III SA/Kr 1226/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie WSA Renata Czeluśniak (spr.) WSA Ewa Michna po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 września 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej skargę oddala. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej decyzją z dnia [...] 2020 r. znak [...] odmówił J. P. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką C. P., z uwagi na niespełnienie warunku z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (w orzeczeniu o niezdolności do samodzielnej egzystencji wskazano, iż niezdolność datuje się od 16 czerwca 2020 r.). W odwołaniu J. P. nie zgodził się z ww. rozstrzygnięciem, zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 18 września 2020 r. znak: [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał w pierwszej kolejności, że w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Stanowisko prawne organu l instancji, co do skutków omawianego wyroku Trybunału nie zasługuje zatem na akceptację. Jednakże pomimo powyższego decyzja z dnia 19 sierpnia 2020 r. odpowiada prawu. SKO wskazało, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Z przeprowadzonego postępowania wynika, że taki związek w niniejszej sprawie nie zachodzi. Niezdolność do samodzielnej egzystencji C. P. datuje się od 16 czerwca 2020 r. Z kolei skarżący zrezygnował z aktywności zawodowej już w 2018 r. Ponadto z ustaleń dokonanych podczas wywiadu środowiskowego wynika, że wnioskodawca ma dwóch braci czynnych zawodowo, którzy częściowo opiekują się matką (obecnie pomoc sprawowana jest przez nich codziennie po godzinie 16 oraz z niedzielę), dzieląc tym samym obowiązki opiekuńcze z wnioskodawcą. Z powyższego wynika, że skarżący jest w stanie (przy pomocy braci w opiece nad matką) podjąć aktywność zawodową przynajmniej w częściowym wymiarze czasu pracy. Sprawowane czynności opiekuńcze (w rozłożeniu trzy osoby) nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącego. Wprawdzie skarżący oświadczył, iż jeden z braci nadużywa alkoholu i nie może opiekować się matką, jednakże w treści wywiadu środowiskowego wskazano, iż obaj bracia pomagają w opiece. Podnieść jednocześnie należy, iż skoro obaj bracia (również brat nadużywający alkoholu) są czynni zawodowo (zapewne zachowując stan trzeźwości), to tym bardziej mogą oni (obaj) pomagać w opiece nad matką. W związku z tym w opinii Kolegium, odmowa przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego wynika z niespełnienia przesłanki, polegającej na istnieniu bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez opiekuna a sprawowaniem przez niego opieki, jak też z obiektywnej możliwości (przy pomocy rodzeństwa w sprawowanej opiece) podjęcia przez wnioskodawcę zatrudnienia. Kolegium zwróciło ponadto uwagę, iż rodzina może skorzystać z usług opiekuńczych, dopełniających sprawowaną opiekę, co umożliwiłoby skarżącemu podjęcie zatrudnienia w jeszcze szerszym zakresie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie J. P. wniósł o uchylnie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zdaniem skarżącego, organ odwoławczy zaniechał przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy i ustalenia istotnych okoliczności dotyczących związku między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką. Skarżący wskazał na swoją sytuację zdrowotną, rodzinną oraz na stan zdrowia swojej matki, wymagający stałej opieki. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325) dalej p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie ma obowiązku, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej. Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a. Kontrolując zatem legalność zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że odpowiada ona przepisom obowiązującego prawa, wobec czego brak jest podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Przedmiotem oceny Sądu jest decyzja SKO z dnia 18 września 2020 r. znak: [...] utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] 2020 r. znak [...] o odmowie przyznania J. P. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ze względu na opiekę nad niepełnosprawną matką C. P. Instytucję świadczenia pielęgnacyjnego reguluje, jak prawidłowo wskazało Kolegium, art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111,) – dalej u.ś.r., w którym szczegółowo określono przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego choć w niewielkim stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie. Wskazany przepis jednocześnie bezpośrednio wskazuje przesłanki negatywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zdaniem Sądu, organ odwoławczy prawidłowo uznał, że w przedmiotowej sprawie skarżący nie spełnił przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki. Mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie budzi wątpliwości Sądu fakt, że organ prawidłowo ustalił, że z materiału dowodowego sprawy w żaden sposób nie wynika, aby opieka nad niepełnosprawną matką sprawowana przez skarżącego oraz jego braci mieszkających z nią wykluczała podjęcie przez skarżącego jakiegokolwiek zatrudnienia. I nie chodzi tu o fakt, że skarżący zaprzestał pracy już w 2018 r. i starał się ze względu na stan zdrowia o rentę, której przyznania mu odmówiono, ale przede wszystkim na fakt, że opiekę nad niepełnosprawną matką nie sprawuje samodzielnie ale wraz ze swoimi braćmi. Jak wynika z wywiadu środowiskowego skarżący mieszka w B, gdzie prowadzi z żoną wspólne gospodarstwo domowe, nie pracuje, od ok. stycznia 2020 r. opiekuje się matką zamieszkałą w B. Matka skarżącego jest wdową i mieszka z trzema dorosłymi synami, dwóch pracuje zawodowo a trzeci – czasami doraźnie. W związku z powyższym fakt sprawowania opieki przez skarżącego w godzinach 8.00 -16.00 od poniedziałku do soboty, a przez pozostałych braci w pozostałym czasie, nie wyklucza podjęcia przez skarżącego pracy, choćby w niepełnym zakresie. Ponadto podkreślić należy, że takie czynności, jak przygotowanie posiłku i ich podawanie, sprzątanie, umawianie wizyt lekarskich, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącego, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Natomiast czynności skarżącego związane z opieką nad matką polegające na pomocy w kąpieli, skorzystaniu z toalety, ubieraniu, podaniu leków, czy pomocy "w wyjściu za zewnątrz domu" (p. C. P. porusza się na wózku inwalidzkim) nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia. Z powyższego bezspornie wynika, że zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącego nad niepełnosprawną matką jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasowym. System świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. W ocenie Sądu, zebrany materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącego opieką nad matką a rezygnacją przez niego z podjęcia zatrudnienia nie istnieje taki związek. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika, że matka skarżącego posiadająca znaczny stopień niepełnosprawności i jest niesamodzielna w większości sfer życia, ale nie sposób przyjąć, aby skarżący z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje, opiekując się matką, rzeczywiście nie mógł podjąć żadnego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu. Nie kwestionując złego stanu zdrowia matki skarżącego i konieczności pomocy przez syna (do czego zresztą jest zobowiązany zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym), należy podkreślić za organami, które nie negują faktu należytego sprawowania opieki przez skarżącego, że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowią w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że biorąc pod uwagę zakres sprawowanej opieki, organy rozpoznające niniejszą sprawę w sposób prawidłowy dokonały wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dlatego Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił jako bezzasadną.