III SA/Kr 1144/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: S WSA Renata Czeluśniak Sędziowie: S WSA Hanna Knysiak-Sudyka ASR WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi L. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 czerwca 2021 r., znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 21 czerwca 2021 r., znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy z dnia [...] 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania L. D. (dalej: "skarżąca") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką A. M. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 723, dalej: "k.p.a.") oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020, poz. 111 ze zm., dalej: "u.ś.r."). Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 24 marca 2021 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej wpłynął wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Skarżąca oświadczyła, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz pracy w gospodarstwie rolnym w dniu 1 stycznia 2017 r. Do wniosku skarżąca dołączyła umowę dzierżawy gruntu z dnia 1 stycznia 2017 r. zawartą pomiędzy Z. D. a K. D. Z treści wniosku wynika, że A. M. posiada czwórkę dzieci (trzy córki: A. S., U. D. i L. D. (skarżącą) oraz syna P. M.), jest wdową. Z dołączonego do wniosku orzeczenia z dnia 7 stycznia 2020 r. wynika, że A. M. jest niezdolna do samodzielnej egzystencji od 15 października 2019 r. Z oświadczenia skarżącej z dnia 7 kwietnia 2021 r. wynika, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo z mężem Z. D. Posiada rodzeństwo: brata zamieszkałego w O, pracującego oraz dwie siostry, które od ponad 20 lat mieszkają w USA, posiadają własne rodziny i pracują zawodowo. Matka skarżącej posiada orzeczenie o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji, zamieszkuje w domu obok, ze względu na wiek i niepełnosprawność wymaga stałej i bezpośredniej opieki. Skarżąca zapewnia opiekę matce. Opieka ta obejmuje następujące czynności: palenie w piecu, prace porządkowe, sprzątanie, robienie zakupów, ustalanie terminów wizyt lekarskich, zawożenie do lekarza i na badania, realizację recept, przygotowanie i podawanie posiłków, dbanie o przyjmowanie leków, codzienną toaletę: kąpiele, mycie głowy, obcinanie paznokci, dokonywanie pomiarów ciśnienia oraz poziomu cukru, załatwianie spraw urzędowych. Z oświadczenia z dnia 7 kwietnia 2021 r. złożonego przez A. M. wynika, że wymaga ona stałej opieki i pomocy osób drugich. Pomoc i opiekę sprawuje córka L. D., która wykonuje następujące czynności: pranie, sprzątanie, palenie w piecu, przygotowanie posiłków, zawożenie do lekarza, ustalanie wizyt lekarskich, pomoc przy myciu, czynnościach higienicznych, wykupywanie i podawanie lekarstw, pomoc w załatwianiu spraw urzędowych, pomiary ciśnienia i poziomu cukru we krwi. Skarżąca pomaga matce w wykonywaniu ćwiczeń na rowerze stacjonarnym, uczestniczy w spacerach oraz pomaga w ubieraniu i rozbieraniu. Matka skarżącej oświadczyła, że jest bardzo zadowolona z opieki. Z treści wywiadu środowiskowego sporządzonego w dniu 7 kwietnia 2021 r. wynika, że A. M. jest osobą niepełnosprawną, po operacji kolana i kręgosłupa, pozostaje w stałym leczeniu w przychodniach specjalistycznych: ortopedycznej, endokrynologicznej, neurologicznej, reumatologicznej, kardiologicznej oraz zdrowia psychicznego. Skarżąca sprawuje osobistą i całodobową opiekę nad matką, która obejmuje następujące czynności: pomoc codziennej w toalecie, przygotowanie i podawanie posiłków, palenie w piecu, pranie, sprzątanie, ustalanie wizyt lekarskich, zawożenie do lekarzy, pomaganie przy kąpieli, myciu głowy, dokonywanie pomiarów ciśnienia i poziomu cukru, pomaganie w załatwianiu spraw urzędowych oraz wykonywaniu ćwiczeń ruchowych. Decyzją z dnia [...] 2021 r. Wójt Gminy odmówił skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji, wnioskowanego w związku z opieką nad matką A. M. W uzasadnieniu organ wskazał, że niepełnosprawność A. M. powstała po ukończeniu wieku, o którym mowa wart. 17 ust. 1 b u.ś.r., a zatem nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Organ wskazał, że w sprawie brak jest związku pomiędzy zaprzestaniem przez skarżącą prowadzenia gospodarstwa rolnego (które nastąpiło w 2017 r.) a opieką nad niepełnosprawną matką, której niezdolność do samodzielnej egzystencji, jak wynika z orzeczenia Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 7 stycznia 2020 r., istnieje od dnia 15.10.2019 r. Organ wskazał ponadto, że zakres czynności wykonywanych przez skarżącą nie jest tego rodzaju, aby wykluczał podjęcie przez skarżącą jakiegokolwiek zatrudnienia w niepełnym wymiarze czy też nienormowanego godzinowo. W odwołaniu skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Wójta Gminy i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie wnioskowanego świadczenia. Skarżąca wskazała, że wadliwie odmówiono jej świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem się na fakt, że niepełnosprawność matki skarżącej powstała po ukończeniu 18 roku życia oraz ze względu na fakt, że istnieją również inni zstępni zobowiązani do alimentacji względem A. M. Decyzją z dnia 21 czerwca 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy. W uzasadnieniu organ wskazał, że nie podziela stanowiska wyrażonego przez organ l instancji dotyczącego niespełnienia warunku określonego w art. 17 ust. 1 b u.ś.r. Organ podniósł, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 nie jest dopuszczalna odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o przesłankę wieku, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. W ocenie Kolegium w sprawie nie zachodzi jednak związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z pracy w gospodarstwie rolnym. Skarżąca od 2017 r. nie pracuje w gospodarstwie rolnym, a niezdolność do samodzielnej egzystencji matki skarżącej istnieje 2019 roku. Organ wskazał ponadto, że konieczność wykonania tylko niektórych czynności pielęgnacyjnych, które mogą być wykonane w dowolnym czasie, czy wykonywanie czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego osoby niepełnosprawnej, nie świadczą o spełnieniu przesłanki ustawowej niepodejmowania (rezygnacji) z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, czynności te nie kolidują bowiem z wykonywaniem pracy przez osoby pozostające w zatrudnieniu lub wykonujące inną pracę zarobkową. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. polegającą na przyjęciu, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością do samodzielnej egzystencji. W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej z tytułu opieki nad matką ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi l instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tą regulacją, sąd rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji, sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium .legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Kontrola legalności decyzji przeprowadzona zgodnie z ww. granicami wykazała, że nie zawiera ona wad dających podstawę do jej uchylenia, a zatem skarga zasługiwała na oddalenie. W niniejszej sprawie niesporne były następujące okoliczności: skarżąca zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym w roku 2017, a niezdolność do samodzielnej egzystencji matki skarżącej datowana jest od 15 października 2019 r. Bezsporne jest również, że matka skarżącej jest wdową, mieszka w domu sąsiadującym z domem skarżącej. W toku postępowania bezsporny był również zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką, a także fakt, że A. M. posiada czworo dzieci zobowiązanych względem niej do alimentacji, które w ocenie skarżącej nie mogą uczestniczyć w opiece nad matką ze względu na obowiązki zawodowe (brat skarżącej) oraz mieszkanie za granicą (siostry skarżącej). W ocenie Sądu zasadnie przyjęły organy l i II instancji, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, brak jest bowiem związku czasowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z pracy w gospodarstwie rolnym a opieką nad matką, zakres czynności podejmowanych przez skarżącą nie jest tego rodzaju, aby wykluczał całkowicie podjęcie zatrudnienia choćby w częściowym wymiarze czasu pracy, a nadto matka skarżącej posiada oprócz skarżącej, trójkę dzieci zobowiązanych względem niej do alimentacji, a w stosunku do tych osób nie występują obiektywne przesłanki zwalniające z realizacji tego obowiązku. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje, jeżeli osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., l OSK 1148/20, CBOSA). Słusznie organ II instancji stwierdził, że ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione wart. 17 ust. 1 i ust. 1 a u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. l OSK 516/19, CBOSA). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., l OSK 2820/13, CBOSA). Tymczasem z okoliczności niniejszej sprawy wynika, że skarżąca zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym w roku 2017, a zatem przed powstaniem niezdolności do samodzielnej egzystencji matki skarżącej. W rezultacie, w ocenie Sądu brak jest związku czasowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia a opieką nad matką. W ocenie Sądu zasadnie organy administracyjne przyjęły, że zakres czynności opiekuńczych podejmowanych przez skarżącą nie jest tego rodzaju, żeby wykluczał podjęcie zatrudnienia choćby w częściowym wymiarze czasu pracy. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, że pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21, CBOSA). Tymczasem zakres opieki sprawowanej przez skarżącą oraz poszczególne czynności wykonywane w jej ramach nie są na tyle angażujące, aby nie mogła podjąć zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu. Ograniczają się one do wspomagania matki w prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego, a także do wykonywania czynności dotyczących bezpośrednio matki, tj. pomocy przy ubieraniu, higienie, wykonywaniu zakupów, organizowaniu wizyt lekarskich, podawaniu leków, przygotowaniu i podawaniu posiłków. Z okoliczności sprawy wynika, że skarżąca nie musi wykonywać względem matki takich zabiegów opiekuńczych, które wymagałyby jej stałej obecności i nieustannego zaangażowania. Mogą być one bowiem realizowane także w warunkach zatrudnienia i nie wymagają rezygnacji z podejmowania pracy zarobkowej. W ocenie Sądu okoliczność tę potwierdza zarówno wskazany przez skarżącą zakres czynności opiekuńczych oraz fakt, że matka skarżącej mieszka sama. W ocenie Sądu organ l i II instancji zasadnie przyjęły, że zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą względem swojej niepełnosprawnej matki nie wyklucza możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia. Nie zaistniał więc związek przyczynowy pomiędzy wykonywanymi czynnościami a rezygnacją przez skarżącą z pracy w gospodarstwie rolnym. W związku z tym nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r., co uzasadniało wydanie rozstrzygnięcia odmawiającego stronie przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazać ponadto należy, że matka skarżącej ma czworo dzieci zobowiązanych względem niej do alimentacji. Z okoliczności podnoszonych przez skarżącą nie wynika, aby w stosunku do którejkolwiek z tych osób zachodziły obiektywne przesłanki uniemożliwiające realizowanie obowiązku alimentacyjnego względem matki. Wskazać bowiem należy, że w przypadku kilku osób zobowiązanych do alimentacji możliwe jest takie podzielenie się obowiązkami, żeby każda z tych osób mogła podjąć (utrzymać) zatrudnienie. Co więcej, realizacja obowiązku nie musi polegać na osobistych staraniach, lecz może polegać na finansowaniu usług opiekuńczych dla matki. W szczególności, taka możliwość istnieje w odniesieniu do mieszkających w USA sióstr, które zgodnie z oświadczeniem skarżącej posiadają pracę zawodową. Mając na względzie powyższe, w ocenie Sądu organy i i II instancji zasadnie odmówiły przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. zgodnie z wnioskiem skarżącej. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.