I SA/Gl 171/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Kandut (spr.), Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Asesor WSA Monika Krywow, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi H. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie dotyczącej zastawu skarbowego oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z [...] r. nr [...], wydanym m.in. na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 239 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900 ze zm. - dalej zwana: O.p.), Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, po rozpatrzeniu zażalenia H. S. (dalej zwany: strona lub skarżący) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z [...]r. nr [...] odmawiające, na podstawie art. 165a § 1 O.p., wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia mienia z zastawu skarbowego ponad kwotę dochodzonych roszczeń. Rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym: Podaniem z 22 lipca 2019 r. strona wystąpiła do Naczelnika Urzędu Skarbowego w B., przedstawiając zarzuty i argumenty w reakcji na informację organu przekazaną skarżącemu w piśmie z [...] r. nr [...]. W podaniu tym strona zawarła także żądanie wydania przez organ decyzji lub postanowienia w sprawie zwolnienia mienia z zastawu skarbowego ponad kwotę dochodzonych roszczeń. Jak argumentował skarżący, oczekuje on wskazania podstawy faktycznej i prawnej działania organu, tj. wykazania przesłanek uzasadniających ustanowienie w 2011 r. zastawów skarbowych na kwotę ok. [...] zł znacznie (3 krotnie) przenoszącą wielkość zaległości dłużnika podatkowego. Jak argumentował skarżący, organ ma obowiązek rozsądnego stosowania litery prawa oraz merytorycznej oceny zasadności obciążeń i ograniczeń nakładanych na podatnika, aby kierowana wobec podatnika dolegliwość nie przekraczała granic uzasadnionej miary obciążeń. W piśmie z [...] r. (doręczone [...] r.) organ poinformował skarżącego o treści art. 41, art. 46g oraz art. 46h O.p. wyjaśniając, że przepisy te nie przewidują możliwości zwolnienia mienia z zastawu skarbowego ponad kwotę dochodzonych roszczeń na wniosek podatnika. W tej sytuacji wezwał stronę do sprecyzowania podstawy prawnej swojego żądania. Z uwagi na brak reakcji strony, postanowieniem z [...] r. organ I instancji odmówił, na podstawie art. 165a § 1 O.p., wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia mienia z zastawu skarbowego ponad kwotę dochodzonych roszczeń. W uzasadnieniu organ wskazał, że przepisy art. 41 § 1 i art. 46h § 1 O.p. nie dają podstaw do merytorycznego załatwienia żądania skarżącego. W zażaleniu na powyższe postanowienie strona zarzuciła organowi bezprawne uchylanie się od merytorycznego rozpatrzenia zarzutów. Podniosła, że art. 46h O.p., na który powołał się organ, nie obowiązywał w dacie ustanowienia zastawów, tj. [...] r. Organ nie wskazał przy tym podstawy do ustanowienia zastawów skarbowych na majątku podatnika o wartości trzykrotnie przekraczającej dochodzone roszczenia. Był to widomy przejaw nadużycia prawa przez organ. Z tych przyczyn, obecnie, postanowienie wydane na podstawie art. 165a § 1 O.p. jest rażąco wadliwe. Zażalenie uzupełnił skarżący pismem z 4 listopada 2019 r., obszernie wyjaśniając wady w działaniu organu, który ustanowił zastaw skarbowy na [...] jednostkach transportowych skarżącego, naruszając przy tym prawo wielokrotnie i rażąco. Nie znajdując podstaw do uwzględnienia zażalenia, organ II instancji utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Naczelnika Urzędu Skarbowego. W uzasadnieniu powtórzył argumenty zaprezentowane w rozstrzygnięciu pierwszoinstancyjnym akcentując, że w zaistniałym stanie faktycznym wypełnione zostały przesłanki z art. 165a O.p. uzasadniające odmowę wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia mienia z zastawu skarbowego ponad kwotę dochodzonych roszczeń. Jak argumentował organ, zastaw skarbowy służy zabezpieczeniu zobowiązań podatkowych na rzecz Skarbu Państwa. Wpis zastawu jest czynności mateialno-techniczną, tzn. nie jest dokonywany w formie decyzji lub postanowienia, z zastrzeżeniem przypadków, o których mowa w art. 46h O.p. Natomiast przepisy w żadnym razie nie przewidują możliwości prowadzenia postępowania w sprawie zwolnienia mienia z zastawu skarbowego ponad kwotę dochodzonych roszczeń. To oznacza, że zastosowanie art. 165a § 1 O.p. i odmowa wszczęcia postępowania w takiej sprawie – była zasadna. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia, a także uchylenie poprzedzającego je postanowienia, zarzucono w szczególności: - ustanowienie zastawów skarbowych na [...] środkach transportu po upływie 5. letniego terminu wykonania decyzji; - naruszenie elementarnych wymogów prawa i dowolność w działaniu; - pominięcie rozstrzyganej i kwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny legalności art. 70 § 8 O.p., mającego zastosowanie w sprawie; - pominięcie wyniku sprawy karnej o sygn. [...], w której Sąd orzekł o bezprawności zarzutów stawianych skarżącemu w podatku VAT, a to w związku z tym podatkiem ustanowiono przedmiotowe zastawy skarbowe; - bezprawność ustanowienia zastawów skarbowych w kwocie trzykrotnie wyższej niż zaległe zobowiązania; - brak odniesienia się do merytorycznych zarzutów strony. W odpowiedzi na skargę organ podatkowy wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. W pismach procesowych z 24 marca 2020 r. skarżący podtrzymał dotychczas prezentowane stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga okazała się niezasadna. Kontrola legalności zaskarżonego aktu dokonana na podstawie kryteriów określonych w art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. - dalej zwana: p.p.s.a.), nie dała podstaw do stwierdzenia naruszenia przez organ przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Sprawa niniejsza została rozpoznana w trybie postępowania uproszczonego. Zgodnie z art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 p.p.s.a. sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, może być rozpoznana w trybie uproszczonym Podstawę wydania zaskarżonego postanowienia stanowił art. 165a § 1 O.p, w myśl którego, gdy żądanie o wszczęcie postępowania podatkowego zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Pojęcie "postępowanie nie może być wszczęte" należy odnosić do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania podatkowego stoi na przeszkodzie przepis, którego wykładnia uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenia treści żądania w sposób merytoryczny. Są to w szczególności przypadki braku w przepisach podstaw do rozpatrzenia żądania określonej treści w trybie postępowania podatkowego; gdy toczące się w danej sprawie postępowanie podatkowe nie może się zakończyć wydaniem w sprawie decyzji. Taka właśnie sytuacja, wbrew zarzutom skargi, zaistniała w przedmiotowej sprawie. W efekcie organy obu instancji prawidłowo odmówiły stronie wszczęcia postępowania w żądanym przez nią przedmiocie. Przypomnieć trzeba, że strona w ramach wniosku z 22 lipca 2019 r. żądała wydania przez organ decyzji lub postanowienia w sprawie zwolnienia mienia z zastawu skarbowego ponad kwotę dochodzonych roszczeń. Organ w swoim rozstrzygnięciu poddał analizie przepisy art. 41 i art. 46h O.p. dochodząc słusznie do przekonania, że zastaw to prawo zastawnicze ukierunkowane na umożliwienie zaspokojenia swojej wierzytelności przez wierzyciela wobec dłużnika z przedmiotu zastawu. Zastaw skarbowy powstaje z dniem wpisu do rejestru zastawów i czynność ta nie przybiera formy aktu administracyjnego (decyzja / postanowienie). Podatnik jest o tym jedynie zawiadamiany (art. 45 O.p.). Wykreślenie wpisu z rejestru następuje na zasadach określonych w art. 46h oraz 46i O.p. Decyzję wydaje organ jedynie w pierwszym z tych przypadków, przy czym może to nastąpić wyłącznie na wniosek: 1) osoby powołującej się na swoje prawo własności ruchomości lub zbywalne prawo majątkowe, jeżeli ruchomość lub zbywalne prawo majątkowe obciążone zastawem skarbowym w dniu jego powstania nie stanowiły własności podatnika, płatnika, inkasenta, następcy prawnego lub osoby trzeciej odpowiadającej za zobowiązanie podatkowe lub zaległości podatkowe, albo 2) na wniosek podatnika, płatnika, inkasenta, następcy prawnego lub osoby trzeciej odpowiadającej za zobowiązanie podatkowe lub zaległości podatkowe, której w dniu powstania zastawu skarbowego nie przysługiwało prawo własności obciążonej zastawem skarbowym ruchomości lub zbywalne prawo majątkowe. W swoim podaniu z 22 lipca 2019 r. skarżący nie powoływał się na te przypadki, a organ ich zaistnienie wykluczył. W tym stanie rzeczy, wobec braku w przepisach podstaw do rozpatrzenia żądania o treści wskazanej przez stronę w trybie postępowania podatkowego - postępowanie podatkowe nie mogło się toczyć i zakończyć wydaniem decyzji. Z tego powodu organ odwoławczy w ramach uzasadnienia zaskarżonego postanowienia prawidłowo stwierdził niemożność merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego. Z tych też powodów, skoro w sprawie nie może się toczyć postępowanie zmierzające do merytorycznego rozpatrzenia wniosku w przedmiocie zwolnienia mienia z zastawu skarbowego ponad kwotę dochodzonych roszczeń, organy obu instancji zasadnie powołując się na przesłankę niedopuszczalności jego wszczęcia oparły swoje rozstrzygnięcia na art. 165a O.p. Ponieważ przedmiotem rozstrzygnięcia w tej sprawie była odmowa wszczęcia postępowania, a zatem kwestia o charakterze formalnym, argumenty merytoryczne podnoszone przez skarżącego nie mogły być przedmiotem rozpoznania. W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.