I GSK 646/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Grzelak (spr.) Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 26 lutego 2020 r. sygn. akt I SA/Sz 771/19 w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 26 lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Sz 771/19 po rozpoznaniu skargi A. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2019 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Łodzi z dnia [...] marca nr [...]. Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy: A. S. w dniu [...] stycznia 2019 r. wniósł do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Szczecinie wniosek o umorzenie całości zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. Wniósł o "skuteczną naprawę prawa oraz naprawę naruszonych dóbr osobistych i praw obywatelskich" oraz o "zaprzestanie stosowania złych praktyk represyjnych oraz opresyjnych prawnych z udziałem rażących wad i błędów sądowych oraz działań z przemocy sądowej i pozasądowej oraz innej instytucyjnej uporczywej i uciążliwej". Zdaniem Wnioskodawcy, naruszono prawa jego i jego rodziny, naruszając zasady praworządności i ładu konstytucyjnego. Wniósł o "realizację jego praw i dóbr rodziny w pełnym zakresie prawnym w celu eliminacji złych praktyk prawnych i trywializacji prawa oraz innych szkód prawnych prowadzonych na szkodę interesu życiowo-bytowego rodziny 2+2". W dniu [...] stycznia 2019 r. Zakład wydał decyzję odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. Następnie, po przeanalizowaniu przedłożonych przez zobowiązanego dokumentów (szczegółowo wymienionych w decyzji) oraz informacji znanych Zakładowi z urzędu, decyzją z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] odmówiono umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika w łącznej kwocie 165 206,62 zł oraz z tytułu składek osoby ubezpieczonej, będącej równocześnie płatnikiem tych składek, w łącznej kwocie 137 889,20 zł. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Organ, decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie, Zakład powołał się na zgromadzony materiał dowodowy, w tym m.in. na: decyzje Prezydenta Miasta Szczecina, decyzje Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Szczecinie, dokumentację lekarską oraz oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania Wnioskodawcy. Organ przeanalizował dowody pod kątem wystąpienia przesłanek wynikających z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. UE C 83 z dnia 30 marca 2010 r.). Odnosząc się do wniosku o udzielenie pomocy de minimis, wskazano, że ewentualnie udzielona ulga w spłacie należności nie będzie stanowiła pomocy publicznej, a tym samym nie będzie stanowiła pomocy de minimis. Zakład odniósł się również do tego, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 roku, poz. 300 ze zm. – zwanej dalej w skrócie: "u.s.u.s."). Organ rozważył także możliwość umorzenia należności z tytułu składek pomimo braku całkowitej nieściągalności w oparciu o regulacje zawarte w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz.1365). Powołując się, na wskazane przez Wnioskodawcę w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym, wydatki wyjaśnił, że są one wydatkami ponoszonymi przez ogół społeczeństwa, nie są zaś nadzwyczajnymi kosztami jakie Zobowiązany musi ponosić. Następnie wskazano, że ze zgromadzonej w aktach sprawy dokumentacji wynika, że rodzina Strony korzystała z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, nie jest to pomoc stała, ale są to zasiłki celowe, jednorazowe. Zobowiązany nie pracuje zawodowo. Zakład nie zanegował trudnej sytuacji finansowej Wnioskodawcy, jednakże uznał, że sytuacja ta nie jest trwałą bowiem może ulec poprawie, gdy, po zakończeniu leczenia, podejmie on zatrudnienie. Organ podkreślił także, że Zobowiązany zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej, która w każdej chwili może zostać wznowiona i stanowić źródło dochodu. Ponadto, organ wskazał, że Wnioskodawca jest właścicielem domu jednorodzinnego. Odnosząc się do sytuacji rodzinnej Wnioskodawcy organ wskazał, że L. B. (partnerka Strony) zatrudniona jest na podstawie umowy o pracę i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 2 300 zł netto. Ponadto, rodzina Zobowiązanego otrzymuje świadczenie wychowawcze "500+" oraz zasiłek rodzinny w kwocie 124 zł - te dwa świadczenia wypłacane są na dwie córki. Zatem miesięczny dochód rodziny kształtuje się w wysokości około 3 548,90 zł. W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Zakład stwierdził, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia. Jeżeli w danym okresie Wnioskodawca nie posiadał wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest zobowiązany do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę. W ocenie organu nie wystąpiła także przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, gdyż Zobowiązany nie przedłożył orzeczenia o trwałej i całkowitej niezdolności do pracy, które świadczyłoby o trwałym wykluczeniu go z rynku pracy ani dokumentów, stwierdzających konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Następnie, organ podkreślił, że stan zdrowia nie jest przesłanką warunkującą umorzenie należności z tytułu składek. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Łodzi z dnia [...] marca nr [...] wskazał, że art. 107 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2069 ze zm., dalej w skrócie: "K.p.a.") określa podstawowe części składowe, jakie powinna zawierać decyzja administracyjna. Do tych części ustawodawca zalicza między innymi uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie zatem stanowi integralną cześć decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia stanowiącego dyspozytywną część decyzji. Prawidłowe uzasadnienie rozstrzygnięcia stanowi jeden z warunków skutecznej kontroli decyzji administracyjnych przez sąd administracyjny, ponieważ pozwala na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd podkreślił, że organy administracyjne zobligowane są z urzędu badać kwestię przedawnienia zobowiązania podatkowego i sprawdzać, czy mają prawo orzekać w konkretnej sprawie. Powyższa ocena ma istotne znaczenie dla Sądu, bowiem stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, a zatem z urzędu w pierwszej kolejności bada kwestię przedawnienia. Uzasadnienie decyzji nie może pozostawiać wątpliwości, że wszystkie okoliczności zostały rozważone i ocenione. Kwestia przedawnienia zobowiązania podatkowego ma podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, zważywszy na materialnoprawne i procesowe skutki upływu terminu przedawnienia. Zatem, konstrukcja uzasadnienia, w którym organ nie zbadał z urzędu kwestii przedawnienia nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 K.p.a. Mając na uwadze, że egzekwowane należności dotyczą składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za okres od kwietnia 2010 r. do czerwca 2018 r., w pierwszej kolejności należy wskazać na regulacje prawne odnoszące się do kwestii przedawnienia składek ZUS. Przepis art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, obowiązujący od 1 styczna 2003 r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d. Nowela ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, dokonana ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2002 r. Nr 241, poz. 2074)., wprowadziła instytucję zawieszenia biegu terminu przedawnienia. W myśl art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Następnie, ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. nr 232, poz. 1378), w art. 11, znowelizowano przepis art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez wskazanie, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. W przepisie przejściowym, zawartym w art. 27 ust. 1 cyt. ustawy postanowiono, że do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym nową ustawą, z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Jednocześnie, w ust. 2 art. 27 wskazano, że jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Sąd I instancji wskazał, że w rozpoznawanej sprawie nie może dokonać analizy weryfikowanego rozstrzygnięcia pod kątem powyższych regulacji ponieważ w aktach administracyjnych brak decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, czy też dokumentacji wskazującej na podjęcie czynności zmierzających do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony. W toku ponownego postępowania Organ będzie zobowiązany do uwzględnienia wskazówek zawartych w uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku domagając się jego uchylenia w całości i oddalenia skargi ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Szczecinie oraz zasądzenie kosztów postępowania. Na podstawie art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. 2019 poz. 2325; dalej: ppsa) wyrokowi Sądu I instancji zarzucił: I. naruszenie prawa materialnego, tj.: 1. art. 1, art. 2 i art. 134 § 1 ppsa i art. 1 § 1 pusa oraz art. 83 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266) poprzez przekroczenie granic właściwości sądu administracyjnego i objęcie kontrolą tego zakresu działalności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (organu rentowego), który jest zastrzeżony dla właściwości sądów powszechnych i nie dotyczy sprawy sądowoadministracyjnej w rozumieniu art. 1 i 2 ppsa, lecz sprawy cywilnej z zakresu ubezpieczeń społecznych w znaczeniu materialnoprawnym zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r., poz. 1460 ze zm. dalej K.p.c.). Zarzut ten oparty zostaje na naruszeniu norm prawa ustrojowego, które jest wprawdzie częścią prawa formalnego, jednak z drugiej strony wyznacza ramy dla stosowania odpowiednich przepisów prawa materialnego, gdyż granice rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny wyznaczone są przez granice sprawy administracyjnej, której treść i zakres wyznaczają normy prawa materialnego; II. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności: 1. art. 1 oraz art. 3 § 1 i § 2 ppsa w związku z art. 134 § 1 ppsa, polegające na przekroczeniu granic danej sprawy i objęciu kontrolą tej części działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, która nie podlega kontroli sądownictwa administracyjnego, lecz kompetencji sądu powszechnego jako sprawa mająca charakter sprawy z zakresu ubezpieczenia społecznego w rozumieniu art. 1 K.p.c. Sąd nieprawidłowo dokonał wykładni art. 134 § 1 ppsa, zbyt szeroko zakreślając "granice danej sprawy" i przekraczając granice sprawy sądowoadministracyjnej w rozumieniu art. 1 ppsa. Zarzut ten oparty zostaje na naruszeniu norm, które mają charakter przepisów ustrojowych i bezpośrednio nie podpadają pod żadną z dwóch podstaw kasacyjnych określonych w art. 174 ppsa, jednak z uwagi na fakt, że w wyniku działania danego organu w oparciu o przepisy prawa ustrojowego mogą powstać, ustać lub przekształcić się stosunki prawne, uprawnionym jest przyjęcie, że zarzuty naruszenia przepisów ustrojowych mogą być powołane również w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 ppsa; 2. art. 135 ppsa, art. 141 § 4 ppsa, art. 7 ppsa, art. 153 ppsa, art. 125 § 1 pkt 1 ppsa w związku z art. 83 ust. 1 pkt 3 i art. 34 ust 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, polegające na naruszeniu przepisów postępowania przez sąd administracyjny poprzez wskazanie w uzasadnieniu wyroku podstaw uchylenia decyzji Zakładu niemających związku z umorzeniem składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, przy zupełnym braku oceny ustaleń faktycznych dokonanych przez ZUS pod względem ich zgodności z prawem i uchylenie decyzji z jednoczesnym wskazaniem w uzasadnieniu wyroku takiego trybu dalszego postępowania, który nie doprowadzi do załatwienia sprawy, gdyż dla załatwienia sprawy konieczne jest wszczęcie odrębnego postępowania, które jest postępowaniem spornym i toczonym w innym trybie, z innym trybem odwoławczym, w którym sądem oceniającym działalność Zakładu w indywidualnej sprawie jest sąd powszechny, a nie sąd administracyjny. Dlatego uchylenie decyzji Zakładu nie doprowadzi do załatwienia sprawy, jeżeli jedynym powodem uchylenia jest wątpliwość (spór) dotyczący istnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, które to wątpliwości mogą zostać rozstrzygnięte jedynie w odrębnym postępowaniu o charakterze spornym, zainicjowanym wnioskiem płatnika składek; 3. art. 141 § 4 ppsa oraz art. 28 ust. 1 oraz ust 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez zaniechanie umieszczenia w uzasadnieniu skarżonego wyroku stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego wyroku i niedokonanie kontroli zaskarżonej decyzji z punktu widzenia zgodności z prawem ustalonego w sprawie stanu faktycznego co do sytuacji majątkowej i zdrowotnej skarżącego, które to okoliczności są istotne z punktu widzenia ustawowych przesłanek umorzenia należności określonych w art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdyż uzasadnienie wyrku tak sporządzone uniemożliwia kontrolę instancyjną wyroku i uniemożliwienie oceny czy organ prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego dotyczące umorzenia należności z tytułu składek. W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że Sąd jest związany podstawami określonymi przez ustawodawcę w art. 174 p.p.s.a. i wnioskami skargi zawartymi w art. 176 p.p.s.a. Zarzuty, jak i wnioski skargi kasacyjnej precyzuje skarżący kasacyjnie podmiot w złożonym do Naczelnego Sądu Administracyjnego środku zaskarżenia. Zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jedynie nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. Żadna jednak ze wskazanych w tym przepisie przesłanek w stanie faktycznym sprawy nie zaistniała. Zarzuty postawione w skardze kasacyjnej należało uznać za nieusprawiedliwione. Istotą problemu w tej sprawie jest udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy sąd administracyjny, kontrolując legalność decyzji wydanej w trybie art. 83 ust.4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych może oceniać kwestię przedawnienia należności z tytułu składek. Sąd I instancji uchylając decyzje organów obu instancji stwierdził w zaskarżonym wyroku, że organ nie odniósł się do kwestii przedawnienia, co spowodowało, iż WSA nie mógł dokonać kompleksowej oceny zaskarżonej decyzji. Skarżący kasacyjnie organ nie zgadza się z tym poglądem. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że stanowisko WSA w Szczecinie jest prawidłowe. Organ nie dokonał prawidłowych ustaleń odnoszących się do istotnej w sprawie kwestii przedawnienia należności. Ustalenia te niewątpliwie mają znaczenie dla określenia kwoty należności podlegającej ostatecznie rozważeniu w kontekście wniosku o ich umorzenie. Przechodząc do zarzutu naruszenia art. 1 oraz art. 3 § 1 i § 2 ppsa w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a. polegającego zdaniem autora skargi kasacyjnej na przekroczeniu granic danej sprawy na wstępie należy zauważyć, że sądy administracyjne - jak wyżej wskazano – orzekają co do zgodności z prawem decyzji administracyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w rozpoznawanej sprawie podziela stanowisko zaprezentowane przez ten Sąd w orzecznictwie, iż umorzyć można tylko należności istniejące, zatem stwierdzenie przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne uniemożliwia prowadzenie postępowania o ich umorzenie, co powoduje konieczność umorzenia postępowania w przedmiocie umorzenia należności z powodu bezprzedmiotowości, ponieważ skoro należności się przedawniły, to nie ma już co umarzać (por. wyroki NSA: z 8 maja 2014 r. II GSK 294/13. z dnia 6 marca 2008 r., sygn. akt II GSK 421/07, z 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt II GSK 15/09, z 14 grudnia 2010 r., sygn. akt II GSK 1073/09. Bowiem rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może zapaść jedynie wówczas, kiedy należności - umorzenia których domaga się strona - nie uległy przedawnieniu. Rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może bowiem zapaść jedynie wówczas, kiedy należności - umorzenia których domaga się strona - nie uległy przedawnieniu. Stwierdzenie przedawnienia skutkowałoby tym samym koniecznością umorzenia takiego postępowania - jako bezprzedmiotowego (por. wyrok NSA z 30 stycznia 2013 r., sygn. akt II GSK 2013/11). Słusznie zatem Sąd I instancji uznał, że kwestia oceny czy doszło do przedawnienia jest istotną okolicznością, która powinna w pierwszej kolejności podlegać badaniu przez organ w trakcie postępowania w przedmiocie umorzenia zaległości czy innych ulg dotyczących należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, gdyż stwierdzenie przedawnienia powoduje bezprzedmiotowość merytorycznego postępowania w przedmiocie umorzenia przedawnionych, a więc nie istniejących należności. Sąd pierwszej instancji nie wypowiadał się przy tym co do tego, czy do przedawnienia doszło, wskazał jedynie, że ta okoliczność powinna zostać przeanalizowana przez organ w toku ponownego rozpoznania wniosku skarżącego. Mając na uwadze powyższe, skargę kasacyjną należało oddalić na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał wniosku ustanowionego dla skarżącego pełnomocnika z urzędu o przyznanie wynagrodzenia z tytułu udzielonej pomocy prawnej, gdyż o przyznaniu lub odmowie przyznania pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia orzeka w drodze odrębnego postanowienia, wydanego na posiedzeniu niejawnym, referendarz sądowy (art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.) albo sąd w składzie jednego sędziego (art. 16 § 2 p.p.s.a). Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny uprawniony jest do orzekania w przedmiocie wynagrodzenia dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu, w sprawach należących do właściwości wojewódzkich sądów administracyjnych, w ramach kontroli instancyjnej postanowień rozstrzygających wspomnianą kwestię.