II SA/Bd 1325/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Joanna Janiszewska–Ziołek Sędziowie: sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) sędzia WSA Katarzyna Korycka po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 1 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi G. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta M. B. z dnia [...] maja 2021 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz G. M. kwotę [...]([...]) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. II SA/Bd 1325/21 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] 2021 r., nr [...] Prezydent Miasta [...] odmówił przyznania G. M. (dalej jako: "skarżąca") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną – ojcem K. M.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania skarżącej, decyzją z dnia [...] 2021 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy powołał się na akta sprawy, z których wynika, że ojciec skarżącej orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] 2020 r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności. Ponadto z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez pracownika socjalnego wynika, że opieka nad K. M. polega na czynnościach higienicznych, przygotowywaniu posiłków, nadzorze procesu leczenia, towarzyszeniu w dojazdach do placówek służby zdrowia, prowadzeniu domu. W ocenie Kolegium, odwołująca wykonuje w zasadzie czynności dnia codziennego wspierając ojca w chorobie. Opieka ta nie spełnia przy tym wymogów opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ odwoławczy podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za fakt braku możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnacje z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na powyższą decyzję G. M. zarzuciła organowi naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez: a) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu wskazanego przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga – w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia – opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej; b) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art., 9, art., 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad ojcem, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, albowiem zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z obowiązującym prawem. Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111; ze zm.; dalej jako "u.ś.r."). Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W ocenie Sądu organy obu instancji trafnie uznały, że nie istnieje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Jak podkreśla się w orzecznictwie opieka, o której mowa z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. musi być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, wskazał, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których - zakres opieki - wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Podkreślić należy przy tym, że związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Zdaniem Sądu orzekającego w realiach niniejszej sprawy takiego rodzaju związku trudno się dopatrzyć. Z ustaleń organu wynika, że opieka skarżącej nad ojcem polega na czynnościach higienicznych, przygotowywaniu posiłków, nadzorze procesu leczenia, towarzyszeniu w dojazdach do placówek służby zdrowia i prowadzeniu domu. Odnosząc się do powyższych ustaleń stwierdzić należy, że prowadzenie gospodarstwa domowego nie stanowi czynności tak bardzo czasochłonnych, które wykluczałyby podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Czynności te nie zajmują tyle czasu, aby determinowały konieczność całkowitej rezygnacji z zatrudnienia (lub jego niepodejmowania) czy też uniemożliwiały podjęcie pracy w ograniczonym jej wymiarze. Nie świadczą one o konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki innej osoby, stanowiąc jednocześnie codzienne zajęcia osób, w tym takich, które również pracują zawodowo. Także czynności związane z opieką nad ojcem skarżącej ograniczające się do pomocy w czynnościach higienicznych, nadzorze procesu leczenia i towarzyszeniu w dojazdach do placówek służby zdrowia nie są czynnościami oznaczającymi opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Dlatego nie sposób przyjąć, aby skarżąca z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje opiekując się ojcem, rzeczywiście nie mogła podjąć żadnego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wskazane przez skarżącą czynności, które podejmuje w ramach opieki nad niepełnosprawnym ojcem są przede wszystkim, jak już podkreślano, zwykłymi czynnościami życia codziennego. Sąd nie kwestionuje złego stanu zdrowia ojca skarżącej i konieczności pomocy mu przy niektórych czynnościach, jednak sam znaczny stopnień niepełnosprawności, jak również fakt sprawowania opieki nie stanowią w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Opieka ta, jak podkreślano powyżej, musi być opieką nie tylko stałą, ale również na tyle absorbującą, że wyklucza podjęcie zatrudnienia. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem i dlatego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) skargę oddalił.