I SA/Ke 648/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. W. na pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] znak [...] w przedmiocie odmowy wydania oświadczenia o wyrażeniu zgody na wykreślenie hipotek przymusowych na nieruchomościach p o s t a n a w i a odrzucić skargę. Pismem z dnia [...] znak [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego (Naczelnik) odmówił R. W. (skarżący) wydania oświadczenia o wyrażeniu zgody na wykreślenie hipotek przymusowych na nieruchomościach. Pismo doręczono stronie skarżącej 4 listopada 2021 r. W dniu 25 listopada 2021 r. skargę na powyższe pismo wniósł R. W., domagając się uchylenie aktu. W odpowiedzi na skargę Naczelnik podtrzymał stanowisko zaprezentowane w piśmie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Do właściwości sądu administracyjnego, zgodnie z art.1 ww. ustawy, należy rozpatrywanie spraw z zakresu kontroli działalności administracji publicznej oraz w innych sprawach, do których jego przepisy stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy sądowoadministracyjne). Rzeczowy zakres (katalog zamknięty) spraw rozpatrywanych przez sądy administracyjne wynika z art. 3 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym kontrola działalności publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 oraz z 2019 r. poz. 60, 730, 1133 i 2196), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2019 r. poz. 768, 730, 1520, 1556 i 2200), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. W ocenie Sądu skarga w dotycząca żądania zwolnienia nieruchomości spod zabezpieczeń, czyli de facto wykreślenia hipoteki, nie mieści się w katalogu rzeczowym spraw rozpatrywanych przez sądy administracyjne, wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., tj. nie jest skargą "na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów praw" (art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.). Skarga dotyczy bowiem zasadności utrzymania hipoteki przymusowej na nieruchomościach stanowiących własność skarżącego. Tego rodzaju sprawa, obejmująca żądanie wyrażenia zgody na wykreślenie hipoteki, należy do spraw cywilnych i w związku z tym nie mogła zostać rozpatrzona przez Naczelnika Urzędu Skarbowego na podstawie przepisów o charakterze administracyjnym. Stanowisko Naczelnika zaprezentowane w piśmie z 2 listopada 2021 r. nie podlega więc zaskarżeniu do sądu administracyjnego, bowiem. Naczelnik nie pouczył w piśmie, że skarżącemu przysługuje środek zaskarżenia o charakterze administracyjnym. Powyższe stanowisko jest utrwalone w orzecznictwie sądów administracyjnych. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 9 września 2016 r., o sygn. akt I SA/Lu 160/16 (również orzeczenia: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie o sygn. akt I SA/Ol 578/17; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim o sygn. akt I SA/Go 400/17; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o sygn. akt III SA/Łd 231/18; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o sygn. akt I SA/Gl 823/18; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie o sygn. akt I SA/Rz 361/19; Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Poznaniu o sygn. akt I SA/Po 559/19 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych w skrócie CBOSA). Zwrócić należy uwagę, że stosownie do treści art. 100 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2204 ze zm.) w razie wygaśnięcia hipoteki wierzyciel obowiązany jest dokonać wszelkich czynności umożliwiających wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej. Przepis ten nie nakłada na jednak na organ, który jest wierzycielem hipotecznym obowiązku wyrażenia zgody na wykreślenie hipoteki, czy wystąpienia do sądu powszechnego z wnioskiem o wykreślenie hipoteki, która jest ustanowiona na jego rzecz. Natomiast na organie (wierzycielu hipotecznym) spoczywa obowiązek umożliwienia właścicielowi nieruchomości, na której ustanowiono hipotekę dokonanie takiego wykreślenia mającego na celu doprowadzenie do zgodności stanu rzeczywistego ze stanem wynikającym z księgi wieczystej. Podstawą wykreślenia jest dokument (zaświadczenie) wydany przez organ, z którego wynikałoby, iż dłużnik uregulował zaległość (zaległość wygasła), która z kolei stanowiła podstawę wpisu hipoteki do księgi wieczystej. Jeżeli wierzyciel posiada stosowne dokumenty umożliwiające wykreślenie hipoteki to jest zobowiązany wydać je właścicielowi obciążonej nieruchomości. Gdy wierzyciel odmawia wydania takich dokumentów (zaświadczenia), to do usunięcia niezgodności pomiędzy stanem wynikającym z treści księgi wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym służy powództwo na podstawie art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Zgodnie z ww. przepisem w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności. Roszczenie o usunięcie niezgodności może być ujawnione przez ostrzeżenie. Podstawą wpisu ostrzeżenia jest nieprawomocne orzeczenie sądu lub postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia. Do udzielenia zabezpieczenia nie jest potrzebne wykazanie, że powód ma interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia. Sąd Najwyższy w wyroku z 16 listopada 1998 r. o sygn. akt I CKN 885/97 wskazał, że po wygaśnięciu wierzytelności zabezpieczonej hipoteką i odmowie dokonania przez wierzyciela czynności umożliwiającej wykreślenie hipoteki, dłużnik może domagać się wykreślenia wpisu w drodze powództwa (art. 10 w zw. z art. 100 ustawy o księgach wieczystych i hipotece). Z chwilą wygaśnięcia wierzytelności wygasa hipoteka, jak stanowi art. 94 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, a treść księgi wieczystej, w której taka hipoteka formalnie nadal figuruje, jest - od chwili wygaśnięcia wierzytelności - niezgodna z rzeczywistym stanem prawnym. W tej sytuacji właściciel może żądać od wierzyciela usunięcia tej niezgodności (art. 100 i 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece). Mając na uwadze przedstawione wyżej rozważania stwierdzić należy, że sprawa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym należy do spraw o charakterze cywilnoprawnym - nie ma więc charakteru ani sprawy administracyjne ani podatkowej. Ten cywilny charakter sprawy o wykreślenie wpisu hipoteki z księgi wieczystej wyklucza zawarcie zgody lub odmowy wyrażenia zgody na wykreślenie hipoteki przez organ w decyzji, czy też w innym akcie administracyjnym (postanowieniu). Wniosek w tym zakresie nie wszczyna postępowania administracyjnego (podatkowego), bowiem nie wymaga załatwienia w drodze władczego jednostronnego rozstrzygnięcia organu. W konsekwencji zdaniem Sądu brak jest podstaw do przyjęcia, aby wyrażenie zgody na wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej miało nastąpić w drodze decyzji administracyjnej, postanowienia lub innego aktu, czy czynności z zakresu administracji publicznej, dotyczącego uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Żądanie skarżącego skierowane do Naczelnika w tym zakresie ma charakter cywilnoprawny i nie powinno inicjować postępowania przed tym organem. Skoro postępowanie jednak zostało uznane z wszczęte wnioskiem Strony i toczyło się, to powinno zostać umorzone w zakresie wyrażenia zgody na wykreślenie wykreślenia hipoteki przymusowej (art. 105 § 1 k.p.a.). Nadto odnosząc się do zarzutów skargi zaznaczenia wymaga, ze zakres niniejszej sprawy sądowoadministracyjnej nie obejmuje jednak weryfikacji upływu terminu przedawnienia zobowiązań, o których mowa we wniosku. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że we wskazanym zakresie doszło do naruszenia art. 61 § 1, w związku z art. 61a § 1 k.p.a. z uwagi na rozstrzygniecie w sprawie nie znajdującej się w kognicji organów administracji publicznej (skarbowej). Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. odrzucił skargę.