I SA/Wa 975/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Monika Sawa Sędziowie WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) WSA Łukasz Trochym Protokolant referent Aneta Suchecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2020 r. sprawy ze skargi A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z [...] marca 2020 r. nr [...] , po rozpatrzeniu odwołania A. A. , utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy D. z [...] stycznia 2020 r., nr [...] o odmowie przyznania odwołującej się prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią. Decyzja Kolegium zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. A. A. wnioskiem z [...] listopada 2019 r. wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.) przywoływanej dalej jako: " u.ś.r.", w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią (I. M. ) i niepodejmowaniem z tego powodu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W toku postępowania ustalono, że I. M. legitymuje się orzeczeniem lekarza rzeczoznawcy KRUS z [...] października 2019 r. stwierdzającym jej trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji. Ma ona trzech synów: 1) zamieszkującego w tym samym domu w D. , ale prowadzącego wraz z żoną odrębne gospodarstwo domowe P. M. (ur. [...] lipca 1960 r.) - legitymującego się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) W. M. (ur.[...].05.1956 r.), będącego osobą niepełnosprawną (choć nie przedstawił na te okoliczność stosownego orzeczenia), zamieszkującego także w D. wspólnym gospodarstwie domowym z A. A. , jej mężem i trójką dzieci; oraz 3) A. M. (ur. [...].09.1953 r.), zamieszkałego wraz z żoną w P. . Według składanych w toku wywiadu środowiskowego wyjaśnień, wnioskodawczyni, wprawdzie nie zamieszkuje z babcią, ale jeździe do niej kilkukrotnie w ciągu dnia i jeśli zajdzie taka potrzeba w nocy. Wobec takich ustaleń faktycznych Burmistrz Miasta i Gminy D. decyzją z [...] stycznia 2020 r., utrzymaną w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z [...] marca 2020 r., odmówił A. A. przyznania wnioskowanego świadczenia, z powodu zaistnienie przeszkody jego uzyskania wynikającej z niespełnienia warunków, o których mowa w art. 17 ust. 1a pkt 1 i 2 u.ś.r. Przepis ów umożliwia bowiem przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 1); nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 2) . Wnioskodawczyni zaś nie jest z babcią, nad którą sprawować ma opiekę, spokrewniona w pierwszym stopniu, a osoby w tym stopniu spokrewnione żyją. Z akt nie wynika przy tym by każde z dzieci I. M. legitymowało się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a tylko taka okoliczność powodowałaby zwolnienie osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności i możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu w stosunku do osoby wymagającej opieki. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. A. A. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej: 1. naruszenie prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jej, sprawującej faktycznie opiekę na niepełnosprawną, się nie zalicza, z uwagi na to, że opieką ta powinna być sprawowana przez osoby spokrewnione w linii prostej w stopniu pierwszym z niepełnosprawną, podczas gdy funkcjonalna wykładnia ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia, a w konsekwencji błędne utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji; 2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. art.: 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności dla jej rozstrzygnięcia, polegające na przyjęciu, iż sama okoliczność, ze skarżąca nie jest spokrewniona z osoba wymagającą opieki w linii prostej w pierwszym stopniu, skutkuje brakiem jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony. W motywach skargi, zwracała uwagę, że dzieci I. M. nie są osobami, które obiektywnie są w stanie zajmować się niepełnosprawną matką. P. M. posiada bowiem orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, W. M. jest osobą niepełnosprawną ze względu na [...] i nie mieszka z matką. A. M. zamieszkuje zaś w P. i ze względu na odległość od miejsca zamieszkania niepełnosprawnej, nie jest w stanie sprawować nad nią opieki. W tej sytuacji jest ona jedyną osoba, która sprawuje nad nią faktyczną i pełnowymiarową opiekę. W związku z czym wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta i Gminy D. . W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. skarga jest niezasadna. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji był art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który to przepis w ust. 1 pkt 4 stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ustęp 1a art. 17 zawiera dodatkowe warunki, które muszą być łącznie spełnione, aby było możliwe uzyskanie świadczenia, przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 4, inne niż spokrewnione w pierwszy stopniu z osobą wymagającą opieki. Wprowadza on mianowicie wymóg, by rodzice osoby wymagającej opieki nie żyli, zostali pozbawieni prawa rodzicielskich, byli małoletni lub legitymowali się znacznym stopniem niepełnosprawności (pkt 1); nie było innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, byli oni małoletni lub legitymowali się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 2). Z unormowań tych wynika, że okoliczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale nie jedyne. Z woli ustawodawcy prawo to bowiem może przysługiwać tylko osobie, na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Stosownie natomiast do art. 128 ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym kolejność zobowiązanych. W związku z tym, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 K.r.o.). Z unormowaniami tymi koresponduje właśnie art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. Tym samym, przepisy te w konfrontacji z przepisami ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy jednoznacznie wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji - według kolejności tego zobowiązania. W konsekwencji czego zobowiązany do alimentacji w dalszej kolejności może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z uwagi na swój stan zdrowia lub inne obiektywnie weryfikowalne uwarunkowania, takiej pomocy świadczyć. W rozpoznawanej sprawie niesporne jest, że jeden z trzech żyjących synów wymagającej opieki (A. M.) nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie zachodzą także w stosunku do niego inne, niż związane ze stanem zdrowia okoliczności, które realnie uniemożliwiałyby mu sprawowanie opieki. Nie sposób bowiem za takowe uznać li tylko jego zamieszkiwania w odległości ok. 30 km od miejsca zamieszkania matki. Zwłaszcza, że w toku prowadzonego z nim wywiadu środowiskowego, jako przyczynę niemożności podjęcia się opieki nad niepełnosprawną matką, wskazywał on nie tyle brak możliwości przemieszczania się do jej miejsca zamieszkania, ale niechęć matki do przeprowadzki do P. i wspólnego z nim zamieszkania. Uprawnione jest więc w tych uwarunkowaniach wnioskowanie, że obowiązek alimentacyjny skarżącej względem niepełnosprawnej babci się w istocie nie zaktualizował. To zaś wykluczało ją z grona osób mogących skutecznie ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaną nad nią opieką. Podejmując zatem z tych przyczyn decyzję o odmowie przyznania jej świadczenia Burmistrz Miasta i Gminy D. prawidłowo zinterpretował i zastosował przepisy art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. W konsekwencji czego nie naruszyło ich także Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymując jego decyzję w mocy. Stąd sformułowane w tym aspekcie zarzuty skargi uznać należy za chybione. Niezależnie od powyższego nie sposób nie dostrzec, że w stanie faktycznym sprawy brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą i koniecznością sprawowania przez nią opieki nad babcią. Z akt sprawy wynika bowiem, że jej brak aktywności zawodowej determinowany jest przede wszystkim opieką nad trójką małoletnich dzieci i zaistniał na długo przed potwierdzeniem po stronie I. M. braku zdolności do samodzielnej egzystencji. Tymczasem – jak zauważał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 maja 2020 r. I OSK 1049/19 (Lex nr 3047268), którego pogląd skład orzekający w sprawie podziela – "ustawodawca wymaga aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w ust. 1 i 1a art. 17 u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo - skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. (...) Wskazany związek przyczynowo - skutkowy winien polegać na tym, że potencjalny świadczeniobiorca nie podejmuje zatrudnienia, musi bowiem się opiekować niepełnosprawnym. Świadczenie przyznawane na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu.". Skoro zaś tego rodzaju związek w sprawie nie zachodzi, to również z tych powodów świadczenie pielęgnacyjne skarżącej nie mogło zostać przyznane. Wbrew zarzutom skargi stan faktyczny sprawy, w kluczowych z punktu widzenia podjętego rozstrzygnięcia elementach, został ustalony w sposób wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia. Znajduje on także oparcie w materiale dowodowym zgromadzonym w aktach, który został przez organy oceniony w sposób prawidłowy, czemu dały one wyraz w uzasadnieniach decyzji. Z tych względów także zarzut naruszenia przez nie reguł procedury administracyjnej opisanych w art. art.: 7, 77 § 1 i 80 oraz 107 § 1 i 3 k.p.a. pozbawiony jest, zdaniem Sądu, usprawiedliwionych podstaw. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji.