I SA/Wa 1650/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas, Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Lenart, asesor WSA Iwona Ścieszka (spr.), Protokolant ref. Agata Szczepanik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi B. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 2021r. Nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz B. Z. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] czerwca 2021 r., w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, dalej: k.p.a.), utrzymało w mocy zaskarżoną w drodze odwołania wniesionego przez B. Z. decyzję Wójta Gminy [...] z [...] kwietnia 2021 r. o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką - W. K., legitymująca się orzeczeniem o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Jak wynika z akt sprawy, B. Z. wystąpiła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad matką W. K. W. K. posiada orzeczenie o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji wydane przez lekarza rzeczoznawcę KRUS w dniu [...] maja 2015 r. Wskazano w nim, że niezdolność do samodzielnej egzystencji powstała od: "nie można ustalić". Decyzją z [...] kwietnia 2021 r. Wójt Gminy [...] odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Powołując się na treść art.17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, dalej: u.ś.r.) organ zauważył, że B. Z. ma ustalone prawo do świadczeń rentowych. Ponadto organ wskazał, że negatywną przesłanką w rozpatrywanej sprawie, zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r., jest fakt, że niepełnosprawność W. K. powstała po ukończeniu 18 roku życia i po zakończeniu nauki w szkole. Od powyższej decyzji B. Z. wniosła odwołanie, w którym podkreśliła, że jest jedyną osobą opiekującą się matką. Jest na rencie, która jest niższa od kwoty świadczenia pielęgnacyjnego, więc jest gotowa z niej zrezygnować. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uznało, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie podzieliło w pełni uzasadnienia wydanej decyzji. Kolegium wskazało, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., na który powołał się organ I instancji, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 - w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał wskazał, iż zróżnicowanie sytuacji prawnej osób opiekujących się dorosłymi członkami rodziny i ubiegających się z tego tytułu o świadczenie pielęgnacyjne w zależności od tego kiedy powstała niepełnosprawność, jest niezgodne z Konstytucją RP. Z tych przyczyn art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być stosowany w dotychczasowym brzmieniu po wejściu w życie omawianego orzeczenia, tj. od dnia publikacji, która nastąpiła w dniu 23 października 2014 r. Następnie Kolegium podkreśliło, że jak wynika z akt sprawy B. Z. sprawuje opiekę nad matką legitymującą się orzeczeniem o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Spełnia przesłanki określone w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tj. warunek obowiązku alimentacyjnego wobec osoby, którą się opiekuje. W ocenie Kolegium, negatywną przesłanką dla ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. B. Z. otrzymuje rentę rolniczą, w związku z orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy. Z tego względu świadczenie pielęgnacyjne skarżącej nie przysługuje. Kolegium zaznaczyło również, że wyrokiem z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis wymieniony w części 1, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie sześciu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku. Wyrok ten został opublikowany w Dzienniku Ustaw w dniu 8 lipca 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 1257), zatem obowiązuje od 9 stycznia 2020 r. B. Z., jak wynika z orzeczenia KRUS z dnia 4 sierpnia 2020 r. uznana jest za okresowo całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym od - "nadal do sierpnia 2022 r.". Nie stwierdzono niezdolności do samodzielnej egzystencji. Kolegium podkreśliło, że decyzja o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest decyzją uznaniową i organ nie ma możliwości przyznania świadczenia biorąc pod uwagę sytuację wnioskodawcy. Nie kwestionując zatem faktu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką organ orzeka na podstawie obowiązujących przepisów prawa, a te nie pozwalają na pozytywne rozpatrzenie odwołania. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] złożyła B. Z. podnosząc zarzut niezgodności z prawem materialnym i procesowym według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania decyzji. W związku z powyższym, wniosła o uwzględnienie skargi i stwierdzenie wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, po zawieszeniu przez nią pobierania renty rolniczej, która jest niemal dwukrotnie niższa ([...] zł) od wysokości świadczenia pielęgnacyjnego ([...] zł). Wniosła też o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podkreślając, że w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. nawet nie fakt pobierania świadczenia emerytalno-rentowego, ale samo ustalenie prawa do takiego świadczenia jest negatywną przesłanką świadczenia pielęgnacyjnego. Na rozprawie w dniu 21 stycznia 2022 r. pełnomocnik skarżącej poinformowała Sąd, że w dniu [...] listopada 2021 r. zmarła matka skarżącej - W. R. i złożyła odpis aktu zgonu. Popierając zatem skargę pełnomocnik skarżącej oświadczyła, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powinno nastąpić od daty złożenia wniosku do dnia śmierci W. R. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm., dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub jego wydania z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku natomiast uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie zauważyć trzeba, że zgodnie z poczynionymi przez organy ustaleniami skarżąca ubiegała się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem osobiście całodobowej opieki nad 77-letnią matką, legitymującą się orzeczeniem o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Ustalono też, że skarżąca będąc okresowo całkowicie niezdolna do pracy w gospodarstwie rolnym (niezdolność ustalono do sierpnia 2022 r.) pobiera rentę rolniczą od dnia [...] czerwca 2020 r. do [...] sierpnia 2022 r. w wysokości 1025 złotych miesięcznie. Nie legitymuje się też orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawę materialnoprawną wydanych w tej sprawie decyzji stanowił art. 17 u.ś.r. Przepis ten w ust. 1 przyjmuje, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jak stanowi art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Jak zauważył organ odwoławczy, Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17, uznał powyżej cytowany art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, za niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Organ uznając, że powyższe orzeczenie pozostaje bez wpływu dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, pominął, iż skarżąca ma orzeczoną okresowo całkowitą niezdolność do pracy, ale wyłącznie w gospodarstwie rolnym. W myśl art. 21 ust. 5 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2021 r. poz. 266) za całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym uważa się ubezpieczonego, który z powodu naruszenia sprawności organizmu utracił zdolność do osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Na gruncie tego przepisu w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że niezdolność do pracy ubezpieczonego rolnika powinna być oceniana z uwzględnieniem możliwości jej wykonywania w konkretnym gospodarstwie rolnym. Oznacza to, że w przypadku dokonywania oceny stanu zdrowia ubezpieczonego rolnika ubiegającego się o rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym konieczne jest wzięcie pod uwagę wielkości gospodarstwa rolnego i jego położenia, struktury owego gospodarstwa, poziomu zmechanizowania, a także specyfiki prowadzonej w tym gospodarstwie produkcji rolniczej (uprawy, hodowla), która będzie z kolei określać rodzaje czynności niezbędnych do tego, aby to konkretne gospodarstwo rolne mogło być prowadzone, w tym czynności o charakterze nadzorczym, jeśli w gospodarstwie ze względu na jego wielkość są zatrudniani pracownicy bądź większa liczba członków rodziny. (por. wyrok Sądu Najwyższego z 1 lipca 2020 r., sygn. akt I UK 407/18, LEX nr 3153426) Zgodnie zaś z art. 21 ust. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, za całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym uważa się ubezpieczonego, który z powodu naruszenia sprawności organizmu utracił zdolność do osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. W świetle zaś ust. 7, całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym uznaje się za okresową, jeżeli ubezpieczony rokuje odzyskanie zdolności do osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Uwzględniając powyższe należy przyjąć, że ustalenie prawa do renty z tytułu okresowo całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym nie zawsze powinno być utożsamiane z niezdolnością do wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, a więc zdolności wykonywania pracy zgodnie z posiadanymi kwalifikacjami, nie oznacza automatycznie całkowitej niezdolności do pracy w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (por. wyrok WSA w Poznaniu z 2 grudnia 2021 r., sygn. akt II SA/Po 550/21). W rozpoznawanej sprawie przeszkodą dla ustalenia dla skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką, okazał się sam fakt otrzymywania renty rolniczej, co – jak podkreśliły organy - stanowi negatywną przesłankę ustaloną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Z takim stanowiskiem Sąd się nie zgadza. W tym względzie Sąd odwołuje się i podziela spostrzeżenia Naczelnego Sądu Administracyjnego poczynione w wyroku z 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19 (CBOSA), że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, czy renty przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Biorąc zatem pod uwagę wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasadę bezpośredniego stosowania jej przepisów dokonując prokonstytucyjnej wykładni przepisów omawianej ustawy w kontekście realizacji zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1) i sprawiedliwości społecznej (art. 2) obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69), należy przyjąć, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty. Wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 34 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W ten sposób wyeliminowana może zostać negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w postaci posiadania prawa do renty. Wymaga to od organu skoordynowania działań z organem emerytalno-rentowym, przy jednoczesnej współpracy ze stroną, tak by nie pozostała ona bez należnego i niezbędnego dla egzystencji świadczenia nawet przez krótki czas. W tym stanie sprawy Sąd uznał, że doszło do naruszenia prawa materialnego, a to art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. Sąd podkreśla, że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z renty (emerytury) od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty renty (emerytury). W ponownie prowadzonym postępowaniu organ będzie zatem zobowiązany wyjaśnić, czy w niniejszej sprawie warunek ten został spełniony, a także - biorąc pod uwagę, że matka skarżącej zmarła – i w zależności od rezultatu poczynionych ustaleń, rozważyć sposób rozstrzygnięcia tej sprawy. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję wraz z poprzedzającą ją decyzją Wójta Gminy [...]. W przedmiocie kosztów sądowych (punkt 2 wyroku) orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265).