III SA/Gd 955/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Sędzia WSA Jolanta Sudoł po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 lutego 2022 r. sprawy ze skargi M. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 sierpnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 26 lutego 2021 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej M. Ł. 480 ( czterysta osiemdziesiąt ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 10 sierpnia 2021 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 26 lutego 2021 r., odmawiającą przyznania M. Ł. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką M. Ł. Kolegium wskazało, że z wywiadu środowiskowego i przedłożonych dokumentów wynika, że skarżąca zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką. Opiekę nad matką sprawuje od 2017 r. Matka skarżącej z uwagi na przebyte dwa udary , częściowy paraliż, zawroty głowy, trudności w oddychaniu wymaga pomocy drugiej osoby. Nie korzysta z pampersów, porusza się o lasce. Nie jest ona osobą leżącą, ale wymaga pomocy w utrzymaniu higieny osobistej, kąpieli, przygotowania posiłków. Czynności te wykonuje skarżąca, która ponadto podaje matce leki i posiłki , sprząta , pierze, umawia wizyty lekarskie, załatwia sprawy urzędowe. W oświadczeniu z dnia 2 października 2020r., złożonym na potrzeby postępowania w sprawie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego skarżąca podała, że matka przestała być osobą sprawną w maju 2017 r., a jej stan pogorszył się we wrześniu 2017 r., kiedy przeszła drugi udar. Mimo to zakres opieki był na tyle ograniczony, że skarżąca mogła pracować, przynajmniej dorywczo. Z czasem zauważyła, że stan matki, także psychiczny - pogarsza się – matka nie jest w stanie przyjmować sama leków, trzeba było przejąć wykonywanie wszystkich czynności , prowadzić matkę na spacery i do lekarza. Czynności te wykonuje skarżąca. Matka skarżącej może na dłuższą chwilę zostać sama, lecz skarżąca stara się unikać takich sytuacji, bowiem jej matka cierpi na zawroty głowy. Skarżąca pracowała ostatnio w A na podstawie comiesięcznych umów zlecenia - od dnia 2 grudnia 2016 r. do 16 czerwca 2020 r. Kolejnej umowy nie zawarto, ponieważ jak podała skarżąca, z uwagi na opiekę nad matką zrezygnowała z pracy. Ponadto pracowała na umowę zlecenia zawartą z B Spółką z o.o. do dnia 30.06.2020 r. W ocenie Kolegium nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych , tj. rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Skoro znaczny stopień niepełnosprawności matki skarżącej został ustalony od 29 stycznia 2020 r. orzeczeniem z dnia 9 marca 2020 r. , a skarżąca nadal pracowała przez kolejne miesiące nie można stwierdzić, by zachodził bezpośredni związek przyczynowy między jej rezygnacją z pracy a koniecznością opieki nad matką. Nadto zasadnicze pogorszenie stanu zdrowia matki skarżącej nastąpiło w 2017 r. i przez kolejne lata skarżąca godziła pracę z opieką nad matką. Także zakres opieki nie jest na tyle znaczący, by wykluczał zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, choćby w niepełnym wymiarze. Stan zdrowia matki skarżącej nie wymaga stałej obecności opiekuna, a większość czynności wykonywanych przez skarżącą to czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego , świadczone też przez osoby pracujące rodzicom w podeszłym wieku. Ponadto obowiązek alimentacyjny wobec matki ma też brat skarżącej , mieszkający w W. Opieka nad niepełnosprawnym członkiem rodziny nie musi być świadczona osobiście, ale może być realizowana poprzez zapewnienie środków finansowych na zapewnienie opieki przez inną osobę. Organ odwoławczy uznał natomiast za zasadny podniesiony w odwołaniu zarzut naruszenia przez organ pierwszej instancji przepisów prawa materialnego poprzez zastosowanie normy wyrażonej w art. 17 ust.1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Kolegium przychyliło się do stanowiska sądów administracyjnych , które wskazują na konieczność stosowania art. 17 ust.1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. W skardze, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na opisaną powyżej decyzję organu odwoławczego skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 17 ust.1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez jego błędną wykładnię, zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że zakres opieki świadczonej przez skarżącą nie wypełnia dyspozycji tego przepisu, mimo że osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga – w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej oraz niewłaściwe przyjęcie, że brak jest związku między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem przez nią opieki. Zarzuciła także naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy - art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 §1 , art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. , poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 329) - dalej jako "p.p.s.a.", sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Przyczyną odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego był brak związku przyczynowo - skutkowego między rezygnacją/niepodejmowaniem pracy przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Ponadto , w ocenie organów, zakres sprawowanej opieki nie wykluczał podjęcia przez skarżącą zatrudnienia. Matka skarżącej orzeczeniem z dnia 9 marca 2020 r., wydanym do dnia 28 lutego 2023 r., została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 29 stycznia 2020 r., natomiast daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. Decyzjami Prezydenta Miasta przyznano skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką na okres od 1 sierpnia 2020 r. do 31 października 2020 r. oraz na okres od dnia 1 listopada 2020 r. do 31 października 2021 r. W dniu 30 listopada 2020 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. W myśl art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) - dalej także jako "ustawa", świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Powyższa regulacja art. 17 ust. 1b ustawy stanowiła przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł, że art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skutkiem tego wyroku jest ustalenie, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała później, czyli po ukończeniu 18 roku życia, przedmiotowa przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez tej przesłanki. Wymieniony wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie doprowadził wprawdzie do wyeliminowania niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, jednak jego treść wiąże - w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP - i stanowi dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę interpretacyjną. W konsekwencji organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego miały obowiązek procedować w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. W związku z tym, jak słusznie uznało Kolegium, wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłanka w postaci czasu powstania niepełnosprawności matki skarżącej nie może być podstawą odmowy wnioskowanego świadczenia. Z tego względu błędne w tej mierze było stanowisko organu pierwszej instancji. Nie można ponadto uznać, by stanowisko organów obu instancji w kwestii braku występowania związku przyczynowego między rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia lub jego niepodejmowania a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką zostało wszechstronnie ocenione i umotywowane. W każdej indywidualnej sprawie szczegółowego rozważenia wymaga, jakiej opieki i w jakim rozmiarze potrzebuje osoba niepełnosprawna – ze względu na rodzaj niepełnosprawności i chorób, którymi jest dotknięta - i w jakim stopniu zaabsorbowanie sprawowaniem tej opieki uniemożliwia podjęcie przez opiekuna zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Organy obu instancji nadały w niniejszej sprawie istotnego znaczenia okoliczności, że niepełnosprawność matki skarżącej ustalono orzeczeniem z dnia 9 marca 2020 r., a skarżąca pracowała jeszcze do 30 czerwca 2020 r. Kolegium wskazywało ponadto, że znaczny stopień niepełnosprawności matki skarżącej ustalono od 29 stycznia 2020 r. oraz że zasadnicze pogorszenie stanu zdrowia matki skarżącej nastąpiło w 2017 r. , a skarżąca przez kolejne lata godziła pracę z opieką nad matką. Stwierdzenia wobec tego wymaga, że wnioski wyprowadzone przez organy oparte są na niemalże mechanicznym zestawieniu czasu pogorszenia stanu zdrowia matki skarżącej, czasu ustalenia jej niepełnosprawności oraz wydania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności z czasem zakończenia zatrudnienia przez skarżącą. Podkreślenia wymaga, że skarżąca złożyła na potrzeby postępowania dotyczącego specjalnego zasiłku opiekuńczego oświadczenie z dnia 2 października 2020 r. , które znajduje się w przedstawionych sądowi aktach administracyjnych i którego treść przytoczył organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji. W oświadczeniu tym skarżąca przedstawiła kolejne etapy pogarszania się zdrowia matki w nawiązaniu do swoich możliwości łączenia sprawowania opieki nad matką a wykonywaniem pracy zawodowej. Do oświadczenia tego organy w żaden sposób się nie odniosły, mimo że może być ono podstawą do przyjęcia, że pogorszenie się stanu zdrowia matki skarżącej w 2017 r., a następnie wydanie orzeczenia o jej niepełnosprawności w marcu 2020 r. nie zmuszało skarżącej do rezygnacji z wykonywania pracy zarobkowej w tym czasie, a dopiero właśnie z końcem czerwca 2020 r. Rezygnacja ta dotyczyła ponadto dwóch umów zleceń , zawartych z odrębnymi podmiotami. Organy powinny mieć świadomość, że samo wydanie orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym nie jest jednoznaczne z koniecznością sprawowania nad osobą, której orzeczenie dotyczy opieki w takim rozmiarze, że opiekun zmuszony jest każdorazowo do rezygnacji z pracy lub do jej niepodejmowania. Stan taki może zaistnieć zarówno przed wydaniem orzeczenia, jak i po jego wydaniu, a nawet może nie wystąpić wcale. Okoliczności te organy powinny ustalić i wyjaśnić , nie pomijając przy tym – co miało miejsce w niniejszej sprawie - twierdzeń skarżącej dotyczących narastających problemów ze zdrowiem matki i trudności pogodzenia pracy zarobkowej ze sprawowaniem opieki nad matką. Ewentualne wątpliwości dotyczące związku pogarszania się stanu zdrowia matki skarżącej i czasu wydania orzeczenia o jej niepełnosprawności z rezygnacją skarżącej z zatrudnienia organy powinny wyjaśnić w toku prowadzonego postępowania, w razie potrzeby zbierając na tę okoliczność i rozpatrując materiał dowodowy. Zdaniem Sądu także stanowisko organu odwoławczego , że zakres sprawowanej opieki przez skarżącą nad matką nie jest na tyle znaczący, by wykluczał zatrudnienie lub inną pracę zarobkową nie jest przez organ ten na tyle umotywowany, by uznać jego prawidłowość. Nie można bowiem co do zasady wykluczyć tego rodzaju sytuacji , gdy osoba niepełnosprawna, nie będąca osobą leżącą, pewne czynności dnia codziennego wykonuje samodzielnie, lecz z uwagi na rodzaj schorzeń wymaga stałej i długotrwałej opieki osoby trzeciej. Jak wynika z akt administracyjnych , matka skarżącej przebyła dwa udary, częściowy paraliż, ma zawroty głowy i trudności w oddychaniu, porusza się o lasce. Okoliczności tych, przywołanych w zaskarżonej decyzji, organ odwoławczy nie kwestionował. Ustaleń tych jednak organ ten nie ocenił w kontekście potrzeb i możliwości matki skarżącej, poprzestając jedynie na podkreśleniu , że nie jest ona osobą leżącą i nie korzysta z pampersów. Sytuacja taka nie jest jednak jedyną, w której osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym może wymagać opieki w takim rozmiarze, że osoba ją sprawująca musi zrezygnować z pracy lub nie może jej podjąć. Organ odwoławczy, wskazując na zakres opieki odniósł się ponadto tylko do czynności związanych z prowadzeniem przez skarżącą gospodarstwa domowego, pomijając konieczność wykonywania przez skarżącą czynności pielęgnacyjnych, czynności związanych z utrzymaniem higieny, organizowaniem wizyt lekarskich, podawaniem leków. Zauważyć należy, że czynności prowadzenia gospodarstwa domowego przez opiekuna powinny być ocenione nie tylko w powiązaniu z innymi, wykonywanymi przez niego czynnościami, ale też w powiązaniu ze schorzeniami osoby niepełnosprawnej, ich rodzajem, a także możliwością pozostawania niepełnosprawnego bez opieki, zakresu samoobsługi. Zauważyć w tym miejscu należy, że skarżąca podała, że choć może matkę pozostawić samą "na dłuższą chwilę" to robi to rzadko , bowiem matce doskwierają zawroty głowy i dolegliwości bólowe. Wobec powyższego, zdaniem Sądu, materiał dowodowy w niniejszej sprawie nie został przez organy obu instancji prawidłowo zebrany, rozważony i oceniony. Podkreślenia również wymaga, że z akt administracyjnych sprawy wynika, że w czasie procedowania wniosku skarżącej z dnia 30 listopada 2020 r. w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego ( a także wcześniej ) skarżąca miała przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy (decyzja z dnia 10 października 2020 r.) w związku z opieką nad matką. Zatem organ I instancji w prowadzonym postępowaniu administracyjnym w sprawie specjalnego zasiłku opiekuńczego nie powziął jakichkolwiek wątpliwości, że skarżąca spełniła warunki do otrzymania specjalnego zasiłku opiekuńczego, a więc nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną matką. Organy obu instancji nie wskazały w niniejszej sprawie, jakie okoliczności stanu faktycznego dotyczące stanu zdrowia matki skarżącej oraz zakresu sprawowanej nad nią przez skarżącą opieki uległy zmianie i jaki miały wpływ na podjęcie rozstrzygnięcia o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ma to istotne znaczenie z uwagi na niewielki odstęp czasowy pomiędzy wydaniem decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego a złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zaznaczyć należy, że w toku niniejszego postępowania organy korzystały z materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu prowadzonym na potrzeby sprawy dotyczącej przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego. Dodać trzeba, że złożenie przez stronę wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w czasie przysługiwania jej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego traktowane jest jako dokonanie wyboru świadczenia pielęgnacyjnego - w przypadku spełnienia wszystkich przesłanek uprawniających do jego uzyskania. W ocenie Sądu w tym stanie rzeczy organy naruszyły art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadząc postępowanie dowodowe, zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z uwagi na zasadę swobodnej oceny dowodów, przewidzianej w art. 80 k.p.a., organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Poza tym, zgodnie z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej, przewidzianą w art. 8 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Organ pierwszej instancji naruszył ponadto art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, o czym wcześniej była już mowa. Co najmniej przedwczesne było natomiast dokonanie przez Sąd oceny zasadności zarzutów skargi, dotyczących naruszenia art. 17 ust.1 pkt 4 ustawy. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił decyzje organów obu instancji ( punkt pierwszy sentencji wyroku). Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ weźmie pod uwagę ocenę prawną i wskazania Sądu co do dalszego postępowania, wyrażone w niniejszym wyroku, w tym ocenę prawną dotyczącą stosowania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, którą to oceną i wskazaniami, na mocy art. 153 p.p.s.a., organ jest związany. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na które składa się wynagrodzenie reprezentującego skarżącą radcy prawnego , ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, Dz. U. z 2015 r., poz. 265 ze zm.( punkt drugi sentencji wyroku).