III FSK 4588/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia WSA (del.) Mirella Łent (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 lutego 2021 r. sygn. akt I SA/Gl 1196/20 w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 30 lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od M. G. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 24 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Gl 1196/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę M. G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 30 lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług za miesiące od kwietnia do czerwca 2014 r. wraz z należnymi odsetkami i kosztami egzekucyjnymi. Sąd pierwszej instancji podał, że termin płatności objętych zaskarżoną decyzją zaległości Spółki upłynął w czasie pełnienia przez Skarżącego obowiązków członka zarządu. W zakresie przesłanki bezskuteczności egzekucji Sąd wskazał, że w związku z nieuregulowaniem zaległości podatkowych zostało wszczęte wobec spółki postępowanie egzekucyjne, jednakże postanowieniem z dnia 27 lutego 2019 r. zostało ono umorzone. Skarżący nie wskazał mienia, z którego egzekucja umożliwiłaby zaspokojenie zaległości podatkowych Spółki choćby w znacznej części. Władze Spółki nie złożyły wniosku o jej upadłość, a zatem nie można mówić o uwolnieniu się Skarżącego od odpowiedzialności. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł skarżący. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego, to jest art. 119 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 15 zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacjami kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842), polegającym na zastosowaniu trybu uproszczonego i skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne, w sytuacji kiedy katalog spraw, w jakich sąd administracyjny może wydać wyrok w trybie uproszczonym ma charakter enumeratywny, a Skarżący nie wyraził zgody na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym; oraz naruszenie przepisów prawa procesowego, to jest art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. przez brak możliwości porozumienia się ze Skarżącym, w chwili sporządzania skargi, która została wniesiona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach oraz brak możliwości dołączenia do skargi niezbędnych dokumentów potwierdzających, że skarżący nie zgłosił wniosku o ogłoszenie upadłości lub nie wszczął postępowania układowego bez jego winy. Mając na względzie podniesione zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie powyższego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa adwokackiego wraz z opłata skarbową od pełnomocnictwa. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Skarga kasacyjna została zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi (art. 183 § 1 ab initio p.p.s.a.). W tym zakresie okazała się niezasadna i dlatego podlegała oddaleniu. Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy (k. 82), a organ nie zażądał jej przeprowadzenia. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z 8 grudnia 2009r., II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 40). W szczególności w sprawie nie zachodzi wskazywane w skardze kasacyjnej naruszenie przepisów prawa procesowego, to jest art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Autor skargi kasacyjnej upatruje to przez brak możliwości porozumienia się ze skarżącym, w chwili sporządzania skargi, która została wniesiona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach oraz brak możliwości dołączenia do skargi niezbędnych dokumentów potwierdzających, że skarżący nie zgłosił wniosku o ogłoszenie upadłości lub nie wszczął postępowania układowego bez jego winy. Jednakże pozbawienie możności obrony przez stronę swych praw następuje w sytuacji gdy strona, na skutek uchybień procesowych sądu lub strony przeciwnej, nie może brać udziału w postępowaniu lub jego istotnej części, jeżeli skutki tych wadliwości nie mogły być usunięte na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku w danej instancji (por.: wyrok NSA z 16 marca 2021 r., II FSK 111/21). Zarzut ten łączy się bezpośrednio z zarzutem, skargi kasacyjnej naruszenia art. 119 p.p.s.a. postawionym w zw. z art. 15 zzs4 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacjami kryzysowych. Zdaniem kasatora nieprawidłowym było zastosowanie trybu uproszczonego i skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne, w sytuacji kiedy katalog spraw, w jakich sąd administracyjny może wydać wyrok w trybie uproszczonym ma charakter enumeratywny, a skarżący nie wyraził zgody na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Otóż ustawodawca w art. 119 pkt 1 p.p.s.a. przewidział możliwość załatwiania spraw w postępowaniu sądowoadministracyjnym na posiedzeniu niejawnym. Przepis ten nie narusza podstawowych uprawnień procesowych strony. Zatem okoliczność, że sprawa ma zostać rozpoznana na posiedzeniu niejawnym nie oznacza, że strona nie może przed wydaniem wyroku bronić swoich praw, w tym poprzez replikę względem nowej, istotnej dla sprawy argumentacji strony przeciwnej. Rzeczą sądu jest takie zorganizowanie postępowania, aby to uprawnienie strony w sposób należyty zapewnić. Dopiero zapewnianie stronie możliwości obrony swoich praw uprawnia Sąd do wyrokowanie w sprawie (por. wyroki NSA z 26 maja 2021 r., III FSK 3513/21 czy z 1 czerwca 2021 r., III FSK 3543/21). Na mocy art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2.03.2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842 ze zm.) przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać znaczne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim pobraniem obrazu i dźwięku. Na mocy tego przepisu zarządzeniem z 2 lutego 2021 r. (k. 38) celem rozpoznania sprawy wyznaczono posiedzenie niejawne. Należy zauważyć, że przytoczony przepis nie uzależnia rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym od zgody strony lub stron postępowania. Okoliczność, że przeprowadzenie rozprawy w warunkach epidemii mogłoby stanowić zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących, ma charakter notoryjny i ze względu na swą oczywistość nie wymaga dodatkowego uzasadnienia. Spełniona jest także przewidziana przepisem przesłanka niezbędności rozpoznania sprawy bez dalszej zwłoki, to jest bez nieograniczonego czasowo oczekiwania na zakończenie stanu epidemii. Jakkolwiek rozpoznawana sprawa rzeczywiście ma skomplikowany, wielowątkowy charakter i jest złożona pod względem faktycznym i prawnym, niemniej strony postępowania, w tym skarżący, miały pełną możliwość przedstawiania swych stanowisk na piśmie, również po powzięciu wiadomości o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne. Nie sposób uznać, ażeby rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w jakimkolwiek aspekcie ograniczało możliwość przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji oraz ocenę zgodności z prawem działalności organów administracji publicznej; nie ma też podstaw do przypuszczeń, by prawo strony do rzetelnego procesu sądowego mogło doznać jakiegokolwiek uszczerbku. Z kolei oczekiwanie na ustąpienie epidemii przesunęłoby rozpoznanie sprawy o okres niemożliwy do przewidzenia, co przeczyłoby dyrektywie rozpoznawania spraw bez zbędnej zwłoki, a także utrzymywałoby stan niepewności stron postępowania, w tym także skarżącej, co do ich sytuacji prawnej. Nie można pominąć przy tym tego, że autor skargi kasacyjnej sprowadza jej uzasadnienie do stwierdzenia, że gdyby Sąd dał możliwość bezpośredniego wypowiedzenia się skarżącego, to ten podniósłby szereg okoliczności, które wpłynęły na jego decyzje związane z prowadzeniem spółki związane z jej zobowiązaniami. Nie ma jednak sformułowanych zarzutów co do błędów postępowania wyjaśniającego. Samo wymienienie art. 180, art. 187 § 1, art. 122 czy art. 191 O.p. w uzasadnieniu jest niewystarczające w świetle przepisów prawa do tego, by się do nich odnosić, gdyż w takim wypadku, to NSA musiałby je sam uzasadnić. Przypomnieć trzeba, że zarówno z art. 183 § 1, jak i z art. 174 oraz art. 176 p.p.s.a. wynika, że do strony wnoszącej skargę kasacyjną należy takie zredagowanie tego środka odwoławczego, które umożliwi Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odniesienie się do stanowiska Sądu pierwszej instancji we wszystkich kwestiach, które zdaniem strony zostały nieprawidłowo przez ten Sąd rozważone czy ocenione. Uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych przez wyjaśnienie, na czym naruszenie polegało i przedstawienie argumentacji na poparcie odmiennej. Jednocześnie nie można pominąć tego, że zabierając głos na rozprawie (art. 98 § 1 p.p.s.a.), należy mieć na względzie to, że Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.), a procedura nie dopuszcza przeprowadzenia przesłuchania (art. 106 § 3 p.p.s.a.), co oznacza, że chcąc zakwestionować ustalenia przyjęte przez organ, należy mieć na względzie stan niejako zamknięty na etapie postępowania administracyjnego. Innymi słowy możliwym jest kwestionowanie ustaleń stanu faktycznego z postępowania administracyjnego, ale nie jego uzupełnianie na etapie postępowania sądowoadministracyjnego. Zakwestionowanie prawidłowości ustalenia stanu faktycznego jest zatem możliwe w formie pisemnej, a to umożliwiono skarżącemu. Co ważne, autor skargi kasacyjnej, mimo, że jest pełnomocnikiem skarżącego od początku postępowania sądowadministracyjnego, w tym składał i uzupełniał wniosek o prawo pomocy, nie wskazuje na żadne konkretne ustalenia, które należałoby podważyć, nie wskazuje też jakie dokumenty są brakujące i gdzie należałoby ich poszukiwać. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej i na podstawie art. 184 p.p.s.a. ją oddalił. O kosztach sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 p.p.s.a., art. 207 § 1 i art. 209 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b oraz ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 r. (Dz.U. z 2018 r., poz. 265). Mirella Łent Krzysztof Winiarski Jolanta Sokołowska