II SA/Gl 923/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.), Asesor WSA Aneta Majowska, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Zemlińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, w wyniku rozpoznania odwołania J. T. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Z. o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego na: pokrycie środków na asystenta osoby niepełnosprawnej w wysokości 500 zł, zakup telefonu z internetem w wysokości 1000 zł oraz na zakup "sprzętu ochrony osobistej w celu obrony przed torturami i napadami rabunkowymi policjantów i innych funkcjonariuszy publicznych w wysokości 500 zł". W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, ma orzeczenie zaliczające go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe. Dochodem strony jest zasiłek stały w wysokości 470,44 zł, dodatek mieszkaniowy wraz z dodatkiem energetycznym w wysokości 269,88 zł. Łącznie dochód strony wynosi 740,32 zł., a wydatki stanowią kwotę 359,52 zł. Następnie organ podniósł, że zgodnie z art. 39 ustawy o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być w szczególności przyznany na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. W myśl art. 8 ust. 1 tej ustawy, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje: osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 701 zł., zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Organ podkreślił, że na podstawie art. 41 pkt 1 w/w ustawy, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi bądź też zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Organ odwoławczy podniósł, że dochód skarżącego przekroczył ustawowe kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej i w związku z tym organ I instancji rozpatrzył wniosek strony o przyznanie specjalnego zasiłku celowego, a odmowę przyznania wnioskowanej pomocy uzasadnił między innymi możliwościami finansowymi ośrodka. W powyższym zakresie organ odwoławczy podkreślił, że ograniczone możliwości finansowe budżetu Państwa, a w ślad za tym ośrodków pomocy społecznej są faktem powszechnie wiadomym. Pomoc społeczna nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób o nią się ubiegających, jak również udzielać wszelkich świadczeń w oczekiwanej i wnioskowanej przez te osoby wysokości. Dodał, że uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają charakter jedynie subsydiarny, co oznacza, że uzupełniają środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Celem pomocy społecznej jest pomoc osobie lub rodzinie w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej, której nie jest w stanie przezwyciężyć wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a nie zaspokojenie wszystkich, choćby najniezbędniejszych, potrzeb życiowych osoby, czy rodziny. Pomoc społeczna nie ma z założenia służyć pełnemu zaspokojeniu potrzeb podopiecznych. W związku z tym organ odwoławczy wskazał, że decyzja, wydana w ramach uznania administracyjnego, zasługiwała na utrzymanie w mocy. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący podniósł zarzut naruszenia przez organ przepisów ustawy o pomocy społecznej. W uzasadnieniu wskazał przede wszystkim, że organ I instancji zaniechał swoich czynności, do których był ustawowo zobligowany. Podniósł, że zasadniczym celem ustawy o pomocy społecznej, jest wspieranie osób, znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej, w tym zwłaszcza majątkowej i osobistej, poprzez, między innymi, wypłatę środków pieniężnych w postaci zasiłków stałych i celowych. W tym zakresie zarzucił, że w jego sytuacji, zasadniczy cel ww. ustawy jest dla organu na dalszym planie, skoro wszystkie składane przez niego, należycie umotywowane wnioski, są z góry oddalane, bez dokonania szerszej analizy zasadności złożonego wniosku oraz bez należytego uzasadnienia decyzji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę i podniósł, że skarżący jest osobą niepełnosprawną i uwzględnienie jego roszczeń, choćby w części, mogłoby wpłynąć na poprawę jego samopoczucia. Ponadto dodał, że obecnie kryterium dochodowe uprawniające do pomocy w formie zasiłków celowych wzrosło, a zatem pomoc przyznawana skarżącemu jest obecnie niższa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz.329 ), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku celowego specjalnego na: pokrycie środków na asystenta osoby niepełnosprawnej w wysokości 500 zł, zakup telefonu z internetem w wysokości 1000 zł oraz na zakup "sprzętu ochrony osobistej w celu obrony przed torturami i napadami rabunkowymi policjantów i innych funkcjonariuszy publicznych w wysokości 500 zł". W związku z ustaleniem w niniejszej sprawie, że dochód skarżącego ( w dacie wydania decyzji) przekroczył ustawowe kryterium dochodowe, będące jednym z warunków przyznania zasiłku celowego, określonego w art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 2268), prawidłowo organ rozważył możliwość przyznania mu zasiłku celowego specjalnego. Według zaś art. 41 pkt 1 cytowanej ustawy, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej kryterium dochodowego. Wobec tego wskazać należało, że granice uprawnienia organu pomocy społecznej do orzekania o przyznaniu specjalnego zasiłku celowego wyznacza katalog okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy zakwalifikowanych jako " szczególnie uzasadnione przypadki". Jak zaś wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie, pod pojęciem "szczególnie uzasadnionego przypadku", o którym mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej, należy rozumieć przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Podkreślenia wymagało, że rozstrzygnięcie co do przyznania świadczenia pieniężnego w formie specjalnego zasiłku celowego ma charakter uznaniowy i jest ponadto uzależnione od oceny organu dokonywanej w ramach art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, według którego potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Należało więc zwrócić uwagę na ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować powierzone im w ustawie cele (por. wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2008 r. o sygn. akt I OSK 624/07, Lex 500091). Nie zachodzi przy tym konieczność wykazywania w każdym przypadku możliwości finansowych organów pomocy społecznej, a ich ograniczone możliwości należą do faktów powszechnie znanych (por. wyroki NSA z dnia 26 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 1457/08, z dnia 9 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1389/12). Prawidłowo zatem organ odwoławczy podniósł w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, argument dotyczący ograniczonych możliwości finansowych organu I instancji, a tym samym podkreślił konieczność ochrony interesów innych osób uprawnionych do uzyskania wsparcia ze środków pomocy społecznej. Te okoliczności są bowiem także istotne z punktu widzenia realizacji celów pomocy społecznej. W kwestii dotyczącej możliwości finansowych, organ I instancji wskazał, że środki na realizację zadań własnych gminy z przeznaczeniem na wypłatę zasiłków celowych w roku 2021 wyniosły 1 448 825 zł i kwota ta przeznaczona została na wypłaty zasiłków celowych dotyczących zakupu lekarstw ratujących życie, pomocy w formie zakupu obuwia lub odzieży adekwatnej do pory roku, opału w sezonie zimowym. Zasadnie przy tym organ podkreślił, że skarżący otrzymał pomoc na zakup leków: w styczniu 2021 r. w kwocie 170,00 zł, w marcu 2021 r. w kwocie 190,00 zł i innych artykułów: w styczniu 2021 r. w kwocie 250.00 zł na zakup opału, w marcu 2021 w kwocie 300,00 zł na remont łazienki oraz, że otrzymuje pomoc w formie zasiłku stałego w kwocie 470,44 zł miesięcznie i celowego na zakup posiłku lub żywności w kwocie 100.00 zł. miesięcznie. W związku z tym wskazał, że pomimo trudnej sytuacji życiowej i zdrowotnej skarżącego, organ nie jest w stanie zrealizować wszystkich jego potrzeb, a także innych osób korzystających z pomocy. Mając na uwadze przedstawiony stan sprawy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja, podobnie jak i decyzja organu I instancji, zostały wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami, w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania, przez co nie nastąpiło naruszenie granic przysługującego organom uznania administracyjnego, ani też nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. W powyższych okolicznościach, brak było podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, które zostały wydane na skutek wyczerpującego wyjaśnienia sprawy, na podstawie zgromadzonych w sposób kompletny dowodów, właściwej ich oceny oraz prawidłowych rozważań faktycznych i prawnych, zawartych w ich uzasadnieniu (art. 107 § 3 k.p.a.). W wyniku kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należało, że organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, gdyż rozstrzygnął sprawę mając na względzie sytuację skarżącego oraz ograniczone możliwości finansowe organu pomocy społecznej, a tym samym ochronę interesów innych osób uprawnionych do uzyskania wsparcia ze środków pomocy społecznej. W związku z tym, zgodnie z art. 151 P.p.s.a., skargę należało oddalić.