III SA/Gd 736/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Mierzejewski Sędziowie Sędzia WSA Janina Guść Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 listopada 2021 r. sprawy ze skargi S. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 19 lipca 2021 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 4 marca 2021 r. nr [...] - w częściach rozstrzygających o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci B. C. i K. C.; 2. oddala skargę w pozostałej części. Informacją z dnia 8 lutego 2021 r. poinformowano S. L. o przyznaniu jej świadczenia wychowawczego na B. C. oraz na K. C. na okres od dnia 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r. – w kwocie po 500 zł miesięcznie. Decyzją z dnia 4 marca 2021 r. nr [...] Prezydent Miasta uchylił S. L. prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci B.C. oraz K. C. za okres od dnia 1.06.2021r. do dnia 31.05.2022 r. oraz odmówił prawa do świadczenia wychowawczego na ww. dzieci w okresie od dnia 1.06.2021 r. do dnia 31.05.2022 r. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że dnia01.03.2021 r. do Centrum Świadczeń wpłynęło postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 22.02.2021 r. sygn. akt [...], z którego wynika, iż S. L. z dniem 22.02.2021 r. została pozbawiona władzy rodzicielskiej, a dzieci B. C. oraz K. C. zostały umieszczone w pieczy zastępczej. Odwołanie od decyzji wniosła S. L. wskazując, że na ww. postanowienie Sądu o pozbawieniu jej władzy rodzicielskiej wniosła zażalenie i chce odzyskać dzieci. Decyzją z dnia 19 lipca 2021 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Wskazując na treść art. 4 ust. 1 i 2, art. 8 ust. 1 pkt 2 oraz art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm.) organ odwoławczy wyjaśnił, że skoro postanowieniem sądu małoletnie dzieci skarżącej zostały z dniem 22.02.2021 r. umieszczone w pieczy zastępczej, zaś postanowienie sądu jest natychmiast wykonalne z dniem jego wydania, to stosownie do art. 27 ust. 1 ustawy organ pierwszej instancji był zobowiązany do uchylenia skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego i odmowy prawa do tego świadczenia, bowiem sytuacja rodzinna uległa zmianie i świadczenie wychowawcze w okresie objętym informacją z dnia 8.02.2021 r. nie przysługiwało. W skardze na powyższą decyzję S. L. oświadczyła, że nie zgadza się z zaskarżoną decyzją, wskazując, że postanowienie Sądu Rejonowego o umieszczeniu jej małoletnich dzieci w pieczy zastępczej zostało wydane z naruszeniem prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tego artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z uwagi na zaistnienie sytuacji określonej wskazanym przepisem sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym. Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że wniesiona skarga zasługuje na częściowe uwzględnienie, lecz z powodów innych, niż powoływane przez skarżącą. Zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tj. Dz. U. z 2019r., poz. 2407 ze zm.), powoływanej dalej jako "ustawa", świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. Zatem przesłanką przysługiwania prawa do świadczenia wychowawczego jest wspólne zamieszkiwanie z dzieckiem i pozostawanie dziecka na utrzymaniu rodzica. Stosownie jednak do treści art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy, świadczenie wychowawcze nie przysługuje, jeżeli dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w pieczy zastępczej. Organy administracji dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych przyjmując, że skarżąca od chwili umieszczenia jej małoletnich dzieci w pieczy zastępczej mocą natychmiast wykonalnego postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 22.02.2021 r. sygn. akt [...], nie może być uznana za zamieszkującą z dziećmi. Wobec jednoznacznego brzmienia art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy w takim przypadku świadczenie wychowawcze nie przysługuje. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. W okolicznościach niniejszej sprawy należało stwierdzić, że umieszczenie małoletnich dzieci skarżącej, na które zostało skarżącej przyznane świadczenie wychowawcze na okres od 1.06.2021 r. do 31.05.2022 r., stanowiło zmianę sytuacji rodzinnej, uzasadniającej uchylenie prawa do świadczenia wychowawczego zgodnie z powyższym przepisem. Wyjaśnić należy, że decyzja wydana w oparciu o art. 27 ust. 1 ustawy ma charakter konstytutywny, czyli kształtuje sytuację prawną adresata. Powoduje ona zmianę bądź uchylenie dotychczasowych uprawnień podmiotu, co oznacza, że może ona wywierać wyłącznie skutki ex nunc, tj. skutki od chwili jej wydania na przyszłość. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 maja 2018 r. sygn. akt I OSK 2842/17 (publ. LEX nr 2551040), analiza art. 27 ust. 1 ustawy w kontekście systemowym, a także celowościowym, nie daje podstaw do twierdzenia, że decyzja wydawana na podstawie tego przepisu może dotyczyć także zmiany lub uchylenia decyzji przyznającej świadczenie z mocą wsteczną. Należy zatem zaaprobować rozstrzygnięcia organów obu instancji w zakresie uchylenia skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego przyznanego na jej małoletnie dzieci na okres od 1.06.2021 r. do 31.05.2022 r. , bowiem okres ten następuje po dacie wydania decyzji organu pierwszej instancji, tj. po dniu 4 marca 2021 r. W tym zakresie brak było podstaw do uwzględnienia skargi, a w szczególności do uwzględnienia zarzutów w niej podniesionych, które dotyczyły treści postanowienia Sądu Rejonowego, stanowiącego podstawę do umieszczenia małoletnich dzieci skarżącej w pieczy zastępczej. Orzeczenia tego ani organy administracji publicznej, ani sąd administracyjny, nie są władne kontrolować. Z tego względu skargę w zakresie dotyczącym rozstrzygnięć organów obu instancji o uchyleniu skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o czym Sąd orzekł w punkcie drugim sentencji wyroku. W odniesieniu do rozstrzygnięcia organów obu instancji w zakresie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na jej małoletnie dzieci na wskazany wyżej okres Sąd miał na względzie, że przyjęta przez organy obu instancji podstawa prawna wydanych decyzji, tj. art. 27 ustawy, nie przewiduje w swej treści przesłanek odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego. Podkreślić należy, że przepis ten jest podstawą do przeprowadzenia postępowania kończącego się decyzją o uchyleniu lub zmianie prawa do świadczenia wychowawczego przyznanego uprzednio informacją, o której mowa w art. 13a ustawy. W trybie tego przepisu nie dochodzi natomiast do rozpoznania wniosku strony. Postępowanie w sprawie uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego jest postępowaniem nowym, odrębnym wobec postępowania zakończonego materialnoprawną czynnością ustalenia prawa do tego świadczenia. Nie jest zatem dopuszczalne, aby w oparciu o normę prawną zawartą w art. 27 ust. 1 ustawy organ administracji publicznej podejmował zarówno rozstrzygnięcie o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego, jak i jednocześnie rozstrzygał o odmowie przyznania prawa do tego świadczenia. Jak wynika bowiem z unormowań ustawy, przesłanki pozytywne i negatywne przyznania prawa do świadczenia wychowawczego ujęte zostały w innych przepisach omawianej ustawy, a mianowicie w art. 1 ust. 2 i 3, art. 4 ust. 2 i 3, art. 5a, art. 8 ust. 1. Jednocześnie w myśl art. 13 ust. 1 ustawy ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują odpowiednio na wniosek matki, ojca, opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka albo dyrektora domu pomocy społecznej. Powyższe oznacza, że badanie, czy określonemu podmiotowi przysługuje lub nie przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego powinno polegać na analizie przesłanek ustawowych określonych w ww. przepisach i jednocześnie odbywać się wyłącznie na skutek wniosku uprawnionego podmiotu. Wydanie decyzji w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego wymaga złożenia wniosku o przyznanie tego świadczenia, a taka sytuacja w niniejszej sprawie nie miała miejsca. W przypadku zastosowania trybu z art. 27 ust. 1 ustawy dochodzi natomiast do zmiany lub uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego ( które zostało uprzednio przyznane po rozpoznaniu wniosku uprawnionego podmiotu), na skutek stwierdzenia przez organy administracji okoliczności wymienionych w tym przepisie. W konsekwencji poczynionych rozważań Sąd doszedł do wniosku, że tak zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji - w częściach obejmujących rozstrzygnięcie o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na małoletnie dzieci na okres od 1.06.2021 r. do 31.05.2022 r. - zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 27 ust. 1 ustawy, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że daje on podstawę do wydania decyzji administracyjnej zawierającej jednocześnie dwa rozstrzygnięcia, a mianowicie rozstrzygnięcie o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego oraz o odmowie prawa do świadczenia wychowawczego. Ocena prawna dokonana przez Sąd skutkuje koniecznością pozostawienia w obrocie prawnym zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji jedynie w zakresie, w jakim decyzje te rozstrzygają o uchyleniu skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego. Natomiast z uwagi na to, że art. 27 ust.1 ustawy nie przewiduje możliwości wydania rozstrzygnięcia o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego, w tej części decyzje organów obu instancji należało z obrotu prawnego wyeliminować. W tym stanie sprawy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. , orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.