III SA/Gd 169/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Zegan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lipca 2020 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 29 listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia 29 listopada 2019 r. (nr [...]) wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096; dalej powoływanej w skrócie jako "k.p.a.") oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2011 r., Nr 205, poz. 1212) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia 17 czerwca 2019 r. (nr [...]) odmawiającą przyznania M. T. (dalej także jako "wnioskodawczyni", "strona", "odwołująca" albo "skarżąca") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką sprawowaną nad matką I. T. W uzasadnieniu wydanej decyzji Kolegium wskazało, że M. T. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką I. T. złożyła w dniu 26 maja 2011 r. Wniosek ten rozpatrywany był przez organ I instancji sześć razy - ostatnią decyzję odmawiającą przyznania M. T. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką, sprawowaną nad matką I. T., organ I instancji podjął w dniu 17 czerwca 2019r. (nr [...]), w związku z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 17 kwietnia 2018r. (nr [...]) uchylającą wcześniejszą decyzję organu I instancji z dnia 16 października 2017r. (nr [...]) odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i przekazującą sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W decyzji tej Kolegium uznało, że organ I instancji nie zastosował się do oceny prawnej i wskazań wynikających z wiążących wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wydanych w dniu 19 września 2013 r. (sygn. akt III SA/Gd 452/13) oraz w dniu 5 maja 2016 r. (sygn. akt III SA/Gd 227/16) przesądzających w granicach niniejszej sprawy kwestię braku wystąpienia w sprawie przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, według treści którego nie można było przyznać świadczenia w przypadku, gdy osoba w rodzinie ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na to lub w inne dziecko w rodzinie. WSA w Gdańsku przesądził również o tym, że okoliczność pozostawania przez matkę strony – I. T. w związku małżeńskim nie stanowi przeszkody do przyznania córce świadczenia pielęgnacyjnego. W przedmiotowej sprawie zasadnicza wątpliwość, w ocenie Sądu, pojawiła się odnośnie dokonanej przez organy orzekające oceny możliwości sprawowania opieki przez K. T. nad żoną I. T. i córką A. T., które są osobami o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tym zakresie Sąd podkreślił, że obowiązkiem organów w sprawie było ustalenie, czy ojciec skarżącej może samodzielnie, bez pomocy innych osób sprawować całodzienną i pełną opiekę nad żoną i córką, nie zaś czy może w jej sprawowaniu uczestniczyć. Zdaniem Sądu, organy winny mieć przy tym na uwadze fakt, że, w przypadku podjęcia przez skarżącą zatrudnienia, niekiedy czynności związane z opieką nad dwiema ciężko chorymi osobami musiałyby być podejmowane przez jej ojca równolegle w tym samym czasie. W powyżej kwestii Sąd wyraźnie określił zakres, jakim powinno być objęte ponowne postępowanie prowadzone przez organ pierwszej instancji, a które powinno objąć zagadnienia związane z zakresem czynności samoobsługowych, które mogą wykonywać osoby niepełnosprawne w rodzinie skarżącej, zalecając odnośnie A. T. przeprowadzenie dowodu z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy sądowej o sygn. akt [...]. Kolegium wskazało, że kasacyjna decyzja tego organu z dnia 17 kwietnia 2018 r. (nr [...]) została zakwestionowana w drodze sprzeciwu przez skarżącą. WSA w Gdańsku wyrokiem z dnia 18 czerwca 2018r. (wydanym w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 355/18) oddalił wniesiony sprzeciw. Sąd uznał, że Kolegium wydając zaskarżoną decyzję nie naruszyło przepisu art. 138 § 2 k.p.a. W ocenie Sądu analiza treści uzasadnienia decyzji organu I instancji potwierdziła stanowisko Kolegium, że decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Zebrany bowiem przez organ I instancji materiał dowodowy był niedostateczny i nie pozwalał na dokonanie ustaleń dotyczących okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przede wszystkim w kwestii możliwości sprawowania samodzielnej opieki przez ojca skarżącej nad żoną i córką, i to - co należy podkreślić - w całym okresie trwania postępowania w sprawie. Sąd zgodził się też ze stanowiskiem Kolegium, że mimo prób udostępnienia przez Sąd Okręgowy w G. akt sprawy sygn. [...], w aktach niniejszej sprawy brak było potwierdzenia, że organ I instancji skorzystał z możliwości udostępnienia tych akt w czytelni sądu i ewentualnego sporządzenia kserokopii lub fotokopii poszczególnych dokumentów. Sąd zwrócił uwagę na to, że organ I instancji pismem z dnia 7 sierpnia 2017 r. zwrócił się o udostępnienie akt sprawy [...] do Przewodniczącego Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Okręgowego w G. i uzyskał pozytywne stanowisko w tej kwestii zawarte w piśmie Przewodniczącego Wydziału z dnia 24 sierpnia 2017 r. Mimo że - jak wynika z treści zarówno ww. pisma organu skierowanego do Przewodniczącego Wydziału, jak i pisma organu skierowanego w dniu 22 sierpnia 2017 r. do organu odwoławczego - organ pierwszej instancji uznał za konieczne przeprowadzenie dowodu z dokumentów z akt przywołanej sprawy, jego starania nie znalazły żadnego odzwierciedlenia ani w zebranym materiale dowodowym, ani w treści wydanej decyzji. W świetle powyższego organ I instancji przed podjęciem decyzji z dnia 17 czerwca 2019 r., zgodnie z zaleceniami co dalszego postępowania, przeprowadził dowód z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy sądowej o sygn. akt [...]. W uzasadnieniu decyzji z dnia 17 czerwca 2019 r. organ I instancji stwierdził, że w aktach sprawy nr [...] znajduje się opinia dwóch biegłych sądowych - psychologa i psychiatry dot. stanu zdrowia A. T. Biegła psycholog w dniu 21 maja 2012 r. wydała opinię o okresowej całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji A. T. Biegła stwierdziła, że przy obecnej wiedzy i postępie medycyny możliwa jest poprawa stanu zdrowia pacjentki, która jest jednak uwarunkowana zmianą sposobu leczenia oraz okresowym umieszczeniem A. T. w szpitalu. Z kolei biegła psychiatra w dniu 28 października 2012 r. wydała opinię, że A. T. jest trwale niezdolna do pracy i samodzielnej egzystencji, jednak wynika to z nieprawidłowego leczenia oraz braku jakiejkolwiek rehabilitacji. Biegła stwierdziła, że istnieje konieczność zmiany sposobu leczenia oraz konieczność leczenia szpitalnego, co mogłoby przyczynić się do poprawy zdrowia A. T. także w kontekście zdolności do pracy. Dodatkowo na podstawie przekazanych przez A. T. informacji, biegła psychiatra ustaliła podczas badania, że badana nie wychodzi z domu sama, tylko z rodzicami i tylko do kościoła natomiast domem zajmuje się matka. Pacjentka jest świadoma swojej choroby. Biegła nie miała przy tym możliwości stwierdzić, czy i jakie leki przyjmuje A. T., ponieważ do lekarza po recepty każdorazowo zgłaszał się tylko ojciec. Stwierdziła natomiast, że A. T. wykazuje konieczność absolutnego posłuszeństwa względem ojca oraz że wykazuje lęk przed powiedzeniem czegoś, co nie byłoby po jego myśli. Zdaniem organu I instancji z opinii obu biegłych jednoznacznie wynika, że A. T. wymagała zmiany leczenia a także leczenia szpitalnego, aby poprawić jej stan zdrowia i umożliwić powrót do samodzielnej egzystencji, a istniejący stan zdrowia, który się nie poprawiał, wynikał z winy braku jakiejkolwiek rehabilitacji i nieprawidłowego leczenia. Organ I instancji stwierdził również, że do chwili obecnej A. T. nie była leczona szpitalnie. Wyrokiem Sądu Rejonowego w G. z dnia 14 kwietnia 2018 r. (sygn. [...]) z wniosku Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. umieszczono A. T. w szpitalu, jednak od wyroku została złożona apelacja. Organ I instancji zwrócił również uwagę na to, że przeprowadzony w dniu 12 grudnia 2014r. przez pracownika socjalnego Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. wywiad środowiskowy wskazał, że A. T. - według opinii ojca K. T. - nie chce brać udziału w żadnych zajęciach stacjonarnych. Pracownik socjalny zaobserwował, że A. T. jest osobą zdrową fizycznie, zdolną do samoobsługi, jednak wszelkie próby indywidualnej rozmowy były uniemożliwiane przez pozostałych członków rodziny. A. T. była widywana przez sąsiadów na samodzielnych spacerach. Pomimo propozycji skierowania A. T. na zajęcia w Środowiskowym Domu Samopomocy, do uczestnictwa w zajęciach nie doszło. Odnośnie I. T. organ I instancji wskazał, że również nie korzystała ona z przysługującej rehabilitacji ani pobytu w szpitalu reumatologicznym. Przytoczone informacje spisane przez pracownika socjalnego wskazują na brak chęci podjęcia jakiegokolwiek leczenia i rehabilitacji, które warunkowałby poprawę zdrowia zarówno A. T. i I. T. Podczas przeprowadzonego wywiadu ustalono, jakie czynności opiekuńcze wykonują M. T. nad I. T. oraz K. T. nad A. T. Z opisu tych czynności wynika, że oboje opiekunowie pomagają swoim podopiecznym w myciu, jedzeniu, sprzątają dom, przygotowują posiłki. K. T. załatwia wszystkie sprawy urzędowe. M. T. budzi matkę ok. 10:00 rano i spaceruje z nią przez ok. 30 minut, potem myje ją i przygotowuje jej śniadanie, potem sprząta dom, pierze i przygotowuje obiad, następnie kolację oraz przygotowuje matkę do spania. W razie potrzeby idzie z matką do lekarza lub zamawia wizytę domową. K. T. budzi z kolei A. ok. 11.00-12.00, nakazuje jej iść do łazienki, ubrać się a potem jeść, w ciągu dnia podaje jej leki. A. cały dzień leży na łóżku i nic nie robi, raz na 2,5 miesiąca ojciec jeździ z nią do lekarza psychiatry. Organ I instancji stwierdził, że w sprawie nie zostały przedstawione żadne dokumenty wskazujące na odbyte wizyty lekarskie. Kolejny wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu 5 lipca 2017 r. wykazał, że rozkład dnia całej rodziny nie uległ zmianie. Nadal nie były wykonywane żadne czynności rehabilitacyjne. Opisany przez pracownika socjalnego, na podstawie przekazanych informacji przez rodzinę, plan dnia przedstawia się podobnie jak w poprzednim wywiadzie. Dodatkowo M. T. wskazała, że nie pamięta, kiedy była ostatni raz z matką u lekarza rodzinnego, natomiast u lekarza reumatologa ostatni raz była z matką w kwietniu 2017r. Zaznaczyła, że to ona rejestruje matkę na wizyty. Ponadto z informacji przekazanej do organu I instancji w dniu 5 marca 2019r. przez Przychodnię Lekarską "[...]", do której jest zapisana rodzina, wynika, że w wizytach w latach 2011-2019 towarzyszył mąż - 20 wizyt, 16 razy K. T. zgłosił się po same recepty dla żony, natomiast M. T. zgłosiła się do przychodni tylko 1 raz - po recepty. Wizyta domowa również odbyła się tylko 1 raz – w 2017 r. Natomiast Poradnia Reumatologiczna w Przychodni Lekarskiej "[...]" pismem z dnia 29 stycznia 2019 r. poinformowała, że I. T. miała udzielane świadczenia tylko do kwietnia 2017 r. W ocenie organu I instancji zarówno opinie biegłych sądowych ze sprawy o sygn. [...] jak i oceny pracowników socjalnych, przeprowadzających wywiady środowiskowe wskazują, że K. T. jest osobą dominującą w rodzinie, decyduje o wszystkich sprawach związanych zarówno z opieką sprawowaną nad jej niepełnosprawnymi członkami jak i sposobem ich leczenia. Wizyty A. T. i I. T. u lekarzy odbywały się sporadycznie i w towarzystwie K. T. W ocenie organu I instancji wcześniejsze twierdzenia K. T., że córka A. nie chce być umieszczona w szpitalu w celu leczenia, co mogłoby doprowadzić do poprawy jej stanu zdrowia i powrotu do samodzielnej egzystencji, i że to jest jej decyzja, przy jednoczesnym wielokrotnym podkreśleniu, że A. jest niezdolna do podejmowania jakichkolwiek decyzji (s. 199 akt sprawy sygn. [...]), dlatego to K. T. zajmuje się jej wszystkimi sprawami, pozwalają dokonać oceny, że te twierdzenia są ze sobą całkowicie sprzeczne. Nie można jednocześnie twierdzić, że A. T. na podstawie własnej decyzji nie chce być umieszczona w szpitalu (i tylko dlatego K. T. jej tam nie umieszcza, bo nie może jej do tego zmusić) a jednocześnie nie jest ona zdolna do podejmowania jakichkolwiek decyzji, dlatego to on załatwia wszystkie jej sprawy. Powyższe zdaniem organu I instancji pozwala na stwierdzenie, że K. T. manipuluje przekazywanymi informacjami i w związku z tym twierdzenia, że nie może opiekować się jednocześnie córką i żoną, stają się niewiarygodne. Zebrany w sprawie materiał dowodowy, według organu I instancji pozwolił także dokonać oceny, że rodzina nie korzysta z żadnej pomocy lekarskiej, która umożliwiłaby poprawę zdrowia A. T. oraz jej matki I. Natomiast opieka nad oboma niepełnosprawnymi osobami sprowadza się do pomocy w myciu, przygotowywaniu posiłków i ich podawaniu, podawaniu leków, przy czym nie są to leki wymagające odmierzania, mieszania, podawania przez kroplówki czy iniekcyjnie w sposób regularny czy kilkakrotnie w ciągu dnia. Ponadto organ I instancji zwrócił uwagę na informację podaną przez rodzinę w wywiadzie z dnia 12 grudnia 2014 r., że budzenie I. T. odbywa się w godzinach 9:00-10:00 natomiast A. T. 11:00-12:00, potem następują czynności porannej toalety oraz karmienie i podawanie tabletek. Rozdział tych godzin pozwalał ocenić organowi I instancji, że poranna opieka nie wymaga wykonywania jednoczesnych czynności. W dalszym planie dnia nie było zaś żadnych czynności związanych z leczeniem, wizytami obu osób niepełnosprawnych w jakichkolwiek w ośrodkach z udziałem w zajęciach rehabilitacyjnych. Również rehabilitacja nie odbywa się w domu (poza wyżej wspomnianym 30-minutowym masażem kończyn wykonywanym przez M. T. po południu). Ani I. T. ani A. T. nie są osobami obłożnie chorymi, które trzeba nosić lub pampersować, są nadto zdolne do samoobsługi. Organ I instancji podkreślił, że na przestrzeni lat 2011 - 2019 wizyty w przychodniach lekarskich były rzadkie w stosunku do chorób, jakie mają A. T. i I. T., a często ograniczały się do wizyt samego K. T. w celu pobrania recept na leki dla żony i córki. W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego organ I instancji wskazał, że opieka nad obiema ww. osobami nie jest intensywna i całodobowa, poranne czynności następują jedna po drugiej a nie jednocześnie, podawanie leków nie stanowi nadmiernego wysiłku, spacery po mieszkaniu z I. T. trwają ok. 30 minut rano i 30 minut po południu. Z A. T. nie są wykonywane żadne zajęcia rehabilitacji psychologicznej, a czynności związane z przygotowywaniem posiłków dla rodziny lub sprzątaniem domu nie wynikają z opieki nad osobą niepełnosprawną. Pomimo oświadczenia M. T., że matka wymaga specjalnej diety bogatej w wapń (w wywiadzie M. T. dokładnie opisała rodzaj posiłków, jakie przygotowuje), organ I instancji dodał, że posiłki te nie wymagają zwiększonego trudu czy specjalnego wysiłku w przygotowaniu, nie są też na tyle specjalistyczne, że musiałyby być skierowane tylko do I. T. i K. T. również mógłby je przygotować w takiej ilości, że jednocześnie zaspokoiłby potrzeby zarówno córki A., dla której przygotowuje posiłki, jak i żony. Według oceny organu I instancji zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że jednoczesna opieka nad I. T. oraz A. T. jest możliwa do wykonania tylko przez K. T. i jest już przez niego wykonywana. Wiele z tych czynności nie tylko można wykonać w odstępach czasu, ale w praktyce są już wykonywane w odstępach czasu (np. poranne czynności). Powyższa analiza materiału dowodowego skłania także do oceny, że K. T. nie dąży do poprawy zdrowia A. T., co umożliwiłoby jej powrót do samodzielnej egzystencji, a jedynie dąży do uzyskania kolejnego świadczenia pieniężnego dla jego rodziny. Organ I instancji zwrócił jednocześnie uwagę na to, że w celu wyczerpującego wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] zaleciło przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, który miałby objąć zagadnienia związane z zakresem czynności samoobsługowych, które mogą wykonywać osoby niepełnosprawne w rodzinie. W dniu 10 stycznia 2019r. organ I instancji wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. z wnioskiem o przeprowadzenie wywiadu. Dnia 19 lutego 2019r. organ I instancji otrzymał pismo z MOPS w G., ze mimo kilkukrotnych wejść w środowisko nie udało się pracownikowi skontaktować z M. T. W związku z tym MOPS w G. wysłał wezwanie ze zwrotnym poświadczeniem odbioru, na które M. T. odpowiedziała pisemnie, że prosi o wstrzymanie się z przeprowadzeniem wywiadu ponieważ złożyła pismo do ministerstwa o przeniesienie sprawy świadczenia pielęgnacyjnego i przeprowadzenie wywiadu środowiskowego przez inny organ. O rozstrzygnięciu sprawy przez ministerstwo M. T. zobowiązała się poinformować. W dniu 29 marca 2019r. organ I instancji otrzymał pismo M. T., w którym ww. wniosła o rozpatrzenie wniosku o świadczenie pielęgnacyjne. Na to pismo organ odpowiedział, że oczekuje na przesłanie sporządzonego wywiadu środowiskowego. Pismem z dnia 10 kwietnia 2019r. M. T. wniosła o skierowanie do MOPS w G. wniosku o przeprowadzenie wywiadu i w związku z tym organ I instancji w dniu 12 kwietnia 2019r. ponownie wystąpił do MOPS w G. z wnioskiem o przeprowadzenie wywiadu z wyszczególnieniem zaleceń Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]. W dniu 31 maja 2019r. MOPS w G. poinformował, że pomimo prób wejścia w środowisko nie udało się pracownikowi skontaktować z M. T. W związku z tym MOPS w G. wysłał wezwanie ze zwrotnym poświadczeniem odbioru, które nie zostało przez stronę odebrane. Kolegium wskazało, że w odwołaniu od powyżej opisanej decyzji organu I instancji z dnia 17 września 2019r. M. T. podniosła, że zaskarżona decyzja, jak i poprzednie decyzje są kłamliwe, manipulują faktami i zeznaniami, przeczą prawu i moralności, zatają dokumenty, oświadczenia, są niesprawiedliwe i niewłaściwe a organy orzekające niesłusznie odmawiają świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z tym strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. M. T. wniosła o uwzględnienie jej wcześniejszej argumentacji m.in. zawartej w odwołaniu z dnia 2 listopada 2017r., którą potwierdza matka odwołującej, że przez cały okres postępowania to odwołująca opiekowała się i opiekuje matką, jako osobą niepełnosprawną. Ponadto odwołująca zakwestionowała ustalenia i stwierdzenia organu I instancji odnośnie stanu zdrowia ojca, który nie jest w stanie opiekować się równocześnie chorą żoną i córką. Nadto zarzuciła, że nie miała wiedzy o wezwaniach jej w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, dlatego w jej ocenie nie można jej zarzucić braku odpowiedzi na wezwanie, które nie zostało skutecznie doręczone. Rozpatrując przedmiotową sprawę w związku z odwołaniem M. T., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], odwołując się do treści art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podkreśliło, że w świetle wskazanej regulacji ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Wskazania co do dalszego postępowania zasadniczo stanowią konsekwencję oceny prawnej, określając sposób i kierunek działania przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Związanie oceną prawną, jak i zawartymi w orzeczeniu wskazaniami, co do dalszego postępowania, powoduje, że determinują one działania każdego organu w postępowaniu administracyjnym, podejmowane w sprawie, której dotyczyło postępowanie sądowoadministracyjne, aż do czasu jej rozstrzygnięcia. W związku z tym rzeczą Kolegium w aktualnie rozpoznawanej sprawie było przede wszystkim dokonanie oceny, czy organ I instancji zastosował się do oceny prawnej przedstawionej w wydanych w tej sprawie wyrokach. Kolegium przypomniało, że w uzasadnieniu wyroku WSA w Gdańsku z dnia 5 maja 2016r. (sygn. akt III SA/Gd 227/16), którym uchylone zostały wydane uprzednio decyzje obu instancji oraz w wyroku NSA z dnia 2 lutego 2017r. (sygn. akt I OSK 2229/16), którym oddalono skargę kasacyjną wskazano, że w sprawie zachodzi konieczność prawidłowego ustalenia czy ojciec odwołującej K. T. może samodzielnie, bez pomocy innych osób sprawować codzienną i pełną opiekę nad żoną – I. i córką – A., które są osobami o znacznym stopniu niepełnosprawności, co pozwoli na ocenę związku pomiędzy niepodejmowaniem przez odwołującą zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. W rozpoznawanej sprawie Sąd przesądził w granicach sprawy kwestię braku wystąpienia w sprawie przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, według treści którego nie można było przyznać świadczenia w przypadku, gdy osoba w rodzinie ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na to lub w inne dziecko w rodzinie. Również Sąd przesądził o tym, że okoliczność pozostawania przez matkę odwołującej – I. T. w związku małżeńskim nie stanowi przeszkody do przyznania córce świadczenia pielęgnacyjnego. Natomiast zasadnicza wątpliwość pojawiła się odnośnie możliwości sprawowania opieki przez K. T. nad żoną I. T. i córką A. T. W tym zakresie Sąd podkreślił, że obowiązkiem organów w sprawie było ustalenie, czy ojciec odwołującej może samodzielnie, bez pomocy innych osób sprawować całodzienną i pełną opiekę nad żoną i córką, nie zaś czy może w jej sprawowaniu uczestniczyć. Zdaniem Sądu, organy muszą mieć przy tym na uwadze fakt, że w przypadku podjęcia przez odwołującą zatrudnienia, niekiedy czynności związane z opieką nad dwiema ciężko chorymi osobami musiałyby być podejmowane przez jej ojca równolegle w tym samym czasie. W powyżej kwestii Sąd wyraźnie określił zakres, jakim powinno być objęte ponowne postępowanie prowadzone przez organ pierwszej instancji, które powinno objąć zagadnienia związane z zakresem czynności samoobsługowych, które mogą wykonywać osoby niepełnosprawne w rodzinie odwołującej, zalecając odnośnie A. T. przeprowadzenie dowodu z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy sądowej o sygn. akt [...]. Według oceny Kolegium zaskarżone rozstrzygnięcie - decyzję z dnia 17 czerwca 2019r. - organ I instancji oparł na szczegółowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez odwołującą oraz K. T. opieki nad żoną I. i córką A. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w obszernym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w którym organ odniósł się do kluczowych kwestii w sprawie. Zgodnie z zaleceniami organ I instancji przeprowadził dowód z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy sądowej o sygn. akt [...], z których wynika, że A. T. (chora na schizofrenię paranoidalną) jest trwale niezdolna do pracy i samodzielnej egzystencji, jednak wynika to z nieprawidłowego leczenia oraz braku jakiejkolwiek rehabilitacji. I. T. - chora na reumatoidalne zapalenie stawów, alergię, anemię, osteoporozę nie korzysta z przysługującej jej i oferowanej rehabilitacji, ani pobytu w szpitalu reumatologicznym. Odnośnie stanu zdrowia K. T. ustalono, że choruje on na zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, nadciśnienie tętnicze, hyperlipidemię mieszaną, grzybicę, łuszczycę, ostrogę piętową. M. T. jest osobą zdrową. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zaakcentowano, że ani I. T. ani A. T. nie są osobami obłożnie chorymi, które należy nosić lub pampersować, są zdolne do samoobsługi, samodzielnego poruszania się i spożywania posiłków. Podczas wywiadu środowiskowego sporządzonego w dniu 12 grudnia 2014r. oraz w dniu 5 lipca 2017r. ustalono zakres sprawowanej opieki odwołującej nad matką oraz ojca nad siostrą. Ponadto z ustaleń w sprawie wynika, że opieka jest sprawowana w zakresie zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych tych osób - pomoc dotyczy higieny osobistej, przygotowywania posiłków, podawania leków - nie są to leki wymagające dodatkowych czynności w ich sposobie podania czy sporządzenia. W sprawie ustalono również, że opieka nad I. i A. T. nie jest intensywna i całodobowa, a poranne czynności związane z czynnościami porannej toalety, przygotowywanie posiłku i podanie tabletek następują jedna po drugiej, a nie w jednym czasie. Opisany zakres opieki, który dotyczy przygotowywania posiłków dla rodziny lub sprzątania mieszkania i innych czynności związanych z życiem codziennym rodziny w istocie nie wynika z opieki nad osobami niepełnosprawnymi. Ponadto organ I instancji odnośnie sprawowanej przez odwołującą oraz jej ojca opieki lekarskiej ustalił, że w okresie od 2011r. do 2019r. wizyty u lekarza rodzinnego odbywały się sporadycznie, a po recepty zgłaszał się K. T. Zebrane w sprawie dowody nie potwierdzają, aby odwołująca oraz K. T. inicjowali jakiekolwiek leczenie i rehabilitację I. T. i córki A. Jak ustalono podczas wywiadów w planie dnia nie ma żadnych czynności związanych z leczeniem i udziałem w rehabilitacji. Odnośnie A. T. nie są wykonywane żadne zajęcia rehabilitacji psychologicznej, ani przez cały okres toczącego się postępowania nie została ona umieszczona w szpitalu, co mogłoby, jak stwierdza biegła przyczynić się do poprawy stanu jej zdrowia. Jeżeli chodzi o I. T. nie uczestniczyła ona w żadnych zajęciach rehabilitacyjnych, nie była leczona w szpitalu, a jedynymi czynnościami rehabilitacyjnymi jest 30 minutowy rano i po południu masaż kończyn dolnych wykonywany przez odwołująca. W stanie sprawy, szczegółowo opisanym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dla ustalenia aktualnego stanu rodziny, w tym kluczowego ustalenia możliwości sprawowania samodzielnej opieki przez K. T. nad żoną i córką, organ I instancji wystąpił do MOPS w G. z wnioskiem o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. W rozumieniu art. 28 ust. 1 o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od 1 kwietnia 2016r. wprowadzonym ustawą z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016r. poz. 195) organ właściwy lub marszałek województwa odmawiają przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, jeżeli osoba ubiegająca się o to świadczenie lub ten zasiłek uniemożliwi przeprowadzenie wywiadu, o którym mowa odpowiednio w art. 23 ust. 4aa lub 4e, lub nie udzieli podczas tego wywiadu wyjaśnień co do okoliczności objętych wywiadem. W rozumieniu art. 23 ust. 4aa, jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa wart. 17 ust.1, organ właściwy oraz marszałek województwa mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163, z późn. zm.), w celu weryfikacji tych wątpliwości. Niewątpliwie cyt. powyżej przepisy nakładają na odwołującą występującą z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia obowiązek poddania się wspomnianemu wywiadowi środowiskowemu celem weryfikacji faktycznej opieki nad niepełnosprawną matką. Należy zwrócić uwagę na to, że odwołująca po odebraniu wezwania MOPS w G. odpowiedziała pisemnie, że prosi o wstrzymanie się z przeprowadzeniem wywiadu, ponieważ złożyła pismo do ministerstwa o przeniesienie sprawy świadczenia pielęgnacyjnego i przeprowadzenie wywiadu środowiskowego przez inny organ. W dniu 29 marca 2019r. organ I instancji otrzymał pismo M. T., w którym ww. wniosłą o rozpatrzenie wniosku o świadczenie pielęgnacyjne. Odwołująca, wbrew jej twierdzeniu, miała więc wiedzę o potrzebie przeprowadzenia w sprawie wywiadu środowiskowego. W dniu 31 maja 2019r. MOPS w G. poinformował, że pomimo prób wejścia w środowisko nie udało się pracownikowi skontaktować z M. T. W związku z tym MOPS w G. wysłał wezwanie za zwrotnym poświadczeniem odbioru, które nie zostało odebrane. Bezspornie nieodebranie przez odwołującą wezwania, wysłanego listem poleconym na prawidłowy adres (przesyłka była awizowana) świadczy o nienależytej dbałości o własne sprawy i nie może przemawiać za uwzględnieniem odwołania w niniejszej sprawie. Dokonując zatem oceny sprawy na podstawie zebranego materiału dowodowego, od momentu złożenia wniosku przez odwołującą do dnia podjęcia zaskarżonej decyzji Kolegium uznało, że jednoczesna opieka nad I. T. oraz A. T. w zakresie szczegółowo opisanym w zaskarżonej decyzji była możliwa do wykonania tylko przez K. T. Ponad wszelką wątpliwość I. T. oraz A. T. są osobami o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednak w określonych sferach są samodzielne (przemieszczanie się, samoobsługowe czynności higieniczne, spożywanie posiłków). W tych zaś sferach, gdzie z uwagi na niepełnosprawność nie są w stanie sobie w ogóle poradzić, Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że K. T. może samodzielnie sprawować codzienną opiekę nad żoną i córką. Natomiast co do obowiązków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego całej rodziny Kolegium zauważyło, że nie dotyczą one włącznie osób wymagających opieki, ale całej rodziny. Z powyższych względów nie można przyjąć, aby odwołująca z uwagi na zakres i rozmiar opieki jaką sprawuje nad matką, rzeczywiście nie mogła podjąć żadnego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Jednocześnie Kolegium podkreśliło, że z informacji uzyskanej w trakcie toczącego się postępowania pod sygn. akt [...] wynika, że na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w G. III Wydział Rodzinny i Nieletnich, A. T. w dniu 10 października 2019r. została zatrzymana i przymusowo doprowadzona do Wojewódzkiego Szpitala Psychiatrycznego w G. W związku z powyższym Kolegium nie miało podstaw do zmiany zakwestionowanej decyzji organu pierwszej instancji. W skardze na wyżej wskazaną decyzję organu odwoławczego skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku M. T. wniosła o uchylenie wdanych w jej sprawie rozstrzygnięć i zobowiązanie organu do wydania decyzji przyznającej żądane świadczenie pielęgnacyjne. W obszernym uzasadnieniu skargi M. T. poddała dogłębnej analizie wydane w sprawie decyzje oraz twierdzenia organów zawarte w ich uzasadnieniach. Zdaniem skarżącej organy orzekające przedstawiły nieprawdziwe informacje i pominęły dokumenty potwierdzające zasadność jej wniosku. Skarżąca podkreśliła, że to ona przez cały okres postępowania sprawowała opiekę nad matką. Co ważne, matka od początku postępowania potwierdzała, że to córka wykonuje względem jej czynności opiekuńcze. Organy orzekające wbrew wydanym w sprawie orzeczeniom sadowym uznały nadto bezprawnie, że I. T. i A. T. są zdolne do samodzielnej egzystencji. W opozycji do twierdzeń organów orzekających skarżąca podniosła, że K. T. z uwagi na stan swojego zdrowia nie był i nie jest w stanie sprawować pełnej, właściwej opieki nad dwiema osobami niepełnosprawnymi (w stopniu znacznym), które są niezdolne do samodzielnej egzystencji we wszystkich sferach. Skarżąca wskazała ponadto, że miała wiedzę o potrzebie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Nie miała zaś wiedzy o kierowanej do niej przesyłce. O tej przesyłce skarżąca dowiedziała się z treści decyzji wydanej w dniu 17 czerwca 2019 r. Również informacje o nieudanych próbach wejścia w środowisko nie są poparte żadnym dowodem. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany swojego stanowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) oraz art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.") wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku stwierdzenia określonych naruszeń prawa sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla zaskarżony akt albo stwierdza jego nieważność lub wydanie z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 p.p.s.a.) bądź oddala skargę w razie jej nieuwzględnienia (art. 151 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga sprawy administracyjnej co do jej istoty a jedynie ocenia, czy postępowanie przed organami przeprowadzono prawidłowo i czy wydany akt pozostaje w zgodzie z prawem. Co istotne, sąd administracyjny nie ocenia zaskarżonego rozstrzygnięcia organu administracji publicznej pod kątem jego słuszności bądź też celowości. Sąd administracyjny nie rozpatruje również sprawy, kierując się zasadami współżycia społecznego. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzyganie sprawy przez sąd następuje ponadto bez związania go zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Podkreślenia wymaga, że w realiach rozpatrywanej sprawy nie można pominąć działania organów orzekających i Sądu w sytuacji związania oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu sądu (zgodnie z art. 153 p.p.s.a.). W wyroku, który zapadł w dniu 5 maja 2016 r. (sygn. akt III SA/Gd 227/16) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyraźnie stwierdził, że jest już związany wytycznymi udzielonymi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 19 września 2013 r. (sygn. akt III SA/Gd 452/13), a stan faktyczny i prawny sprawy nie uległ zmianie tak istotnej, by organ mógł być zwolniony z obowiązku określonego art. 153 p.p.s.a. Sąd ten stwierdził też, że obowiązkiem organów było ustalenie, czy ojciec skarżącej może sam sprawować samodzielną opiekę nad matką i córką, zwracając uwagę na treść dokumentów znajdujących się w aktach Sądu Okręgowego w G. VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (sygn. akt [...]). Zwrócił też uwagę na rozbieżność ustaleń dokonanych przez sąd powszechny z ustaleniami pracownika socjalnego z dnia 12 grudnia 2014r. Sąd stwierdził także, że nie został zgromadzony pełny materiał dowodowy, pozwalający ustalić stan faktyczny, a obejmujący cały okres postępowania – od jego wszczęcia (maj 2011r. ) do jego zakończenia. Związanie oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu sądu zostało nadto potwierdzone w uzasadnieniu wyroku wydanego przez WSA w Gdańsku w dniu 18 czerwca 2018 r. (sygn. akt III SA/Gd 355/18) oddalającego sprzeciw M. T. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 17 kwietnia 2018 r. (nr [...]). Analizując poszczególne czynności procesowe dokonane przez organy orzekające po uprawomocnieniu się wyroku z dnia 18 czerwca 2018 r., w tym czynności ukierunkowane na wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy Sąd uznał że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Organy orzekające dokonały bowiem prawidłowych ustaleń faktycznych a wydane rozstrzygnięcia znajdują podstawę w obowiązujących przepisach prawa. Odnosząc się do kwestii związanej z należytym wyjaśnieniem stanu faktycznego należy podzielić zapatrywanie organów, które wyczerpująco przedstawiły zakres jak i rozmiar sprawowanej przez skarżącą oraz K. T. opieki nad I. T. i A. T. Ustalenia poczynione w tym zakresie - co należy podkreślić - znalazły odzwierciedlenie w obszernych uzasadnieniach wydanych decyzji gdzie odniesiono się w sposób dogłębny do wszelkich aspektów świadczonej opieki i jej zakresu. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że zgodnie z wiążącymi zaleceniami (wynikającymi z wcześniejszych wyroków WSA w Gdańsku oraz decyzji SKO w [...] z dnia 17 kwietnia 2018 r. nr [...]) organ I instancji przeprowadził dowód z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy sądowej (sygn. akt [...]) oraz dokonał ponownej analizy i weryfikacji danych wynikających z wywiadów środowiskowych z lat 2014 i 2017 i innej zgromadzonej dokumentacji (zwłaszcza w perspektywie czynności samoobsługowych wykonywanych przez osoby niepełnosprawne w rodzinie, stanu zdrowia A. T. i zakresu czynności podejmowanych przez K. T.). Ustalenia poczynione w tym zakresie i wynikające z nich wnioski (zob.: s. 5 – 6 uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji), zasadnie zaaprobowane przez organ odwoławczy (zob.: s. 5 – 7 uzasadnienia decyzji organu odwoławczego) nie budzą w ocenie Sądu wątpliwości. Z całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego przez organ pierwszej instancji wynika, że K. T. do momentu umieszczenia A. T. w szpitalu psychiatrycznym (co zgodnie z informacją podaną przez organ odwoławczy nastąpiło w dniu 10 października 2019 r.) był w stanie sprawować prawidłową, skuteczną i adekwatną do stanu zdrowia córki A. i żony I. opiekę nad tymi dwoma osobami. Po drugie, celem poczynienia aktualnych ustaleń odnośnie stanu rodziny i zakresu realizowanych czynności opiekuńczych (to jest w roku 2019), w tym ustalenia możliwości sprawowania samodzielnej opieki przez K. T. nad żoną i córką, organ I instancji wystąpił do MOPS w G. z wnioskiem o przeprowadzenie aktualizacji wywiadu środowiskowego. Z akt rozpatrywanej sprawy wynika bezsprzecznie, że skarżąca po odebraniu wezwania z MOPS w G. odpowiedziała pisemnie, że prosi o wstrzymanie się z przeprowadzeniem wywiadu, ponieważ złożyła pismo do ministerstwa o przeniesienie sprawy świadczenia pielęgnacyjnego i przeprowadzenie wywiadu środowiskowego przez inny organ (pismo skarżącej z dnia 4 lutego 2019 r.). W dniu 29 marca 2019r. organ I instancji otrzymał pismo M. T., w którym ww. wniosła o rozpatrzenie wniosku o świadczenie pielęgnacyjne. Pismem z dnia 18 kwietnia 2019 r. MOPS w G. wysłał skarżącej wezwanie o pilny kontakt osobisty bądź telefoniczny ze zwrotnym poświadczeniem odbioru, które pomimo dwukrotnego awizowania nie zostało przez skarżącą odebrane. Powyższe okoliczności uzasadniały zatem zastosowanie w sprawie art. 28 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w świetle którego organ właściwy odmawia przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba ubiegająca się o to świadczenie uniemożliwi przeprowadzenie wywiadu, o którym mowa odpowiednio w art. 23 ust. 4aa (z uwagi na wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1), lub nie udzieli podczas tego wywiadu wyjaśnień co do okoliczności objętych wywiadem. Analizując ten aspekt sprawy należy wskazać, że postępowanie administracyjne zostało wszczęte w roku 2011. Skarżąca jako osoba bezpośrednio zainteresowana przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego winna mieć zatem pełną świadomość, że w następstwie kasacyjnej decyzji SKO w [...] z dnia 17 kwietnia 2018 r. (nr [...]) organ orzekający będzie dokonywał określonych czynności wyjaśniających, w tym tych wymagających pełnego zaangażowania samej skarżącej jak i pozostałych członków rodziny (dotyczących precyzyjnego wyjaśnienia czy K. T. był w stanie od 2011 r. opiekować się córką i żoną oraz tego jaki jest zakres czynności samoobsługowych, które mogą wykonywać samodzielnie osoby niepełnosprawne w rodzinie). Skarżąca jako osoba bezpośrednio zainteresowana pozytywnym załatwieniem wniosku winna przedsięwziąć zatem wszelkie starania faktyczne aby uczynić zadość określonym obowiązkom. W istocie w jej interesie leżało aby w roku 2019, a zatem osiem lat od wszczęcia postępowania administracyjnego w tej sprawie i po wydaniu szeregu decyzji administracyjnych i trzech wyroków WSA w Gdańsku doprowadzić do w pełni skutecznego przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego mającego na celu wyjaśnienie ewentualnych wątpliwości dotyczących opieki nad osobą niepełnosprawną. Analiza dokumentacji zgromadzonej w aktach administracyjnych przedstawionych Sądowi po wydaniu przez WSA w Gdańsku wyroku z dnia 18 czerwca 2018 r. (sygn. akt III SA/Gd 355/18) daje podstawy do przyjęcia, że skarżąca z niewiadomych powodów zbagatelizowała wskazane obowiązki nie reagując w odpowiedni sposób lub wcale na wezwania organu (świadczy o tym brak realnego kontaktu z pracownikiem socjalnym w następstwie prawidłowego wezwania z dnia 15 stycznia 2019 r.; niepodjęcie kierowanej do skarżącej korespondencji; zob.: wezwanie z dnia 18 kwietnia 2019 r. wraz z adnotacjami o jej dwukrotnym awizowaniu) bądź też zasłaniając się - w kontekście konieczności dokonania określonych czynności w sprawie - wątpliwymi i nieudokumentowanymi okolicznościami (zob.: pismo skarżącej z dnia 4 lutego 2019 r.). Uznawszy zatem zarzuty podniesione w skardze za niezasadne, jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu, że wydane w sprawie decyzje naruszają prawo (zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.