I SA/Wa 398/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Wesołowska, Sędziowie sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), sędzia WSA Gabriela Nowak, , Protokolant specjalista Dorota Kwiatkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 września 2020 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z [...] grudnia 2019 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] na podstawie art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), dalej "kpa" w związku z art. 2 pkt 7 lit. c, pkt. 11, art. 23 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 670 ze zm.), dalej "ustawa o pomocy", utrzymała w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza [...] przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...].10.2019 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Stan sprawy przedstawiał się w sposób następujący. Wskazaną powyżej decyzją organ I instancji uznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone J. R. w okresie od dnia [...].10.2009 r. do [...].09.2014 r. w łącznej wysokości [...] zł oraz od dnia [...].06.2015 r. do dnia [...].09.2015 r. w wysokości [...] zł, za nienależnie pobrane oraz zobowiązał skarżącą do zwrotu ww. kwoty w ciągu 14 dni od dnia otrzymania decyzji. W uzasadnieniu wskazano, że w wyniku wznowienia postępowania, decyzjami z dnia [...].04.2019 r. nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], zostały uchylone w całości decyzje nr: [....] z dnia [...].09.2009 r" [...] z dnia [...].09.2010 r" [...] z dnia [...].08.2011 r" [...] z dnia [...].09.2012 r., [...] z dnia [...].09.2013 r., [...] z dnia [...].06.2015 r. przyznające Pani J. R. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od [...].10.2009 r. do [...].09.2015 r. uznano za świadczenie nienależnie pobrane. Organ ustalił, że skarżąca w okresie od [...].10.2009 r. do [...].09.2015 r. nie zamieszkiwała w Polsce, a więc świadczenia z funduszu alimentacyjnego jej nie przysługiwały. Decyzje nie zostały zaskarżone i są prawomocne. Do zastosowania art. 2 pkt 7 lit. c ustawy o pomocy (na podstawie którego ustalono ww. nienależnie pobrane świadczenia) decydujące znaczenie ma wyłącznie ustalenie, czy w sprawie wydano decyzję, którą po wznowieniu postępowania z przyczyn określonych w art. 145 § 1 Kpa uchylono dotychczasową decyzję o przyznaniu świadczenia i orzeczono o odmowie jego udzielenia. Od powyższej decyzji J. R. złożyła odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] analizując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy nie podzieliło zarzutów odwołania. Wskazano, że sprawa była już przedmiotem rozpoznania przez tut. Kolegium, które to decyzją z dnia [...] września 2019 r. o nr [...] uchyliło w całości decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza [...] przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...].05.2019 r. nr [...] i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania stwierdzając, że organ podejmując kwestionowaną decyzję nie dopełnił ciążących na nim obowiązków, obligujących go do zapewnienia stronie czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu, jak również wyczerpującego zebrania i rozpoznania całego materiału dowodowego oraz podjęcia rozstrzygnięcia po dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego i daniu temu wyraz w uzasadnieniu faktycznym decyzji. Organ wskazał, że warunki nabywania prawa do świadczeń pieniężnych wypłaconych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, jak również zasady i tryb postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego reguluje ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy. Głównym celem świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest wsparcie tych osób, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji. Prawo świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest ściśle związane z uprawnieniem do alimentów od rodzica i bezskutecznością egzekucji tych świadczeń - art. 2 pkt 11 ustawy o pomocy. Akt ten, oprócz przesłanek niezbędnych do przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego normuje również kwestie dotyczące egzekwowania świadczeń pobranych nienależnie. Jak stanowi art. 23 ust. 1 powołanej ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami (ust. 1a cytowanego artykułu). Art. 2 pkt 7 lit c ustawy pomocowej stanowi, że za nienależnie pobrane świadczenia uznaje się świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia. Powyższe oznacza, że zasadniczą przesłanką warunkującą możliwość zastosowania art. 2 pkt 7 lit c niniejszej ustawy ma wyłącznie ustalenie, czy w sprawie wydano decyzję, której następnie stwierdzono nieważność z uwagi na wystąpienie jednej z przesłanek określonych w art. 155 § 1 Kpa bądź, którą po wznowieniu postępowania z przyczyn określonych w art. 145 § 1 Kpa, uchylono dotychczasową decyzję o przyznaniu świadczenia i orzeczono o odmowie jego udzielenia. Treść powyższego przepisu jest jednoznaczna i przewiduje oczywisty skutek w razie wystąpienia opisanej w nim przesłanki. Decyzja zapadła w okolicznościach w nim opisanych ma charakter związany, co oznacza, że każde świadczenie wypłacone w warunkach w nim opisanych należy traktować jako świadczenie pobrane nienależnie. Regulacja w nim unormowana stanowi samodzielną podstawę do wydania rozstrzygnięcia w sprawie i nie przewiduje ani ponownej oceny przesłanek przyznania świadczenia, ani istnienia po stronie świadczeniobiorcy określonego stanu świadomości o tym, czy uprawnienie do otrzymywania świadczenia przysługuje. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że Burmistrz [...] w wyniku wznowienia postępowania uchylił szereg decyzji własnych orzekających o przyznaniu skarżącej uprawnienia do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, m.in.: - decyzją z dnia [...].04.2019 r. o nr [...] uchylił decyzję własną z dnia [...].09.2009 r. nr [...] dot. przyznania świadczenia z FA na osobę uprawnioną A. C. za okres od [...].10.2009 r. do [...].09.2010 r. w całości i orzekł o odmowie przyznania rzeczonego świadczenia na powyższy okres; - decyzją z dnia [...].04.2019 r. o nr [...] uchylił decyzję własną z dnia [...].09.2010 r. nr [...] dot. przyznania świadczenia z FA na osobę uprawnioną A. C. za okres od [...].10.2010 r. do [...].09.2011 r. w całości i orzekł o odmowie przyznania rzeczonego świadczenia na powyższy okres; - decyzją z dnia [...].04.2019 r. o nr [...] uchylił decyzję własną z dnia [...].08.2011 r. nr [...] dot. przyznania świadczenia z FA na osobę uprawnioną A. C. za okres od [...].10.2011 r. do [...].09.2012 r. w całości i orzekł o odmowie przyznania rzeczonego świadczenia na powyższy okres; - decyzją z dnia [...].04.2019 r. o nr [...] uchylił decyzję własną z dnia [...].09.2012 r. nr [...] dot. przyznania świadczenia z FA na osobę uprawnioną A. C. za okres od [...].10.2012 r. do [...].09.2013 r. w całości i orzekł o odmowie przyznania rzeczonego świadczenia na powyższy okres; - decyzją z dnia [...].04.2019 r. o nr [...] uchylił decyzję własną z dnia [...].09.2013 r. nr [...] dot. przyznania świadczenia z FA na osobę uprawnioną A. C. za okres od [...].10.2013r. do [...].09.2014 r. w całości i orzekł o odmowie przyznania rzeczonego świadczenia na powyższy okres; - decyzją z dnia [...].04.2019 r. o nr [...] uchylił decyzję własną z dnia [...].06.2015 r. nr [...] dot. przyznania świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego na osobę uprawnioną A. C. za okres od [...].06.2015 r. do[...].09.2015 r. w całości i orzekł o odmowie przyznania rzeczonego świadczenia na powyższy okres. Z uwagi na fakt, iż ww. decyzje (mimo prawidłowego doręczenia ich stronie) nie zostały zaskarżone przez skarżącą i stały się ostateczne, organ wszczął postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Jednocześnie w ww. zawiadomieniu poinformowano skarżącą o prawie do czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz do wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie dowodów i materiałów w terminie 7 dni od daty otrzymania zawiadomienia (zawiadomienie doręczono w trybie art. 43 Kpa, tj. dorosłemu domownikowi) - z czego skarżąca nie skorzystała. W wyniku powyższego organ decyzją z dnia [...].10.2019 r. nr [...] uznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone J. R. w okresie od dnia [...].10.2009 r. do dnia[...].09.2014 r. w łącznej wysokości [...] zł oraz od dnia [...].06.2015 r. do dnia [...].09.2015 r. w wysokości [...] zł, za nienależnie pobrane oraz zobowiązał skarżącą do zwrotu ww. kwoty w ciągu 14 dni od dnia otrzymania decyzji. Mając na względzie powyższe okoliczności faktyczne i prawne sprawy Kolegium stwierdziło, że niniejsza decyzja organu I instancji została podjęta w następstwie prawidłowo przeprowadzonego postępowania dowodowego i jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa. W przypadku wydania decyzji ustalającej nienależnie pobrane świadczenia na podstawie art. 2 pkt 7 lit c ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ administracji publicznej obowiązany jest wyłącznie do ustalenia czy w sprawie wydano decyzję, którą, m.in. po wznowieniu postępowania z przyczyn określonych w art. 145 § 1 Kpa, uchylono dotychczasową decyzję o przyznaniu świadczenia i orzeczono o odmowie jego udzielenia - co miało miejsce w przedmiotowej sprawie. Decyzja ta ma charakter związany. W sytuacji stwierdzenia przez organ wystąpienia warunków określonych w powyższym przepisie, organ ten zobowiązany jest do wydania decyzji ustalającej nienależnie pobrane świadczenia. Z kolei zaliczenie ewentualnie wyegzekwowanych od dłużnika kwot zobowiązań alimentacyjnych na poczet kwoty nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych - w ocenie Kolegium - jest wyłącznie czynnością techniczno-prawną. Zatem pomniejszenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń o kwotę wyegzekwowanych od dłużnika zobowiązań alimentacyjnych może mieć miejsce w momencie spłaty przez skarżącą rzeczonych należności. Organ zawiadomieniem z dnia [...].11.2019 r. o nr [...] poinformował skarżącą o prawie brania czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz do wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie dowodów i materiałów. Zatem twierdzenie skarżącej, że organ nie zapewnił jej czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu, jest bezpodstawne. Skarżące w imieniu których działała matka zaskarżyły tę decyzję w całości wnosząc o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucono rażące naruszenie przepisu art. 2 pkt 7 lit. c ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz niezgodność z prawem. Stwierdzono, że organ nie rozpoznał istoty sprawy i wadliwie uznał, że świadczenie było nienależne, nie odniósł się do kwestii wyegzekwowania tych należności od dłużnika alimentacyjnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie jest zasadna. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Ponadto wskazać należy, że Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga jedynie w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a. przy czym stosownie do art. 135 P.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Podstawą prawną decyzji stanowiły przepisy ustawy o pomocy zgodnie z którymi w przypadku gdy doszło do pobrania przez osobę uprawnioną nienależnego świadczenia organ ma obowiązek orzeczenia o jej wysokości i terminie zwrotu. Definicja świadczenia nienależnego zawarta jest w art. 2 pkt 7 lit c ustawy. Zgodnie z nim pod pojęciem nienależnie pobranego świadczenia rozumie się m.in. świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia. W niniejszej sprawie w wyniku wznowienia postępowania wydano decyzje odmawiające przyznania świadczenia we wskazanych przez organy okresach, co oznacza, że świadczenia pobrane za te okresy przez uprawnioną są nienależnie pobrane. Zgodnie z art. 23 ust. 1 tej ustawy osoba, która pobrała świadczenie nienależne zobowiązana jest do jej zwrotu. Przepis ten nie ma charakteru uznaniowego, co oznacza że w przypadku w nim opisanym organ musi wydać decyzję o ustaleniu wysokości i terminie zwrotu pobranych nienależnie kwot. Podnoszona przez skarżącą kwestia rozliczeń pomiędzy dłużnikiem alimentacyjnym a wierzycielką pozostaje bez istotnego znaczenia w sytuacji w której w obrocie prawnym pozostają decyzje (wydane w postępowaniu wznowieniowym) w których po ponownym rozpoznaniu sprawy odmówiono przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego za wykazane szczegółowo przez organ okresy. Organ obecnie rozpoznający sprawę jest tymi decyzjami związany. W postępowaniu w przedmiocie zwrotu świadczenia nienależnego istota postępowania wyjaśniającego sprowadza się ustalenia jednej okoliczności, a mianowicie tego czy istnieje w obrocie prawnym decyzja o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane. (por. wyrok NSA z 7 lipca 2016 r., I OSK 2592/14, LEX nr 2118097). Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu i na podstawie art. 151 ppsa Sąd skargę oddalił.