawy o opłatach abonamentowych. Autor skargi kasacyjnej powołując się na ten przepis, wskazał że osoby, które ukończyły 60 lat oraz mają ustalone prawo do emerytury, której wysokość nie przekracza 50% przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej poprzedzającego wydanie wyroku a ogłoszonego przez Prezesa GUS nie muszą opłacać opłat abonamentowych. W 2019 r. przeciętne miesięczne wynagrodzenie w gospodarce narodowej wynosiło 4918,17 zł, a zatem połowa wynosi 2459,09 zł. Takiej emerytury skarżąca nie otrzymywała w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym i dlatego skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Auror skargi kasacyjnej ponadto zarzucił, że Sąd I instancji nie badał tych warunków a powinien, gdyż skarżąca zarzuciła, iż tytuł wykonawczy został wydany bez podstawy prawnej, skoro strona nie osiągnęła dochodów wymaganych do pobierania opłat abonamentowych i to w okresie ostatnich 5 lat objętych żądaniem [...] Ustosunkowując się do tak formułowanego zarzutu na wstępie wskazać należy, że z punktu widzenia skuteczności postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów przytoczenie podstawy kasacyjnej musi być precyzyjne. Jeżeli przepis prawa składa się z kilku jednostek redakcyjnych wówczas zarzucane naruszenie należy powiązać z jego konkretną jednostką redakcyjną. W odniesieniu do przepisu, który nie stanowi jednej zamkniętej całości, a składa się z paragrafów, punktów i innych jednostek redakcyjnych, wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony wówczas, gdy wskazuje ona konkretny przepis naruszony przez sąd pierwszej instancji, z podaniem numeru artykułu, ustępu, punktu i ewentualnie innej jednostki redakcyjnej przepisu. Ze względu na wymagania stawiane skardze kasacyjnej, usprawiedliwione zasadą związania Naczelnego Sądu Administracyjnego jej podstawami, sporządzenie skargi kasacyjnej jest obwarowane przymusem adwokacko - radcowskim (art. 175 § 1 - 3 p.p.s.a). Opiera się on na założeniu, że powierzenie czynności sporządzenia skargi kasacyjnej wykwalifikowanym prawnikom zapewni jej odpowiedni poziom merytoryczny i formalny, umożliwiający Sądowi kasacyjnemu dokonanie kontroli zaskarżonego orzeczenia. Tymczasem w skardze kasacyjnej podniesiono zarzut naruszenia art. 4 ust. 1 pkt ... ustawy o opłatach abonamentowych nie dostrzegając, że ustęp pierwszy tego przepisu składa się z kilku jednostek redakcyjnych tj. 8 punktów. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej można wywieść, że jej autorowi chodziło o naruszenie art. 4 ust. 1 pkt 6 ustawy. W tym miejscu rozważań należy podkreślić, że spór jaki zaistniał w niniejszej sprawie dotyczy zgłoszonych przez skarżącą zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym na podstawie 33 § 1 pkt 1 i 4 u.p.e.a., tj. nieistnienie obowiązku oraz błędu co do osoby zobowiązanego. W skardze kasacyjnej nie zarzucono zaskarżonemu wyrokowi naruszenia tych przepisów. W takiej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny - związany podstawami skargi kasacyjnej - jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Nie jest natomiast dopuszczalna w postępowaniu kasacyjnym rozszerzająca wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie zarzutów skargi kasacyjnej, czy też ich uściślanie. Ustosunkowując się zatem do naruszenia art. art. 4 ust. 1 pkt 6 ustawy o opłatach abonamentowych, należy przypomnieć, że stosownie do art. 2 ust. 1 i 3 tej ustawy na posiadaczu zarejestrowanego odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego ciąży ex lege obowiązek uiszczenia abonamentu, powstający z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu rejestracji odbiornika. Po zarejestrowaniu odbiornika RTV uiszczanie opłaty abonamentowej jest obowiązkiem, który wynika z mocy samego prawa, zatem dla jego realizacji nie jest konieczna konkretyzacja w drodze indywidualnego aktu administracyjnego (decyzji administracyjnej). Strona skarżąca nie kwestionuje faktu zarejestrowania odbiornika. Nie złożyła jednak zgodnie z art. 4 ust. 3 ustawy o oplątach abonamentowych oświadczenia o spełnieniu warunków do korzystania ze zwolnień (wraz z przedstawieniem dokumentów potwierdzających to uprawnianie) ani też oświadczenia o wyrejestrowaniu odbiornika, zatem miała obowiązek uiszczania opłat abonamentowych. Na abonencie podnoszącym nieistnienie obowiązku uiszczania opłat ciążył obowiązek wykazania okoliczności znoszących powstały uprzednio obowiązek w zakresie uiszczenia tych opłat abonamentowych. Zgodnie bowiem z art. 4 ust. 3 ustawy o opłatach abonamentowych: "Zwolnienia określone w ust. 1 pkt 1 i 3-8 przysługują od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym złożono w placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe (Dz. U, poz.1529) oświadczenie o spełnieniu warunków do korzystania z tych zwolnień i przedstawiono dokumenty potwierdzające uprawnienie do tych zwolnień." Konstrukcja cytowanego wyżej uregulowania nakładającego na abonenta obowiązek złożenia oświadczenia o spełnieniu warunków do korzystania ze zwolnienia od opłat abonamentowych przesądza o obowiązku wykazania dokonania tego obowiązku przez zobowiązanego. Skoro zobowiązana nie przedstawiła dowodów na dopełnienie formalności związanych ze złożeniem stosownego oświadczenia, a w dokumentacji wierzyciela również brak jest takiego dokumentu, to działanie organów egzekucyjnych, których postępowanie kontrolował Sąd I instancji było prawidłowe. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie już wyrażał pogląd, zaprezentowany np. w wyroku z 22 marca 2018 r., sygn. akt II GSK 1343/16, że: "zarejestrowanie odbiornika pod rządami którejkolwiek z ustaw (...) bez jej późniejszego wyrejestrowania stanowi wystarczającą przesłankę istnienia wynikającego z ustawy obowiązku uiszczania opłat za jego użytkowanie (aktualnie to opłata abonamentowa), który podlega egzekwowaniu w trybie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze pieniężnym" a "obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej trwa od dnia poprzedzającego zgłoszenie wyrejestrowania lub do dnia miesiąca, w którym dopełniono formalności związanych ze zwolnieniem od opłat abonamentowych". Także Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 16 marca 2010 r., sygn. akt K 24/08 wskazał, że: "zgodnie z art. 2 ust. 1 i ust. 2 ustawy abonamentowej na posiadaczu zarejestrowanego odbiornika ciąży ex lege obowiązek uiszczenia abonamentu, powstający z pierwszy dniem miesiąca następującego po miesiącu rejestracji odbiornika". Analogicznie wypowiadał się Naczelny Sąd Administracyjny wskazując, że obowiązek uiszczenia takiej opłaty powstaje z mocy samej ustawy, bez wezwania i jest realizowany w terminach i wysokości określonej tą ustawą (wyrok NSA z 10 października 2015 r., sygn. akt II GSK 1818/14). Z samej ustawy wynika zarówno wysokość należności z tytułu abonamentu, jak i termin jej płatności. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.