II SA/Po 629/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Jan Szuma Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium"), po rozpatrzeniu odwołania M. M., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] (zwanego dalej: "organem I instancji: albo "Burmistrzem") z dnia [...] kwietnia 2021 r., [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego. Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących okolicznościach udokumentowanych w aktach sprawy. Wnioskiem z dnia [...] marca 2021 r. (w aktach administracyjnych, pisma nienumerowane) M. M. wystąpiła o przyznanie jej pomocy na opłaty mieszkaniowe, zakup obuwia, remont mieszkania, zakup leków oraz zakup żywności. Podczas prowadzonego postępowania ustalono, że wnioskodawczyni posiada dochód w wysokości [...] zł, na jaki składa się emerytura w wysokości [...] zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł. Mieszka sama, w zadbanym mieszkaniu własnościowym. Posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, której istnienie datuje się od urodzenia. Podczas wywiadu środowiskowego w dniu [...] marca 2021 r. M. M. podtrzymała wniosek o przyznanie jej pomocy. Głównym problemem wnioskodawczyni pozostaje jej zadłużenie, którego spłata wynosi około [...] zł miesięcznie oraz zajęcie wierzytelności na wniosek P. na kwotę [...]zł miesięcznie. Mając na względzie powyższe ustalenia organ I instancji decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. odmówił przyznania wnioskowanej pomocy, wskazując, że choć wnioskodawczyni obwinia organ winą za sytuację życiową, w której się znajduje, to jednak w sytuacji brania kredytu musiała mieć ona świadomość, że należ go spłaca. Organ wskazał, że skarżąca korzysta z pomocy społecznej – w 2020 r. suma przyznanych jej świadczeń wyniosła [...] zł, a w 2021 r. było to już [...] zł. Zdaniem Burmistrza wnioskodawczyni nie spełnia warunków przyznania jej specjalnego zasiłku celowego, o jakim mowa w art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm., dalej "u.p.s.") Zgodnie z przywołanym przepisem w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Do szczególnie uzasadnionych przypadków należą takie sytuacje życiowe, które są nadzwyczajne, występują okazjonalnie i wykraczają poza granice przewidywalności i ludzkiej zapobiegliwości życiowej. Jest to zatem świadczenie wyjątkowe i nie może być traktowane jako pomoc o charakterze ciągłym. W toku postępowania ustalono, że otrzymywany dochód pozwala na zabezpieczenie własnych potrzeb, a jednocześnie nie występuje żadna sytuacja nagła, której nie można byłoby przezwyciężyć wykorzystując własne zasoby i możliwości. Od powyższej decyzji pismem z dnia [...] kwietnia 2021 r. odwołała się M. M.. Wyraziła niezadowolenie z treści decyzji Burmistrza wskazując, podnosząc, że odcięto jej gaz oraz uszkodziła okulary. Przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...], wskazując, że pierwszą i zasadniczą przesłanką kwalifikującą do uzyskania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej jest spełnienie warunków określonych w art. 8 ust. 1 u.p.s. (kryterium dochodowe), przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednej z okoliczności wymienionych w art. 7 pkt 1–15, w którym określono przyczyny udzielania pomocy społecznej. Organ zaznaczył, że M. M. przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, co spowodowało konieczność rozważenia możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 ust. 1 u.p.s. Kolegium podzieliło w tym zakresie pogląd organu pierwszej instancji również wskazując, że nie doszło do zaistnienia "szczególnie uzasadnionego przypadku". Dodatkowo Kolegium zauważyło, że choć sytuacja M. M. jest trudna, to jednak w realiach przedmiotowej sprawy zaskarżona decyzja jest prawidłowa. Pismem z dnia [...] lipca r. M. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę podtrzymało dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie. W piśmie z dnia [...] maja 2021 r. uzupełniającym skargę (k. 33-38 akt sądowych) pełnomocnik wyznaczony z urzędu, radca prawny W. K., zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie: 1. art. 39 i art. 41 pkt 1 w zw. z art. 39 ust. 1 i art. 3 ust. 1 u.p.s. poprzez uznanie, że skarżącej nie przysługuje specjalny zasiłek celowy, 2. art. 7, art. 8, art. 9, i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej jako: "K.p.a."). Jednocześnie pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia (z tytułu pomocy prawnej świadczonej z urzędu). Pełnomocnik podniósł, że organ wydając zaskarżoną decyzję nie wziął pod uwagę wszystkich okoliczności sprawy, a w szczególności faktu, że skarżąca nie dysponuje całym swoim dochodem z uwagi na zajęcia komornicze. Dodatkowo organy nie podjęły rozważań, czy sytuacja skarżącej nie stanowi "szczególnie uzasadnionego przypadku", w szczególności z uwagi na zdarzenia losowe, jakim było uszkodzenie pieca i zniszczenie okularów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się bezzasadna. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] października 2021 r., wydanego na podstawie art. 15zzs? ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. 2021 r. poz. 2095 ze zm.). Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej zasiłku celowego. Dokonując oceny wydanych w sprawie rozstrzygnięć Sąd zauważa w pierwszej kolejności, że postępowanie w przedmiocie zasiłku celowego przeprowadzono prawidłowo pod względem formalnym. Po złożeniu przez M. M. wniosku w piśmie z dnia [...] marca 2021 r., w kolejnych dniach przeprowadzono wywiad środowiskowy (25 marca 2021 r.), przez co zadośćuczyniono wymogowi z art. 107 ust. 1 i 4 u.p.s. Bezspornym w sprawie było także to, że M. M. osiągnęła w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku (zob. art. 8 ust. 3 u.p.s.) dochód w wysokości [...] zł, który uzyskała w ramach prawa do emerytury oraz zasiłku pielęgnacyjnego. M. M. w dacie złożenia wniosku o pomoc, a także w czasie orzekania przez organy obu instancji, posiadała orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia [...] grudnia 2018 r., [...] W ocenie Sądu kontrolowane decyzje (obu instancji) nie naruszają prawa także w aspekcie materialnym. Po pierwsze, stwierdzić należy, że M. M. jest osobą w wieku emerytalnym. Biorąc pod uwagę jej wypowiedzi w toku postępowania dotyczące złego stanu zdrowia Sąd przyjął założenie, że obecnie jest ona niezdolna do uzyskiwania dodatkowego dochodu z własnej aktywności (pracy) i w takim kontekście oceniał jej sytuację. Kolejną okolicznością wynikającą z akt administracyjnych jest fakt, że skarżąca posiada stały dochód w postaci emerytury wypłacanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w wysokości [...] zł oraz w postaci zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości [...] zł. Uzyskiwana przez M. M. kwota dochodu (2117,09 zł) trzykrotnie przekracza wysokość kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, które zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. wynosi [...] zł. Jednocześnie należy mieć na uwadze treść art. 8 ust. 3 u.p.s., zgodnie z którym "za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób". Zatem zgłaszane przez M. M. inne obciążenia – takie jak konieczność spłaty pożyczek czy finansowania kosztów leczenia – nie mogłyby zgodnie z ustawą stanowić podstawy pomniejszenia dochodu. Odnosząc się do przedmiotu wniosku należy podkreślić, że M. M. składając wniosek o przyznanie jej pomocy społecznej wskazała jedynie, że oczekuje dofinansowania na opłaty mieszkaniowe zakup obuwia, remont mieszkania, zakup leków oraz zakup żywności, nie dookreślając jednak w formie jakiego świadczenia miałyby zostać one przyznane. Wobec powyższego, organy słusznie rozpatrzyły dwie możliwe formy świadczeń w tym przypadku – zasiłek celowy oraz specjalny zasiłek celowy. Zasiłek celowy, zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s., jest przyznawany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Przez to pojęcie należy rozumieć potrzebę usprawiedliwioną ze względu na zachowanie życia, zdrowia, a także odgrywania ról społecznych, możliwości zarobkowania i pełnienia funkcji członka rodziny. Jest to zatem potrzeba uzasadniona podstawowym katalogiem dóbr zasługujących na ochronę, z założenia konsumująca się jednorazowo, której zadość czyni zaspokojenie jej w minimalnym standardzie (zob. I. Sierpowska, Komentarz do art. 39, [w:] I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, LEX/el. 2020). Ustawodawca wskazał, że zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 u.p.s.). Oznacza to, że zasiłek ten nie jest przyznawany na pokrywanie pełnych całomiesięcznych kosztów utrzymania osoby objętej pomocą, lecz ma charakter pomocy doraźnej, ukierunkowanej na konkretny cel bytowy. Należy podkreślić, że prawo do większości świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, w tym do zasiłku celowego, uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 u.p.s., którego – jak ustalono powyżej – M. M. nie spełniała. Wobec powyższego organy słusznie przeanalizowały sytuację pod kątem możliwości udzielenia pomocy społecznej skarżącej w formie specjalnego zasiłku celowego, który jest przyznawany osobom i rodzinom, których dochody przekraczają kryteria ustawowe. Zgodnie z art. 41 ust. 1 u.p.s. wyłącznie w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Głównymi przesłankami udzielenia specjalnego zasiłku celowego są: przekroczenie kryterium dochodowego i wystąpienie "szczególnie uzasadnionego przypadku". "Szczególnie uzasadniony przypadek" oznacza przypadek wyrazisty i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, który uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na jego okazjonalność i nadzwyczajność występującego zdarzenia. Przypadek ten powinien być na tyle dotkliwy w skutkach, że dana osoba nie jest w stanie sobie z nim poradzić, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego "szczególnie uzasadniony przypadek" to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak drastyczne, dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 maja 2011 r., I OSK 164/11, orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie nie doszło do wystąpienia tego rodzaju zdarzenia. Trudna sytuacja osobista (finansowa) M. M. nie wynika ze zdarzenia nagłego, którego wystąpienia skarżąca nie była w stanie przewidzieć. Jak sama podkreślała w pismach procesowych, jej sytuacja wynika z konieczności spłaty zadłużeń oraz pokrycia kosztów leczenia. Wiadomo jedynie, że świadczenie emerytalne zostało zmniejszone o kwotę [...]zł z powodu należności egzekwowanych na podstawie tytułu wykonawczego wobec wierzyciela, jakim jest P. sp. z o.o. Powyższa dokumentacja nie jest jednak kluczowa dla sprawy, gdyż wskazane obciążenia finansowe nie mają charakteru "szczególnie uzasadnionego przypadku". W orzecznictwie wprost wskazano, że "braku środków pieniężnych na wykup leków czy braku dostatecznych środków na bieżące wydatki codziennego utrzymania nie można traktować jako nagłe, nieprzewidywalne zdarzenie uzasadniające przyznanie specjalnego zasiłku celowego w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s." (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 września 2011 r., II SA/Po 433/11, orzeczenia.nsa.gov.pl). Podobnie podnoszone przez pełnomocnika okoliczności jakimi było uszkodzenie pieca i zniszczenie okularów, nie uzasadniają same w sobie przyznania wnioskowanej pomocy. W powyższym zakresie mieć należało na względzie, że skarżąca korzysta ze środków pomocy społecznej i jak wskazano w decyzji organu I instancji w roku 2020 r. uzyskała pomoc w łącznej wysokości [...] zł, a do dnia wydania decyzji przez Burmistrza [...] uzyskała pomoc w wysokości [...] zł. W tym stanie rzeczy Sąd – na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (oddalił skargę uznając, że organy trafnie przyjęły, iż nie zachodziły przesłanki przyznania M. M. przyznania wnioskowanej pomocy. Wniosek o przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu w odrębnym postanowieniu rozstrzygnie referendarz sądowy.