III SA/Lu 333/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak Sędziowie Sędzia WSA Anna Strzelec Sędzia WSA Iwona Tchórzewska (sprawozdawca) Protokolant Starszy asystent sędziego Małgorzata Olejowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2021 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Inne z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2021 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U z 2021 r., poz. 266 z poźn. zm.) oraz rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie zastosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze rolnym (Dz.U.UE.L.2013.352.9), Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, po rozpoznaniu wniosku z dnia [...] lutego 2021 r. o umorzenie należności z tytułu odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od [...] w kwocie [...]zł, odmówił umorzenia skarżącemu J. W. należności z tytułu odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od [...] w kwocie [...]zł w ramach funduszu emerytalno-rentowego objętych pomocą de minimis w rolnictwie oraz w kwocie [...]zł w ramach funduszu wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. W piśmie z dnia [...] stycznia 2021 r., które wpłynęło do organu w dniu [...] lutego 2021 r., J. W. wskazał, że zgodnie z informacją udzieloną przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w L., na koniec 2020 r. zaległość skarżącego z tytułu składek za lata 2015 [...] wynosi [...] zł oraz z tytułu odsetek [...] zł. Skarżący podniósł, że należność główną zapłacił jego ojciec, na dowód czego do pisma dołączył kopię przelewu na rzecz KRUS kwoty [...]zł w dniu [...] lutego 2021 r. Jednocześnie skarżący wniósł o umorzenie odsetek we wskazanej wyżej kwocie. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że utracił dzierżawę gospodarstwa rolnego, pracował dorywczo i jest zadłużony, a nadto w stadium końcowym jest proces dotyczący alimentów na troje małoletnich dzieci skarżącego. Zasądzenie alimentów spowoduje niemożność egzekwowania należności na rzecz KRUS. Po przeprowadzeniu postępowania zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2021 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego odmówił umorzenia należności z tytułu odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od [...] w kwocie [...]zł. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, że zadłużenie na koncie skarżącego powstało w wyniku niewywiązywania się z obowiązku regulowania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Podleganie ubezpieczeniu zgodnie z przepisami art. 7 i art. 16 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nakłada na rolnika obowiązek regulowania składek wynikający z art. 4 i art. 40 tej ustawy. Obowiązek ten dotyczy każdego rolnika prowadzącego działalność rolniczą w danym gospodarstwie rolnym obejmującym obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego. Uchylając się od tego obowiązku, skarżący dopuścił do powstania zadłużenia. Organ podkreślił, że systematycznie informował skarżącego o narastających zaległościach. W związku z brakiem spłaty należności, w dniu [...] lutego 2019 r. wystosowano upomnienie, które skarżący odebrał w dniu [...] marca 2019 r. Następnie organ podjął czynności majce na celu wyegzekwowanie należności. W dniu [...] maja 2019 r. wystawiono tytuł egzekucyjny nr [...], obejmujący zadłużenie za okres od [...]. Organ wskazał, że postępowanie egzekucyjne jest skuteczne. Wpłata własna dokonana w dniu [...] lutego 2021 r. w kwocie [...]zł została zaliczona na poczet zadłużenia za okres od [...] (należność główna [...] zł oraz odsetki [...] zł). W dniu wpływu wniosku, to jest w dniu [...] lutego 2021 r., zadłużenie objęte egzekucją wynosiło [...] zł (należność główna [...] zł oraz odsetki [...] zł). Jednocześnie organ stwierdził, że na dzień niniejszej decyzji zadłużenie objęte postępowaniem egzekucyjnym zostało uregulowane w wyniku dokonanej wpłaty własnej oraz wpłat z Urzędu Skarbowego. Organ zauważył, że skarżący w uzasadnieniu wniosku o umorzenie odsetek od zaległości objętych postępowaniem egzekucyjnym powoływał się na okoliczność ponoszenia wydatków w związku z opłacaniem alimentów na dzieci. W ocenie organu przedstawione przez skarżącego okoliczności nie stanowią jednak wystarczającej przesłanki do umorzenia należności. Obecna sytuacja skarżącego, jakkolwiek trudna, nie ma bezpośredniego wpływu na aktualny stan zadłużenia, nie jest wynikiem niezawinionych okoliczności, lecz powstała wskutek wieloletniego uchylania się od obowiązku opłacania składek. Jednocześnie z akt sprawy wynika, że skarżący osiąga stały dochód z tytułu zatrudnienia poza rolnictwem, na podstawie umowy o pracę. Decyzją z dnia [...] września 2020 r., znak: [...] skarżący został wyłączony z ubezpieczenia społecznego rolników od dnia [...] listopada 2019 r. Organ podkreślił, że decyzje o umorzeniu należności mają charakter wyjątkowy, a powodem ich podjęcia są gospodarczo uzasadnione przyczyny, powstałe na skutek udokumentowanych zdarzeń losowych lub innych okoliczności niezależnych od rolnika i tylko wówczas, gdy te zdarzenia w istotny sposób mają wpływ na osłabienie zdolności płatniczych. W ocenie organu skarżący takich okoliczności nie przedstawił. W piśmie z dnia [...] marca 2021 r., nadesłanym w odpowiedzi na informację organu o możliwości zapoznania się z dowodami zebranymi w sprawie oraz zgłoszenia ewentualnych uwag, skarżący nie powołał żadnych nowych faktów. Powołując się na powyższe okoliczności, organ stwierdził brak przesłanek warunkujących uwzględnienie wniosku o umorzenie. Dodatkowo organ zauważył, że na koncie skarżącego figuruje zaległość za okres od [...]. Z. ta na wniosek strony może być objęta układem ratalnym, co jednocześnie wstrzymuje naliczanie odsetek za zwłokę. J. W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] marca 2021 r., kwestionując ocenę organu w zakresie braku podstaw do umorzenia należności. Skarżący podkreślił, że niezawiniona utrata dzierżawy gospodarstwa rolnego spowodowała spiętrzenie zaległych zobowiązań alimentacyjnych na rzecz trojga małoletnich dzieci skarżącego. Przy niewielkich zarobkach z wynagrodzenia za pracę skarżącemu pozostaje kwota minimalna wyłączona spod egzekucji. Natomiast w sytuacji utraty gospodarstwa rolnego, skarżący musiał przenieść się z rodziną do miasta i podjąć pracę oraz kontynuować studia, za które również musi uiszczać opłaty. Jednocześnie skarżący zarzucił, że organ w sposób dowolny zaliczył wpłatę dokonaną w dniu [...] lutego 2021 r. na poczet konkretnych zaległych składek. Skarżący podniósł, że w przypadku poprawnego zaliczenia wpłaty, do umorzenia pozostałyby same odsetki. W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") polegają na kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Daje temu wyraz przepis art. 145 p.p.s.a., który w § 1 stanowi między innymi, że sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Jednocześnie art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Po dokonaniu kontroli legalności decyzji zaskarżonej w niniejszej sprawie, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2021 r., poz. 266 z poźn. zm.), według którego Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Stosownie do art. 6 pkt 13b powołanej ustawy przez należności z tytułu składek rozumie się składki, należne od nich odsetki i koszty upomnienia. Jak wynika z zaskarżonej decyzji, została ona wydana na skutek rozpoznania wniosku, który wpłynął do organu w dniu [...] lutego 2021 r. We wniosku skarżący domagał się umorzenia odsetek od zaległych składek za lata [...] i [...], objętych postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w L.. Jednocześnie skarżący wskazał, że należność główna w kwocie [...]zł została zapłacona. Kierując się treścią tak sformułowanego żądania, organ rozstrzygnął w przedmiocie wniosku o umorzenie należności z tytułu odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od [...] w kwocie [...]zł i odmówił umorzenia należności z tego tytułu. Organ wyjaśnił bowiem, że wystawiony w dniu [...] maja 2019 r. tytuł egzekucyjny nr [...] obejmował zadłużenie za okres od [...]. Dokonana w dniu [...] lutego 2021 r. wpłata własna w kwocie [...]zł została zaliczona na poczet zadłużenia za okres od [...], w tym [...] zł na poczet należności głównej oraz [...] zł na poczet odsetek. W związku z tym w dniu wpływu wniosku, to jest w dniu [...] lutego 2021 r., zadłużenie objęte egzekucją wynosiło [...] zł, w tym należność główna [...] zł oraz odsetki [...] zł. Z treści decyzji wynika zatem, że w związku z opisanym sposobem zaliczenia przez organ wpłaty dokonanej w dniu [...] lutego 2021 r., organ ustalił, że zadłużenie z tytułu objętych postępowaniem egzekucyjnym odsetek od zaległych składek stanowiła w dniu wpływu wniosku kwota [...]zł, obejmująca odsetki od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od [...]. Ponieważ wniosek z dnia [...] lutego 2021 r. dotyczył umorzenia należności z tytułu odsetek, organ rozstrzygnął w zakresie żądania umorzenia tej należności we wskazanej wyżej kwocie. Zwrócić jednakże należy uwagę, że jednocześnie w uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, iż na dzień wydania decyzji zadłużenie objęte postępowaniem egzekucyjnym zostało uregulowane w wyniku dokonanej wpłaty własnej oraz wpłat z Urzędu Skarbowego. Także w treści pisma skierowanego w dniu [...] marca 2021 r. do Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w L. Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego informowała, że zadłużenie objęte tytułem wykonawczym nr [...], wystawionym w dniu [...] maja 2019 r. przeciwko J. W. zostało uregulowane w wyniku wpłaty własnej dokonanej w dniu [...] lutego 2021 r. oraz po wpłatach z Drugiego Urzędu Skarbowego (pismo k. 183 akt administracyjnych). Wymaga natomiast podkreślenia, że w świetle przepisu art. 59 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540 z późn. zm.), stosowanego odpowiednio na mocy art. 52 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, zobowiązanie składkowe, które zostało zapłacone, wygasa. Nie jest natomiast możliwe merytoryczne rozpoznanie wniosku o umorzenie należności, w sytuacji gdy zobowiązanie z tego tytułu wygasło. Postępowanie w sprawie wniosku o umorzenie należności jest w takim przypadku bezprzedmiotowe, co w konsekwencji winno skutkować umorzeniem tego postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2017 r., II GSK 1491/17, z dnia 21 lipca 2020 r., I GSK 646/20 oraz z dnia 21 kwietnia 2021 r., I GSK 640/18). Nie ma przy tym znaczenia, że zobowiązanie istniało w momencie składania wniosku o umorzenie należności, jeżeli wygasło na skutek zapłaty przed wydaniem decyzji. Istotnym jest bowiem czy w momencie rozstrzygania wniosku istnieje jego przedmiot, to jest należność, której wniosek o umorzenie dotyczy. Zatem w okolicznościach niniejszej sprawy organ powinien w pierwszym rzędzie jednoznacznie ustalić czy należności objęte wnioskiem o ich umorzenie istnieją. Tylko w razie pozytywnego ustalenia tej kwestii organ może merytorycznie rozstrzygnąć w przedmiocie wniosku skarżącego i w takiej sytuacji winien szczegółowo rozważyć powoływane przez skarżącego okoliczności w kontekście przewidzianych ustawą przesłanek umorzenia należności. W przypadku, gdy należności objęte wnioskiem o umorzenie zostały już uiszczone, postępowanie podlegać będzie umorzeniu, jako bezprzedmiotowe. W konsekwencji zachodziły podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji. Wobec wskazanych wyżej przyczyn jej uchylenia, na obecnym etapie postępowania nie podlegały rozważeniu zarzuty skarżącego odnoszące się do meritum sprawy. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.