VIII SA/Wa 369/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Marek Wroczyński Sędzia WSA Justyna Mazur po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 3 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] kwietnia 2020 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z [...] kwietnia 2020 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej także jako: "SKO", "Kolegium", "organ odwoławczy"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.; dalej: "k.p.a."), art.17 ust. 1 pkt 4, art. 24 ust. 2, ust. 2a i ust. 4 ustawy z dnia 18 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2018r. poz. 2220, ze zm.; dalej także jako: "u.ś.r."), po rozpatrzeniu odwołania B. P. (dalej także jako: "skarżący", "wnioskodawca", "strona") od decyzji Prezydenta Miasta R. (dalej także jako: "Prezydent", "organ I instancji") z [...] marca 2020 r. znak: [...] orzekającej o odmowie przyznania skarżącemu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego – orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Wnioskiem z 3 stycznia 2020 r. skarżący wystąpił o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką – E. P. (wdową), której małżonek zmarł [...] grudnia 2003 r. Orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z [...] grudnia 2013 r. w R. ustalono, że E. P. jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji od [...] listopada 2013 r. Ponadto z ustaleń wywiadu środowiskowego i oświadczeń stron wynika, że B. P. (kawaler) zamieszkuje z matką, posiada wykształcenie zawodowe (mechanik maszyn i urządzeń przemysłowych - staż pracy ok. 8 lat) i obecnie nie pracuje. Wnioskodawca ostatnio był zatrudniony od 19 września 2019 r. do 19 listopada 2019 r. i zwolniony ze skutkiem natychmiastowym, z uwagi na porzucenie pracy. Z akt sprawy wynika również, że E. P. ma także córkę D. J., która pracuje w szpitalu w R., ale nie opiekuje się matką z powodu zatrudnienia. E. P. utrzymuje się z emerytury z ZUS. W oświadczeniu z 2 stycznia 2020 r. i w wywiadzie środowiskowym strona wymieniła zakres opieki sprawowanej nad matką, podając, że pomaga matce w utrzymywaniu higieny osobistej, przygotowuje posiłki, które ona sama spożywa. Wychodzi z matką do lekarza, fryzjera. Matka nie wymaga opieki w godzinach nocnych, natomiast strona zajmuje się również czynnościami domowymi, tj. pranie, sprzątanie, zakupy. Decyzją z [...] marca 2020 r. organ I instancji, działając na podstawie art. 2 pkt 2, art. 17, art. 20, art. 24, art. 26 ust. 1 i 2 u.ś.r., art. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2014 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2014 r., poz. 559), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1466) oraz art. 104 k.p.a., odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji wskazano m.in., że strona sprawuje opiekę nad matką, która jest osobą stosunkowo samodzielną, wymagającą doraźnej pomocy. Istotnym jest fakt, że skarżący pobierał w związku z opieką nad matką specjalny zasiłek opiekuńczy, który w 2016 r. został odebrany z powodu zaprzestania sprawowania opieki i porzucenia matki. Ponadto ze skarżącym dyscyplinarnie rozwiązano umowę o pracę. Zarówno ten fakt, jak i uchylenie uprawnień do świadczenia opiekuńczego prowadzą - zdaniem organu I instancji - do wniosku, że nie daje on rękojmi prawidłowego sprawowania stałej opieki nad matką w dłuższej perspektywie. Odwołanie od powyższej decyzji złożył skarżący. Wydanemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie: 1) prawa materialnego, a mianowicie art. 3, art. 17, art. 20 ust. 3, art. 24, art. 26, art. 30 u.ś.r. w zw. z rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1466) poprzez jego błędne zastosowanie, a w konsekwencji nieudzielenie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4, wnioskowane na E. P., podczas gdy jak słusznie zauważył sam organ I instancji w sprawie o sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r. orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji; 2) przepisów postępowania poprzez brak podjęcia przez organ administracji wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego przez pominięcie przez organ ustawowego interesu społecznego w tym interesu obywatela - skarżącego; 3) przepisów postępowania poprzez brak dokonania przez organ administracji właściwej i rzetelnej analizy zgromadzonego w niniejszym postępowaniu materiału dowodowego czego konsekwencją było wydanie wadliwej - zaskarżonej - decyzji z naruszeniem zasad swobodnej oceny dowodów; a przede wszystkim pominięcie wnioskowanego przez skarżącego dowodu o ponowną weryfikację oświadczenia i przeprowadzenie kolejnego wywiadu środowiskowego. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez uwzględnienie wniosku o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. na E. P.. Organ odwoławczy, wskazaną na wstępie niniejszego uzasadnienia decyzją z [...] kwietnia 2020 r., orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. Przedstawił przebieg postępowania w sprawie. Przytoczył brzmienie art. 17 ust. 1 u.ś.r., podnosząc, że istotne jest, aby zaniechanie podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia wynikało z konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Zauważył, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad rodzicem, która jest prawnym i moralnym obowiązkiem dzieci względem rodziców, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki. Nie może być ono traktowane zatem jako zastępcze źródło dochodu. Kolegium stwierdziło, że organ I instancji trafnie uznał, iż zakres sprawowanej opieki nad matką i jednocześnie niezbędnej dla niej w chwili obecnej, nie wyklucza podjęcia przez skarżącego jakiegokolwiek zatrudnienia. Matka skarżącego, pomimo stopnia niepełnosprawności, w miarę samodzielnie funkcjonuje w domu. Nie jest osobą leżącą, porusza się samodzielnie (wprawdzie wspomaga się balkonikiem), samodzielnie załatwia potrzeby fizjologiczne, samodzielnie spożywa posiłki. Natomiast konieczność wykonywania przez skarżącego takich czynności jak sprzątanie, wizyty lekarskie razem z matką, wizyta u fryzjera, zakupy i przygotowanie posiłków nie są czynnościami uniemożliwiającymi skarżącemu podejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zdaniem organu odwoławczego, powyższe czynności mogą być wykonywane w dowolnym czasie, gdyż czynności związane w większości z prowadzeniem gospodarstwa domowego służą nie tylko matce, lecz i samemu skarżącemu. Wobec tak ustalonego stanu faktycznego Kolegium stwierdziło, że organ I instancji zasadnie ocenił, że zakres sprawowanej przez stronę opieki nad matką nie wskazuje na wystąpienie przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. konieczność rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania tej opieki. Odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., Kolegium wskazało, że ww. przepis, w którym różnicuje się prawo do tego świadczenia według wieku w którym powstała niepełnosprawność nie miał w niniejszej sprawie zastosowania. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący, który pismem z 12 maja 2020 r. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ostateczną w administracyjnym toku instancji decyzję z [...] kwietnia 2020 r. Autor skargi powtórzył w całości zarzuty przedstawione w odwołaniu (przywołane przez Sąd k. 2-3 nin. uzasadnienia). Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez uwzględnienie wniosku o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., na E. P.. W uzasadnieniu skargi skarżący podważył argumenty organów jakoby został zwolniony dyscyplinarnie z pracy, a to nie daje rękojmi prawidłowego sprawowania pieczy nad schorowaną matką. Skarżący przyznał wprost, że został dyscyplinarnie zwolniony z pracy, jednak dlatego, że się do niej spóźnił, bowiem musiał poświęcić czas właśnie na tą opiekę. Jego matka wymaga opieki w ponad przeciętny sposób, zaś skarżący nie jest w stanie świadczyć zajęcia zarobkowego właśnie z powodu wykonywanej opieki. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z 19 października 2020 r. skarżący podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem art. 57 a, który jednak na gruncie niniejszej sprawy nie znajduje zastosowania. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że nie jest ona dotknięta uchybieniami uzasadniającymi jej wzruszenie, a tym samym przedmiotowa skarga, zdaniem Sądu, nie mogła zostać uwzględniona. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z [...] kwietnia 2020 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. z [...] marca 2020 r. odmawiającą przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego w związku z opieką nad matką – E. P.. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 18 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca sprecyzował tzw. przesłanki pozytywne warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. I tak stosownie do ww. art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że stosownie do treści art. 128 ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 ww. ustawy). W świetle powołanych przepisów, na skarżącym, jako synu osoby wymagającej opieki, niewątpliwie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki, a tym samym należy on do kategorii osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Poza sporem pozostaje przy tym, że matka skarżącego – E. P. legitymuje się orzeczeniem o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji, ustalonej od dnia [...] listopada 2013 r. Ustalono także, że opiekę nad matką sprawuje skarżący, gdyż córka E. P. nie opiekuje się matką z powodu zatrudnienia. Z niewadliwych ustaleń organów obu instancji wynika również, że syn wymagającej opieki E. P. zamieszkuje wraz z matką pod tym samym adresem. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20 zauważył, że istotną cechą osób, którym na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje świadczenie pielęgnacyjne jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. A zatem podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Zważywszy natomiast, że drugą z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną, to opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. Przenosząc powyższe rozważania na stan faktyczny rozpatrywanej sprawy, Sąd za prawidłowe uznał stanowisko organów orzekających w sprawie, że obowiązki skarżącego związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego i pomoc matce nie wykluczają podjęcia przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Należy zauważyć, że sam skarżący w złożonym oświadczeniu z 2 stycznia 2020 r. podał, iż pomaga matce w utrzymywaniu higieny osobistej, przygotowuje posiłki, które ona sama spożywa. Ponadto wychodzi z matką do lekarza, fryzjera, jak i zajmuje się również czynnościami domowymi (pranie, sprzątanie, zakupy). Z kolei matka skarżącego nie wymaga opieki w godzinach nocnych. Sąd zauważa, co wskazano już powyżej, że rezygnacja z pracy zarobkowej (lub jej niepodejmowanie) spowodowana musi być koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. W kontrolowanej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. W trakcie wywiadu środowiskowego ustalono bowiem, że E. P. jest osobą stosunkowo samodzielną, wymagającą doraźnej opieki. Wizyty lekarskie z matką nie są zdarzeniem pozbawiającym skarżącego możliwości zarobkowania bowiem nie odbywają się codziennie i nie trwają cały dzień. Z kolei obowiązki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, w którym skarżący również zamieszkuje, nie wykraczają poza podstawowe obowiązki domowe, które wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym przez osoby pracujące nawet w pełnym wymiarze czasu pracy. Na uwagę zasługuje także fakt, że skarżący na przestrzeni ostatnich kilku lat podejmował pracę lub inne zatrudnienie, tj. w okresie od 9 do 26 czerwca 2018 r. oraz od 23 lipca 2018 r. do 26 grudnia 2019 r., co wynika z akt administracyjnych sprawy (patrz. k. 5). A zatem Sąd w pełni podziela stanowisko Kolegium, że zakres sprawowanej opieki nad matką w żaden sposób nie pozbawia skarżącego możliwości podjęcia przez niego pracy zarobkowej, choćby na część etatu. W konsekwencji brak jest podstaw do uznania, że w kontrolowanej sprawie wystąpiły przesłanki określone w przytoczonym powyżej art. 17 ust. 1 u.ś.r. W ocenie Sądu na uwzględnienie nie zasługuje argument skarżącego, że został dyscyplinarnie zwolniony z pracy z tego powodu, że się do niej spóźnił, bowiem musiał poświęcić czas na opiekę nad matką. Skarżący nie przedstawił bowiem na powyższe żadnego wiarygodnego dowodu, poza swoim oświadczeniem. Zauważyć zaś należy, że skarżący jako zatrudniony pracownik mógł przecież usprawiedliwić swoją nieobecność w pracy czy też spóźnienie do miejsca pracy koniecznością opieki sprawowanej nad chorym członkiem rodziny. Podkreślić należy, że decyzja w sprawie ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego nie ma charakteru decyzji uznaniowej, co oznacza, że przyznać taki zasiłek organ może tylko wtedy, gdy spełnione zostały przewidziane przepisami prawa wymogi, co w rozpoznawanej sprawie nie miało miejsca. Dlatego też Sąd uznał, że organy obu instancji, odmawiając przyznania żądanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, działały zgodnie z prawem. Oznacza to, że w rozpatrywanej sprawie organy orzekające przeprowadziły postępowanie w sposób prawidłowy, nie naruszając przepisów prawa procesowego ani materialnego, skutkiem czego wydały prawidłowe rozstrzygnięcia. W tych okolicznościach Sąd uznaje za niezasadne zarzuty skargi odnośnie naruszenia przepisów postępowania, jak również przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.