III FSK 4237/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca), Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia WSA (del.) Paweł Dąbek, po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Ministra Rodziny i Polityki Społecznej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Wa 1111/20 w sprawie ze skargi P. P. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości spółki z tytułu wpłat na PFRON za okres od lipca do października 2013 r. oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 25 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Wa 1111/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną przez P.P. (dalej: skarżący) decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 marca 2020 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia 11 grudnia 2018 r. w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości A. sp. z o.o. (dalej: spółka) z tytułu wpłat na PFRON za okres od lipca do października 2013 r. i umorzył postępowanie administracyjne. Skargę wywiódł Minister Rodziny i Polityki Społecznej. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: 1) na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej P.p.s.a.) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit c w zw. z art. 135 P.p.s.a. w zw. z art. 122, art. 187 § 1 oraz art, 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900, ze zm.; dalej "O.p.") w zw. z art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 573; dalej: ustawa o rehabilitacji) w zw. z art. 10 i art. 11 ust. 1 i 2 w zw. z art. 21 ust 1 i 3 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2012 r. poz. 1112 ze zm.; dalej: P.u.n.) poprzez błędne uznanie, że organ pominął dokumenty istotne przy ustaleniu okoliczności faktycznych sprawy oraz że nie dokonał ustaleń faktycznych pozwalających na stwierdzenie, że zaistniały podstawy do zgłoszenia przez skarżącego wniosku o ogłoszenie upadłości spółki w terminie dwóch tygodni od powołania go w skład zarządu spółki, a w konsekwencji uwzględnienie skargi i błędne uznanie, że doszło do naruszenia przepisów postępowania; 2) na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenie prawa materialnego: a) art. 116 § 1 pkt 1 lit a) O.p. w zw. z art. 10, art. 11 ust 1 i 2 oraz art. 21 ust 1 i 3 P.u.n. poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że skarżący wykazał, że właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości, przez co błędnie uznano, że została spełniona przesłanka egzoneracyjną, o której mowa w tym przepisie, wyłączająca odpowiedzialność skarżącego za zaległości spółki, b) art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) O.p. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że brak zapoznania się z dokumentacją i kondycją finansową spółki stanowi okoliczność wyłączającą winę za niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, gdyż okoliczności te nie mogą świadczyć o braku winy, jako przesłanki zwalniającej z odpowiedzialności na podstawie powołanego przepisu, bowiem podstawą powstania odpowiedzialności jest sam fakt bycia członkiem zarządu. Minister Rodziny i Polityki Społecznej wniósł o uchylenie wyroku w całości i rozpoznanie skargi kasacyjnej przez jej oddalenie, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oraz o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zawnioskował o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna jest niezasadna. Na uwzględnienie nie zasługuje zarzut z pkt 1 petitum skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia "art. 145 § 1 pkt 1 lit c) w zw. z art. 135 P.p.s.a. w zw. z art. 122, art. 187 § 1 oraz art, 191 O.p w zw. z art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji w zw. z art. 10 i art. 11 ust. 1 i 2 w zw. z art. 21 ust 1 i 3 P.u.n. poprzez błędne uznanie, że organ pominął dokumenty istotne przy ustaleniu okoliczności faktycznych sprawy oraz że nie dokonał ustaleń faktycznych pozwalających na stwierdzenie, że zaistniały podstawy do zgłoszenia przez skarżącego wniosku o ogłoszenie upadłości spółki w terminie dwóch tygodni od powołania go w skład zarządu spółki [...]". Zauważenia wymaga, że w ramach zarzutu naruszenia przepisów postępowania, wbrew wymogom art. 174 i art. 176 P.p.s.a., zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego. Ponieważ jednak naruszenie tych samych przepisów prawa materialnego, które zostały wskazane w pkt 1 petitum, zarzucono w kolejnym zarzucie sformułowanym na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. (pkt 2 petitum skargi kasacyjnej), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał kolejno zarzuty naruszenia przepisów postępowania, a następnie zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji nie naruszył przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Owszem, Sąd zbędnie wskazał jako podstawę uchylenia zaskarżonej decyzji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., ale ten błąd nie przekłada się na wynik sprawy, ponieważ Sąd wskazał też art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) tej ustawy, który zważywszy na stanowisko wyrażone w zaskarżonym wyroku, został prawidłowo zastosowany, co wynika z dalszego wywodu. Zgodnie z art. 184 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Orzeczenie odpowiada prawu mimo błędnego uzasadnienia, gdy nie ulega wątpliwości, że po usunięciu błędów zawartych w uzasadnieniu, sentencja nie uległaby zmianie. Taka sytuacja wystąpiła w rozpoznanej sprawie, jako że rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji jest prawidłowe. Pozostałe zarzuty naruszenia przepisów postępowania są zupełnie niezasadne, a to z tej przyczyny, że Sąd pierwszej instancji nie stwierdził, aby organ dopuścił się naruszenia przepisów wskazanych w ramach tego zarzutu i co oczywiste, Sąd nie stosował przepisów Ordynacji podatkowej. Wbrew twierdzeniu autora skargi kasacyjnej Sąd nie zarzucił organowi pominięcia istotnych w sprawie dokumentów, ani braków w materiale dowodowym. Przeciwnie, właśnie dlatego, że uznał materiał dowodowy za wystarczający do dokonania subsumcji stanu faktycznego do norm prawa materialnego, zajął w sprawie merytoryczne stanowisko. W rzeczy samej Sąd dokonał odmiennej subsumcji niż organ i w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uczynił to prawidłowo, w szczególności w zgodzie z regulacją z art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) i b) O.p. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podzielił stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 czerwca 2019 r., I FSK 773/17, które powielił Sąd pierwszej instancji, stwierdzając, iż traktuje je jak własne. Nie sposób nie zgodzić się z wyrażonym w tym wyroku spostrzeżeniem, że osoba obejmująca funkcję członka zarządu nie ma wiedzy (i nie powinna jej mieć) odnośnie do sytuacji majątkowej spółki. Taka osoba nie ma żadnych podstaw prawnych, aby podjąć czynności mające na celu zapoznanie się z dokumentacją spółki w tym zakresie jeszcze przed objęciem tej funkcji. Nie wskazał ich (podstaw prawnych) również organ dla uzasadnienia słuszności stawianego skarżącemu zarzutu, że nie zbadał on sytuacji finansowej spółki na etapie obejmowania funkcji członka zarządu. Organ nie wyjaśnił co rozumie przez określenie "na etapie", trudno więc nawet odnieść się do takiej koncepcji. Co najwyżej zauważyć można, że jeśli organ przypisuje skarżącemu zaniechanie w jakichś czynnościach, to oczywistym jest, że powinien wykazać, ze skarżący miał obowiązek takie czynności podjąć, albo że miał taką możliwość prawną. Zgodzić się natomiast należy z organem, że członek zarządu spółki zobowiązany jest znać stan finansów spółki i brak takiej wiedzy nie uwalnia go od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki. Jednak nie jest tak jak przyjął organ, że wiedzę tę członek zarządu może nabyć w dniu objęcia tej funkcji (albo jeszcze wcześniej) i dlatego od tego dnia powinien być liczony termin do wniesienia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, jeżeli przesłanki do złożenia wniosku istniały przed objęciem przez niego funkcji. Jak słusznie zauważono w wyroku I FSK 773/17, pełny wgląd w dokumentację finansową spółki członek zarządu nabywa dopiero z chwilą objęcie tej funkcji i zapoznanie się z nią wymaga jakiegoś czasu, nawet jeśli spółka jest podmiotem średniej wielkości. Można powiedzieć, że wtedy członek zarządu jest "na etapie" przyjmowania obowiązków, rozpoznawania spraw spółki. W art. 21 ust. 1 P.u.n. mowa jest o obowiązku zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości. Zatem początkiem określonego w tym przepisie terminu jest wystąpienie podstawy do ogłoszenia upadłości, a ta jak twierdzi autor skargi kasacyjnej, w niniejszej sprawie wystąpiła przed objęciem przez skarżącego funkcji członka zarządu spółki. Skoro regulacja z art. 21 ust. 1 P.u.n. nie wiąże momentu, od którego liczony jest termin na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki z objęciem funkcji członka zarządu, to nieuprawnione jest rygorystyczne powiązanie z tym zdarzeniem zakreślonego ww. przepisem terminu, szczególnie że prowadzi to do niekorzystnych konsekwencji dla członka zarządu (byłego członka zarządu) na gruncie prawa podatkowego. Tym samym za niezasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 21 ust. 1 P.u.n.; stanowisko Sądu pierwszej instancji nie pozostaje w sprzeczności z tym przepisem. W orzecznictwie przyjmuje, że jeśli przesłanki do ogłoszenia upadłości spółki wystąpiły przed objęciem funkcji przez nowego członka jej zarządu, to wniosek o ogłoszenie upadłości powinien złożyć nowy członek. Sąd orzekający w rozpoznanej sprawie stanowisko to podziela, ale zgadza się przy tym ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku I FSK 773/17, że ów nowy członek zarządu powinien mieć odpowiedni czas na zapoznanie się z sytuacją finansową spółki oraz czas na przygotowanie wniosku, które jest czynnością bardzo pracochłonną i wymagającą podjęcia szeregu czynności i działań, szczegółowo wskazanych w Prawie upadłościowym. Jak słusznie podniesiono w ww. wyroku, również ustawodawca dostrzegł, iż termin dwóch tygodni na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości jest za krótki i praktycznie nierealny do spełnienia, jako że nawet w średniej wielkości przedsiębiorstwie, z rozbudowanymi służbami księgowymi, nie jest możliwe ustalenie, praktycznie z dnia na dzień, że zachodzi stan niewypłacalności określony w art. 11 P.u.n. Obecnie termin na zgłoszenie upadłości spółki wynosi trzydzieści dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości. Wiadomym jest, iż termin ten nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, ale przyczyny dla których ustawodawca wydłużył czas na złożenie wniosku mogły być wzięte pod uwagę w postępowaniu w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości spółki, szczególnie że art. 21 ust. 1 P.u.n. został przez organy zastosowany do sytuacji, która nie jest objęta regulacją w nim zawartą, tj. dwutygodniowy termin został powiązany z objęciem funkcji członka zarządu, czyli kryterium nie występującym w tym przepisie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w przyjętym przez Sąd pierwszej instancji stanie faktycznym, nie podważonym w skardze kasacyjnej, skarżący nie zawinił, w tym że nie złożył wniosku o ogłoszenie upadłości spółki w terminie dwóch tygodni od objęcia funkcji członka. Skarżący tuż po objęciu tej funkcji, co nastąpiło 20 sierpnia 2103 r., podjął czynności celem ustalenia sytuacji finansowej spółki. W tym celu zlecił audyt w spółce, a informację o kondycji finansowej spółki uzyskał 10 września 2013 r. W tych okolicznościach zgodzić się należy z Sądem pierwszej instancji, że dwutygodniowy termin na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki należy liczyć od 10 września 2013 r. Ponieważ wniosek taki został złożony 19 września 2013 r., czyli we właściwym czasie, to słusznie Sąd pierwszej instancji uznał, że w rozpoznanej sprawie ziściła się przesłanka określona w art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) O.p. Ze względu na niezasadność zarzutów kasacyjnych Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. s. Paweł Dąbek s. Jolanta Sokołowska s. Dominik Gajewski