III FSK 312/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Pruszyński, Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia NSA Paweł Borszowski (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Gminy Miasto K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 25 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Sz 787/21 w sprawie ze skargi Gminy Miasto K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 24 sierpnia 2021 r., nr 3201-IEE2.711.90.2021.4 w przedmiocie zabezpieczenia zobowiązań podatkowych oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z 25 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Sz 787/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę Gminy Miasto K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 24 sierpnia 2021 r. w przedmiocie zabezpieczenia zobowiązań podatkowych. Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Gmina działając przez pełnomocnika – radcę prawnego - zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając Sądowi pierwszej instancji na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", naruszenie prawa materialnego, poprzez: 1. niewłaściwe zastosowanie art. 71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.), zwana dalej "u.p.e.a.", poprzez uznanie, że Gmina jako dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyliła się od jej przekazania, 2. niewłaściwą wykładnię art. 90 § 2 u.p.e.a., według której dyspozycja tegoż przepisu ma zastosowanie tylko w przypadku wystąpienia okoliczności z §1. W oparciu o tak postawione zarzuty, pełnomocnik Gminy wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ, działając za pośrednictwem pełnomocnika radcy prawnego R.S., wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Do odpowiedzi na skargę kasacyjną dołączono pełnomocnictwo, którego treść jest następująca "Udzielam pełnomocnictwa radcy prawnemu R.S. do reprezentowania Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie ze skargi A.A.". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw, a zatem nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która w tej sprawie nie zachodzi. Z tego względu, przy rozpoznaniu niniejszej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej, która oparta została na jednej z podstaw kasacyjnych określonych w art. 174 p.p.s.a., gdzie wskazuje się, że chodzi o naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1). Gmina w pierwszej kolejności podnosi naruszenie art. 71a § 9 u.p.e.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego odnosząc się do tego zarzutu należy w pierwszej kolejności przywołać treść art. 71a § 9 u.p.e.a. zdanie pierwsze. Stosownie do tego unormowania jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Regulacja ta stanowi zatem podstawę do wydania postanowienia, w którym organ egzekucyjny określi wysokość nieprzekazanej kwoty w sytuacji gdy w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Przesłanka do wydania tego postanowienia opiera się na konieczności stwierdzenia bezpodstawnego uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo jej części organowi egzekucyjnemu. Kluczowym pojęciem, na którym opiera się ta przesłanka jest zatem pojęcie dłużnika zajętej wierzytelności. Pojęcie to zostało umieszczone przez ustawodawcę w katalogu definicji legalnych z art. 1a pkt 3 u.p.e.a., stosownie do którego pod pojęciem dłużnika zajętej wierzytelności należy rozumieć dłużnika zobowiązanego, jak również bank, pracodawcę, podmiot prowadzący działalność maklerską, trasata oraz inne podmioty realizujące, na wezwanie organu egzekucyjnego, zajęcie wierzytelności lub innego prawa majątkowego zobowiązanego. Uwzględniając powyższe, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawidłowo uznał Sąd pierwszej instancji, że dłużnikiem zajętej wierzytelności jest Gmina Miasto K., natomiast nie spełnia statusu tego dłużnika Samorządowy Zakład Budżetowy (Z.). Trafną w tym względzie ocenę Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oparto na treści analizy umów zawartych pomiędzy W.J., a Gminą Miasto K., gdzie Samorządowy Zakład Budżetowy był wskazany w umowie w drugiej kolejności jako jednostka tej gminy. Prawidłowo zatem ocenił w tym względzie Sąd pierwszej instancji stosunek cywilnoprawny wynikający z treści zawartych umów, jak i wystawionych faktur, potwierdzających, że status dłużnika przysługuje Gminie Miasto K. W orzecznictwie wskazuje się zatem, że dla uznania danego podmiotu jako dłużnika zajętej wierzytelności konieczne jest również, aby ,,(...)zobowiązanemu przysługiwała wobec niego określona wierzytelność lub prawo majątkowe, które mogłyby być przedmiotem zajęcia dokonanego przez organ egzekucyjny(...)’’, wyrok NSA z 26 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1458/08. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego trafne jest również stanowisko Sądu pierwszej instancji odnośnie spełnienia przesłanki bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności albo jej części. Prawidłowo uznał bowiem ten Sąd, że działania (zaniechania) Gminy wypełniały zakres tego sformułowania odnoszącego się do bezpodstawnego uchylania się dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, biorąc pod uwagę to, że organ egzekucyjny skierował do dłużnika zajętej wierzytelności kilka pism w tej sprawie, a zatem Gmina była regularnie zawiadamiana. Nie sposób zatem podzielić zarzutu dotyczącego niewłaściwego zastosowania art. 71a § 9 u.p.e.a. Chybiony jest również zarzut poprzez który Gmina wskazuje na naruszenie art. 90 § 2 u.p.e.a. poprzez niewłaściwą wykładnię z uwagi na uznanie, że dyspozycja tego przepisu ma zastosowanie tylko w przypadku zaistnienia okoliczności z art. 90 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z art. 90 § 2 u.p.e.a. jeżeli zajęta wierzytelność należy się zobowiązanemu od organów będących jednocześnie jednostkami budżetowymi lub samorządowymi zakładami budżetowymi albo od funduszy, których są dysponentami, za dłużnika zajętej wierzytelności uważa się organ właściwy do wydania polecenia wypłaty. Ustalając zakres znaczeniowy tego unormowania, w którym wskazano dłużnika zajętej wierzytelności, za którego uważa się organ właściwy do wydania polecenia wypłaty należy uwzględnić po pierwsze umieszczenie tego unormowania w art. 90 u.p.e.a., zaś po drugie relację do definicji legalnej umieszczonej w art. 1a pkt 3 u.p.e.a. Wymaga bowiem podkreślenia, że dokonując wykładni art. 90 § 2 u.p.e.a. należy również uwzględnić regulację art. 90 § 1 tej ustawy. Zasadnie bowiem stwierdził w tym względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny, że unormowanie zamieszczone w art. 90 § 2 u.p.e.a. ma zastosowanie po spełnieniu przesłanek określonych w art. 90 § 1 tej ustawy, a zatem zajęte wierzytelności muszą być zabezpieczone wpisami do księgi wieczystej, a fakt ten znany jest organowi egzekucyjnemu. Dlatego też, z uwagi na niespełnienie tych przesłanek, trafnie uznał Sąd pierwszej instancji, że przepis ten nie może mieć zastosowania w niniejszej sprawie. Potwierdzeniem prawidłowej wykładni art. 90 § 2 u.p.e.a. jest także relacja tego unormowania do art. 1a pkt 3 u.p.e.a., gdzie ustawodawca określił definicję legalną dłużnika zajętej wierzytelności. Skoro bowiem w art. 1a u.p.e.a. ustawodawca wprowadził katalog definicji legalnych formułując również pojęcie dłużnika zajętej wierzytelności, odstąpienie od znaczenia nadanego tą definicją jest możliwe wyłącznie po spełnieniu przesłanek, które zostały w tym przypadku wprowadzone, a zatem z zastosowaniem także tych, które wynikają z art. 90 § 1 u.p.e.a. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., po uprzednim rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym, w trybie art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego z uwagi na to, że załączone do akt sprawy pełnomocnictwo udzielone przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie nie dotyczyło tej sprawy. Paweł Borszowski(spr) Jacek Pruszyński Dominik Gajewski