I SA/Bd 603/21
WyrokWSA w Bydgoszczy2022-01-26
Skład orzekający: Sędzia WSA Jarosław Szulc, Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz, Sędzia WSA Agnieszka Olesińska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy zwolnienie z opłacania składek na ubezpieczenia społeczne przysługuje płatnikowi składek, jeśli przeważająca działalność gospodarcza prowadzona w jednostce lokalnej (oddziale) posiada kod PKD uprawniający do zwolnienia, podczas gdy w rejestrze REGON dla siedziby płatnika widnieje inny kod PKD, nieuprawniający do zwolnienia?Ratio decidendi
Sąd uznał, że odmowa zwolnienia z opłacania składek wyłącznie na podstawie formalnego wpisu w rejestrze REGON, bez zbadania faktycznie prowadzonej działalności gospodarczej w jednostce lokalnej, narusza prawo. Kluczowe jest ustalenie, jaka przeważająca działalność faktycznie była prowadzona w jednostce lokalnej, a nie tylko formalny wpis dla siedziby płatnika. Organ powinien zbadać faktyczny charakter działalności, a nie opierać się wyłącznie na danych z rejestru REGON, zwłaszcza gdy system składania wniosków nie pozwalał na wybór kodu PKD dla oddziału.Stan faktyczny
Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił spółce cywilnej zwolnienia z opłacania składek za kwiecień 2021 r., wskazując, że przeważający kod PKD spółki w rejestrze REGON to 32.12.Z, który nie uprawnia do zwolnienia. Spółka argumentowała, że prowadzi działalność w dwóch punktach, a w punkcie w I. przeważającą działalnością jest sprzedaż detaliczna zegarów, zegarków i biżuterii (PKD 47.77.Z), która uprawnia do zwolnienia, i że wniosek dotyczył pracowników zatrudnionych w tym punkcie. Organ odwoławczy utrzymał w mocy własną decyzję, uznając, że rozszerzenie działalności o jednostkę lokalną nie zmienia nadrzędnego rodzaju działalności spółki.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Szulc (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędzia WSA Agnieszka Olesińska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi Z. Z. s.c. W. P., K. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2021 r. uchyla zaskarżoną decyzję
Decyzją z [...] czerwca 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił Z. P. zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od dnia [...] kwietnia 2021 r. do dnia [...] kwietnia 2021r. Organ ustalił, że we wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek (RDZ-B7) za kwiecień 2021 r., jako przeważający rodzaj działalności podano kod PKD 47.77.Z. Natomiast zgodnie z danymi Głównego Urzędu Statystycznego, na dzień [...] marca 2021 r. kod przeważającej działalności Skarżących to PKD 32.12.Z. Nie jest on ujęty jako kod uprawniający do zwolnienia z obowiązku opłacania składek.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżący podali, że działalność gospodarczą prowadzą w dwóch punktach, tj. w M. i I., a zgodnie z systemem REGON, każdy punkt musi mieć przypisane PKD według przeważającej działalności, która jest w nim wykonywana. Siedziba spółki znajduje się w M. i temu punktowi jest przypisane PKD 32.12.Z, natomiast w I. przeważająca działalność to "sprzedaż detaliczna zegarów, zegarków i biżuterii prowadzona w wyspecjalizowanych sklepach", czyli PKD 47.77.Z. Skarżący wskazali, że złożony wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek dotyczył składek osób zatrudnionych w punkcie w I..
Decyzją z dnia [...] lipca 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2021 r. Organ przytoczył treść mających zastosowanie w sprawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lutego 2021 r. w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii COVID-19 (Dz. U. poz. 371) – dalej: "rozporządzenie". Następnie podał, że zgodnie z informacją GUS rodzaj przeważającej działalność dla spółki cywilnej Skarżących, czyli płatnika składek o numerze NIP [...], REGON [...] oznaczony jest kodem PKD 32.12.Z, który nie został uwzględniony w ustawie jako kwalifikujący się do zwolnienia z obowiązku opłacania składek za miesiąc kwiecień 2021r. Zdaniem organu, rozszerzenie wykonywania działalności o jednostkę lokalną w I. w zakresie "Sprzedaż detaliczna zegarów, zegarków i biżuterii prowadzona w wyspecjalizowanych sklepach" nie zmieniło nadrzędnego rodzaju działalności jako spółki cywilnej oznaczonej kodem PKD 32.12.Z. Organ podkreślił, że istotnym jest, aby kod PKD przeważającej działalności płatnika składek, który wnioskuje o pomoc, uprawniał do jej udzielenia. W sprawie płatnikiem składek jest spółka cywilna o numerze NIP [...], REGON [...], tym samym, jeśli spółka złożyła wniosek RDZ z jej danymi a kod PKD nie został wymieniony w ustawie, to zwolnienie nie będzie przysługiwało. Nie ma przy tym znaczenia, że wspólnik tej spółki ma wykazany w rejestrze REGON kod PKD przeważającej działalności uprawniającej do zwolnienia. Nie ma znaczenia także to, że jednostka lokalna miała uprawniający do zwolnienia kod PKD, gdyż są to osobne podmioty o innych numerach REGON. Do wniosków o zwolnienie z opłacania składek kod PKD jest weryfikowany w kontekście konkretnego płatnika z konkretnym numerem REGON podanym na wniosku.
W złożonej do tut. Sądu skardze wniesiono o uchylenie decyzji. Podkreślono, że zgodnie z systemem Regon, każdy punkt musi mieć przypisane PKD według przeważającej działalności, która jest w nim wykonywana. Siedziba spółki znajduje się w punkcie o adresie [...] M. i temu punktowi jest przypisane PKD 32.12.Z zgodnie z wykonywaną działalnością gospodarczą. Natomiast w punkcie [...], I. przeważającą działalnością gospodarczą jest sprzedaż detaliczna zegarków, zegarów i biżuterii prowadzona w wyspecjalizowanych sklepach, czyli PKD 47.77.Z ( potwierdzenie z GUS w załączeniu). Strona podała, że złożony wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek dla płatników prowadzących działalność w branżach określonych w rozporządzeniu za miesiąc kwiecień 2021 r. dotyczył osób zatrudnionych w punkcie w I., gdzie prowadzona działalność ma przeważające PKD 47.77.Z. Na potwierdzenie powyższego przedłożyła pismo z Urzędu Statystycznego w B.. Dodała, że sporządzając wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek dla płatników prowadzących działalność w branżach określonych w rozporządzeniu nie miała możliwości wyboru numeru Regon i PKD dla oddziału sklepu, bo system odgórnie wybiera Regon i PKD dla siedziby firmy. Również nie było możliwości złożenia wniosku papierowo, z prawidłowym numerem Regon uprawniającym do zwolnienia z opłacania składek. Wadliwość programu nie może, zdaniem strony, pozbawić spółki otrzymania zwolnienia z opłacania składek, w sytuacji gdy spełnia do tego warunki ustawowe.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
W piśmie procesowym z dnia [...] października 2021r. podano, że Spółka prowadzi działalność zakwalifikowaną do kodów PKD: M.111 i 32.12.Z. Jako Spółka posiada siedzibę i dodatkowo 2 punkty sprzedaży. Do każdego punktu sprzedaży przypisany jest główny kod PKD. Do siedziby Spółki [...] M. - PKD 32.12.Z
Do punktu sprzedaży [...] I. - PKD 47.77.Z. W bazie Regon Zakład [...] pojawia się z danymi siedziby i z przypisanym do niej PKD 32.12.Z. Natomiast w dolnej części tego samego zaświadczenia wykazane są jednostki lokalne z przypisanym rodzajem działalności gospodarczej i PKD czyli [...] I. - PKD 47.77.Z.
Spółka ma prawo żądać zwolnienia z składek ZUS za okres od [...]04.-[...]04.2021r. jako płatnik składek ponieważ zatrudnieni pracownicy świadczą pracę jako sprzedawca w sklepach, w których sprzedawana jest biżuteria, zegarki itd. zgodnie z PKD 47.77.Z. ([...], I.). Siedziba spółki jest miejscem, w którym znajdują się dokumenty, prowadzona jest działalność administracyjna oraz znajduje się warsztat. Nie jest to miejsce, w którym jest prowadzona przeważająca działalność Spółki, gdyż określenie siedziby firmy nie jest tym uwarunkowane. Przeważający rodzaj działalności można stwierdzić na podstawie ewidencji księgowej Spółki.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Wstępnie wyjaśnić należy, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095, dalej: ustawa o COVID-19), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1090). Zgodne z tym przepisem, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie, zarządzeniem z dnia 23 grudnia 2021 r. skierowano sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Wskazać należy, że strona skarżąca została poinformowana o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne, a także o dostępie do informacji o sprawie w wykazie spraw sądowych e-Wokanda pod wskazanym adresem oraz o możliwości wypowiedzenia się w sprawie, z czego skorzystała, przedstawiając swoje stanowisko w piśmie z dnia [...] października 2021r.
Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Oceniając zaskarżoną decyzję według podanych kryteriów Sąd stwierdza, że narusza ona prawo, a wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja ZUS z dnia [...] lipca 2021r., utrzymująca w mocy decyzję ZUS z dnia [...] czerwca 2021r., odmawiającą skarżącej prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek za kwiecień 2021r.
Organ stwierdził, że spółka prowadziła działalności z przeważającym kodem 32.12.Z, co oznacza, że nie zostały spełnione warunki, gdyż kod ten nie jest wymieniony jako kod uprawniający do zwolnienia z opłacenia składek za miesiąc kwiecień 2021r. Natomiast skarżąca podkreśla, że złożony wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek dla płatników prowadzących działalność w branżach określonych w rozporządzeniu za miesiąc kwiecień 2021 r. dotyczył osób zatrudnionych w punkcie w I., gdzie prowadzona działalność ma przeważające PKD 47.77.Z., co oznacza, że przysługuje jej prawo do zwolnienia z opłacania składek.
Podstawowym przepisem regulującym sporne zagadnienie jest § 10 ust. 2a pkt 2 rozporządzenia stanowiący, iż zwalnia się z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych odpowiednio za okres od dnia 1 marca 2021 r. do dnia 30 kwietnia 2021 r. albo za okres od dnia 1 kwietnia 2021 r. do dnia 30 kwietnia 2021 r. wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za te okresy, na zasadach określonych w art. 31zo-31zx ustawy o COVID-19, z uwzględnieniem przepisów niniejszego rozdziału, płatnika składek prowadzącego, na dzień 31 marca 2021 r., działalność oznaczoną według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007, jako rodzaj przeważającej działalności, kodami: 47.41.Z, 47.42.Z, 47.43.Z, 47.51.Z, 47.52.Z, 47.53.Z, 47.54.Z, 47.59.Z, 47.64.Z, 47.65.Z, 47.71.Z, 47.72.Z, 47.75.Z, 47.77.Z, 77.29.Z, 77.39.Z, 96.02.Z, 96.09.Z - którego przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów podatkowych uzyskany w jednym z dwóch miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku był niższy co najmniej o 40% w stosunku do przychodu uzyskanego w miesiącu poprzednim lub w analogicznym miesiącu roku poprzedniego lub w lutym 2020 r., lub we wrześniu 2020 r., jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek przed dniem 1 listopada 2020r.
Stosownie do § 10 ust. 3 rozporządzenia, oceny spełnienia warunku, w zakresie oznaczenia prowadzonej działalności według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007 dokonuje się na podstawie danych zawartych w rejestrze REGON w brzmieniu na dzień 31 marca 2021r.
Sąd w składzie orzekającym w sprawie podziela prezentowane w orzecznictwie stanowisko, zgodnie z którym, zawarte w art. 31zo ust. 8 ustawy COVID-19 sformułowanie "prowadzącego na dzień złożenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek, działalność oznaczoną według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007, jako rodzaj przeważającej działalności" odnosi się do faktycznie (rzeczywiście) prowadzonej działalności gospodarczej przez płatnika przedmiotowych składek. Przyjęta wykładnia, wyklucza sytuacje, w których ewentualną pomoc w postaci zwolnienia z obowiązku uiszczenia składek otrzymałby przedsiębiorca, który posiada w rejestrze REGON kod wymieniony w art. 31zo ust. 8 ustawy o COVID-19, mimo że faktycznie nie prowadził takiej działalności gospodarczej na dzień założenia wniosku, innymi słowy, że pomoc publiczną otrzymałaby osoba nieuprawniona, lecz spełniająca formalnie przesłanki do jej uzyskania (por. m. in. wyroki: WSA w Szczecinie z dnia 18 lutego 2021 r. o sygn. akt I SA/Sz 955/20 i z dnia 13 maja 2021 r. o sygn. akt I SA/Sz 304/21; WSA w Rzeszowie z dnia 25 marca 2021 r. o sygn. akt I SA/Rz 189/21; WSA w Białymstoku z dnia 28 kwietnia 2021 r. o sygn. akt I SA/Bk 140/21 i z dnia 5 maja 2021 r. o sygn. akt I SA/Bk 171/21). Stanowisko to, odnoszące się do art. 31zo ust. 8 ustawy COVID-19 jest również adekwatne w odniesieniu do cytowanego uprzednio przepisu § 10 ust. 2a pkt 2 rozporządzenia regulującego zbliżoną materię oraz zawierającego podobne sformułowanie "prowadzącego, na dzień 31 marca 2021 r., działalność oznaczoną według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007, jako rodzaj przeważającej działalności".
Wobec tego, udzielenie pomocy powinno dotyczyć tych przedsiębiorców, którzy rzeczywiście, a nie tylko formalnie spełniają kryteria do uzyskania pomocy. Zatem zadaniem organu w sytuacji wystąpienia z wnioskiem o zwolnienie z opłacania składek powinno być nie tylko ustalenie jaki przeważający rodzaj działalności figuruje w rejestrze REGON w brzmieniu na dzień 31 marca 2021 r., ale także jaką faktycznie przeważającą działalność wnioskodawca prowadził w tym dniu. Należy przy tym podkreślić, że rejestr podmiotów REGON prowadzony jest dla potrzeb statystyki publicznej, ma on charakter formalny i bazuje na oświadczeniach wiedzy podmiotów obowiązanych do przekazywania danych, które nie podlegają merytorycznej weryfikacji. W ocenie Sądu, to faktyczne prowadzenie przeważającej działalności objętej według PKD kodem uprawniającym do uzyskania zwolnienia z obowiązku opłacania składek, powinno skutkować udzieleniem tej pomocy. Tylko w takim wypadku nie zostaną naruszone zasady równości, niedyskryminacji i swobody działalności gospodarczej.
Zdaniem Sądu, mając na uwadze cel jaki realizuje przepis § 10 ust. 2a pkt 2 rozporządzenia, oparcie odmowy wyłącznie na przesłance formalnej, wynikającej z wpisu w rejestrze podmiotów REGON, nie pozwoliłoby w szeregu przypadków na zrealizowanie celu jaki zamierzano osiągnąć, wprowadzając omawiane regulacje. Innymi słowy, poprzestanie tylko na formalnej treści wpisu w rejestrze podmiotów REGON, bez weryfikacji jaka przeważająca działalność faktycznie była prowadzona, uniemożliwiałoby przyznanie pomocy przedsiębiorcom, którzy spełniają kryteria udzielenia pomocy oraz wobec których, w takiej sytuacji realizowane byłyby założenia i cele prawodawcy, w tym przede wszystkim udzielenie wsparcia przedsiębiorcom najdotkliwiej odczuwającym skutki wprowadzonych ograniczeń i obostrzeń.
Z akt sprawy wynika, że Skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia składek dla płatników prowadzących działalność w branżach określonych w rozporządzeniu z tytułu składek za miesiąc kwiecień 2021r., w którym wykazała m.in. nr NIP, REGON, w rubryce "Nazwa skrócona" podała "[...]", adres – [...] M.. We wniosku podano kod PKD przeważającej działalności na 31 marca 2021 – 47.77.Z.
ZUS na podstawie informacji uzyskanej z GUS przyjął, że rodzaj przeważającej działalność dla spółki cywilnej czyli płatnika składek oznaczony jest kodem PKD-32.12.Z. Organ dostrzegł, że wprawdzie działalność gospodarcza od [...] grudnia 2001r. została rozszerzona o jednostkę lokalną przy [...] I. w zakresie "Sprzedaż detaliczna zegarów, zegarków i biżuterii prowadzona w wyspecjalizowanych sklepach" REGON [...] PKD 47.77.Z, jednak uznał, że nie zmieniło to nadrzędnego rodzaju działalności jako spółki cywilnej oznaczonej kodem PKD 32.12.Z.
Stanowisko organu jest niezrozumiałe, niepoparte żadnymi ustaleniami pozwalającymi na taką konkluzję i w rezultacie przeczy stanowisku Sądu, że to faktyczne prowadzenie przeważającej działalności objętej według PKD kodem uprawniającym do uzyskania zwolnienia z obowiązku opłacania składek, powinno skutkować udzieleniem tej pomocy. Organ w tym zakresie nie poczynił żadnych własnych ustaleń, ignorując również twierdzenia skarżącej zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym wskazywała, że prowadzi działalność w dwóch punktach, przy czym, w I. przy ul. [...] przeważającą działalnością gospodarczą jest sprzedaż detaliczna zegarów, zegarków i biżuterii prowadzona w wyspecjalizowanych sklepach, zgodna z PKD 47.77.Z. Potwierdza to pismo Urzędu Statystycznego w B. z dnia [...] czerwca 2021r. oraz dane z wpisu w rejestrze REGON udostępnione przez GUS (k. 8 i 9 akt administracyjnych).
W piśmie procesowym z dnia [...] października strona akcentuje, że Spółka ma prawo żądać zwolnienia z opłacania składek ZUS za okres od [...].04.-[...].04.2021r. jako płatnik składek, ponieważ zatrudnieni pracownicy świadczą pracę jako sprzedawca w sklepach, w których sprzedawana jest biżuteria, zegarki itd. zgodnie z PKD 47.77.Z. ([...], I.). Siedziba spółki jest miejscem, w którym znajdują się dokumenty, prowadzona jest działalność administracyjna oraz znajduje się warsztat. Nie jest to miejsce, w którym jest prowadzona przeważająca działalność Spółki, gdyż określenie siedziby firmy nie jest tym uwarunkowane. Przeważający rodzaj działalności można stwierdzić na podstawie ewidencji księgowej Spółki.
Nie można również nie dostrzegać argumentacji skarżącej, iż sporządzając wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek dla płatników prowadzących działalność w branżach określonych w rozporządzeniu nie miała możliwości wyboru numeru Regon i PKD dla oddziału sklepu, bo system odgórnie wybiera Regon i PKD dla siedziby firmy. Również nie było możliwości złożenia wniosku papierowo, z prawidłowym numerem Regon uprawniającym do zwolnienia z opłacania składek.
Przedstawione okoliczności są istotne dla sprawy zainicjowanej wnioskiem strony o zwolnienie z obowiązku opłacania składek, a obowiązkiem organu będzie w ponownie prowadzonym postępowaniu ustalenie, która z działalności prowadzonej przez skarżącą ma charakter przeważający i czy objęta jest kodem PKD uprawniającym do uzyskania zwolnienia z obowiązku opłacania składek.
W odpowiedzi na skargę organ prezentuje stanowisko, iż prowadzenie postępowania dowodowego mającego na celu ustalenie, jaką faktycznie przeważającą działalność wg PKD prowadzi dany przedsiębiorca jest niezgodne zarówno z zapisami ustawy o COVID, jak i celem regulacji podstawowej.
Sąd nie podziela tego stanowiska, natomiast, w kwestii tej podziela zapatrywania, jakie Naczelny Sąd Administracyjny wyraził w wyroku z dnia 14 października 2021r., sygn. akt I GSK 502/21. W orzeczeniu tym NSA stwierdził, że analizując treść ustawy Covid-19 należy dojść do wniosku, że nie wyklucza/zawiesza ona w sprawach nią objętych stosowania k.p.a., a jedynie wprowadza w odniesieniu do niektórych spraw określone modyfikacje. W licznych artykułach ustawy Covid-19 ustawodawca, tam gdzie istnieje potrzeba wprowadzenia ograniczeń/odstępstw w stosowaniu regulacji k.p.a., wprowadza zmiany (por. art. 7a ust. 5, art. 15a ust. 10, art. 15zzb ust. 18, art. 15zzzzzn pkt 1, art. 15zzzzzn2 pkt 3, art. 15zzzzzxa, art. 31za ust. 2, art. 31zq ust. 5 i 8 i art. 31zy14 ust. 15). Dalej NSA wskazał, że wprowadzone ustawą Covid-19 zmiany do procedury nie powinny być odczytywane jako chęć rezygnacji ustawodawcy ze stosowania przepisów k.p.a., a co za tym idzie ograniczenia uprawnień procesowych strony, zagwarantowanych przepisami k.p.a. NSA zwrócił również uwagę, że wydanie decyzji negatywnej dla wnioskodawcy powinno poprzedzać przeprowadzenie postępowania, zgodnie z przepisami k.p.a.
Skład orzekający w sprawie w całości poglądy te podziela. Oznacza to, że w postępowaniu z wniosku strony o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek, w szczególności w sytuacji, gdy organ zamierza wydać decyzję negatywną dla strony, powinien podejmować czynności właściwe temu postępowaniu, stosując przepisy k.p.a., w tym również respektować uprawnienia strony gwarantowane tymi przepisami.
Wobec tego, prowadząc ponownie postępowanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych obowiązany będzie podjąć czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ zobowiązany będzie prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.). Organ powinien w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), co oznacza, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien dotyczyć wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Z kolei, podjęte przez organ rozstrzygnięcie oraz okoliczności stanowiące podstawę rozstrzygnięcia powinny znaleźć odzwierciedlenie w decyzji spełniającej wymogi określone w art. 107 k.p.a., w tym w § 3 tego przepisu. Wskazany przepis stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Tytułem przykładu jedynie można podać, że ZUS opierając odmowę zwolnienia z obowiązku opłacania składek na informacji uzyskanej z GUS, w ogóle nie powołał w wydanych decyzjach, regulującego to zagadnienie przepisu § 10 ust. 3 rozporządzenia. Należy podkreślić, że w szczególności decyzje odmowne (negatywne) powinny być przekonująco, wyczerpująco i zrozumiale dla strony uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich naturalną konsekwencją. Z decyzji musi wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Prawidłowo uzasadnione decyzje mają z kolei znaczenie dla realizacji zasady wynikającej z art. 11 K.p.a., zgodnie z którą, organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem twierdzenia strony uważane przez nią za istotne dla sposobu załatwienia. Wszelkie okoliczności i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, muszą być rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane przez organ rozpatrujący sprawę. Uzasadnienie decyzji nie może ograniczać się tylko do przedstawienia przez organ własnego stanowiska, w sytuacji gdy przesłanki podjętego rozstrzygnięcia budzą zastrzeżenia strony. W uzasadnieniu decyzji organ winien odnieść się do tych zastrzeżeń, a nie je pomijać. W ocenie Sądu, przeprowadzone przez organ postępowanie i wydane w jego wyniku rozstrzygnięcia nie spełniają standardów określonych w przywołanych przepisach k.p.a., co stanowi o ich naruszeniu w sposób, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy.
W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ respektując wskazane zasady postępowania administracyjnego oraz stanowisko i zapatrywania Sądu wyrażone w niniejszym uzasadnieniu rozstrzygnie sprawę, a w sytuacji odmowy zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, uzasadni swoje stanowisko w sposób zgodny z art. 107 § 3 k.p.a., umożliwiający stronie poznanie faktycznych motywów rozstrzygnięcia.
Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło