I OSK 1293/22
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2025-06-06
Skład orzekający: Elżbieta Kremer, Maciej Dybowski, Krzysztof Sobieralski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy warunki utrzymywania zwierząt gospodarskich na pastwisku, w tym brak osłony przed słońcem i ograniczony dostęp do wody, stanowią podstawę do czasowego odebrania zwierząt w trybie interwencyjnym na podstawie ustawy o ochronie zwierząt?Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, uznając, że warunki utrzymywania zwierząt na pastwisku, w tym brak osłony przed słońcem i ograniczony dostęp do wody, stanowiły przypadek niecierpiący zwłoki, uzasadniający ich interwencyjne odebranie na podstawie art. 7 ust. 3 ustawy o ochronie zwierząt. Sąd podkreślił, że instytucja czasowego odebrania zwierząt ma na celu ich dobro i humanitarne traktowanie, a przesłanką jest sposób traktowania zwierzęcia, a nie ustalanie winy właściciela.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi J.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku o czasowym odebraniu zwierząt. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę. J.B. wniósł skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, w tym błędne ustalenie stanu faktycznego, niewłaściwą ocenę dowodów oraz naruszenie przepisów dotyczących ochrony zwierząt. Skarżący kwestionował zasadność odebrania mu pięciu sztuk bydła z pastwiska.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski (sprawozdawca) sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Protokolant starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 10 lutego 2022 r. sygn. akt II SA/Bk 834/21 w sprawie ze skargi J.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 7 września 2021 r. nr 408.131/F-2/7/2021 w przedmiocie czasowego odebrania zwierząt oddala skargę kasacyjną
Wyrokiem z 10 lutego 2022 r. II SA/Bk 834/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę J.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku (dalej: organ, SKO) z 7 września 2021 r. nr 408.131/F-2/7/2021 w przedmiocie czasowego odebrania zwierząt.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł J.B. (dalej skarżący, skarżący kasacyjnie), reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu zarzucając mu naruszenie:
I. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie:
1. art. 151 w związku z art, 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 § 1 ppsa przez oddalenie skargi, która zasługiwała na uwzględnienie z uwagi na fakt, iż organy I i II instancji naruszyły przepisy postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
a. art. 183 § 2 pkt 5 w zw. z art. 134 § 1 ppsa przez pozbawienie skarżącego możności obrony swych praw wskutek rozpoznania skargi przez Sąd I instancji i odwołania przez organ II instancji bez oczekiwania na rozpoznanie wniosku Burmistrza S. z 19 sierpnia 2022 r. o wniosku do Sądu Okręgowego w Białymstoku o rozważenie możliwości złożenia ubezwłasnowolnienie J.B. - skutkujące nieważnością postępowania;
b. art. 6, art. 7 oraz art. 8 § 1 w zw. z art. 77 § 1, 107 § 3, art. 80 kpa w zw. z art. 134 § 1 ppsa przez niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności stanu faktycznego całości materiału dowodowego oraz niewyczerpujące zebranie i błędną ocenę niewyjaśnienie w sposób obiektywny dokładny stanu zdrowia zwierząt warunków ich utrzymywania, wystąpienia przebywających na pastwisku oraz bezpośredniego zamiaru znęcania się nad zwierzętami pasącymi się na pastwisku u właściciela zwierząt, przez co wydana decyzja jest niesłuszna i nie odpowiada prawu, konsekwencji doprowadziła do bezpodstawnego odebrania skarżącemu 5 sztuk zasadę praworządności, obiektywizmu oraz zaufania do a w bydła, co naruszyło organów;
c. art. 7, 77 § 1 w zw. z art. 80 i 81a kpa w zw. z art. 134 § 1 ppsa przez brak wszechstronnej oceny materiału dowodowego i pominięcie istotnych okoliczności, mających znaczenie dla sprawy, w szczególności przez wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o notatki służbowe sporządzone przez pracownika Urzędu Miasta, które nie mogą zastępować protokołów kontroli, co doprowadziło do przekroczenia przez organ swobodnej oceny dowodów i wprowadzenie nieprawidłowych, sprzecznych z doświadczeniem życiowym i zasadami logicznego myślenia wniosków,
d. art. 10 § 1 w zw. z art. 77 § 1 kpa i w zw. z art. 134 § 1 ppsa polegające na wydaniu decyzji kończącej postępowanie bez wyznaczenia skarżącemu terminu do złożenia wypowiedzi w sprawie zebranego materiału dowodowego, tj. całkowitym pominięciu uprawnień strony przez nieumożliwienie skarżącemu przed wydaniem decyzji przedstawienia stanowiska w sprawie zgromadzonego materiału dowodowego, co w konsekwencji spowodowało, że strona pozbawiona została możliwości czynnego udziału i prawa do obrony w postępowaniu administracyjnym,
e. art. 7 w zw. z art. 10 § 1 w zw. z art. 75 § 1 w zw. art. 86 kpa w zw. z art. 134 § 1 ppsa przez nieprzesłuchanie J.B. w charakterze strony, niezapoznanie się z argumentacją skarżącego, pominięcie złożonej przez skarżącego opinii biegłego sądowego z zakresu weterynarii przy Sądzie Okręgowym w Warszawie dr n. wet. M.W. z 24 maja 2021 r. wydanej w sprawie prowadzonej przez Komendę Powiatową Policji w S. o sygn. akt RSD 398.2020, co doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego;
f. art. 8 w zw. z art. 11 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 140 kpa w zw. z art. 134 § 1 ppsa przez brak sporządzenia prawidłowego uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji organów zarówno I, jak i II instancji, co przejawiało się w szczególności na;
- braku sporządzenia prawidłowego uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji organu I instancji, co wyrażało się jedynie na chronologicznym spisaniu w uzasadnieniu decyzji wszystkich czynności podjętych w sprawie od czasu wpłynięcia pisma Prokuratury Rejonowej w Białymstoku z dnia 14 lipca 2021 r. braku wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia, a jedynie przywołaniu w decyzji treści zastosowanych przepisów;
- nieodniesieniu się przez organ II instancji do wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu, a także niewskazaniu na jakiej podstawie uznano, że brak udziału Skarżącego w postępowaniu przed organem pierwszej instancji nie miał wpływu na wynik sprawy przez co motywy, na podstawie których wydane zostały decyzje organu 1 i II instancji są dla Skarżącego niezrozumiałe i nieprzekonujące, co w konsekwencji burzy zasadę zaufania obywatela do organów państwa i zasadę przekonywania, ponieważ organy oraz administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony rozstrzygnięcia bez potrzeby stosowania środków przymusu,
2. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 134 § 1 ppsa przez wadliwą kontrolę zaskarżonej decyzji pod względem zgodności szczególności poprzez oddalenie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku, w sytuacji gdy w niniejszej sprawie zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 2, 5 i 6 kpa, tj. zaskarżone rozstrzygnięcie organu II instancji, jak również poprzedzająca je decyzja organu 1 instancji, zostały wydane bez podstawy prawnej i z rażącym naruszeniem prawa, były niewykonalne w dniu ich wydania i ich niewykonalność ma charakter trwały oraz w razie z prawem, w ich wykonania wywołałyby czyn zagrożony karą;
3. art. 141 § 4 w zw. z art. 134 § 1 ppsa przez sporządzenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku niekompletnego, niedostatecznego uzasadnienia skarżonego wyroku poddającego w wątpliwość i uniemożliwiającego sprawdzenie, czy Sąd dokonał kontroli legalności działalności administracji publicznej i wydanych przez te organy rozstrzygnięć, którą miał obowiązek przeprowadzić, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż w praktyce uniemożliwia skarżącemu ocenę i kontrolę toku rozumowania Sądu, a co za tym idzie, pozbawia go możliwości polemizowania z jego oceną stanu faktycznego i prawnego sprawy, uniemożliwiając również kontrolę instancyjną wydanego rozstrzygnięcia, a w szczególności,
a. całkowicie niezrozumiałe i niezawierające żadnego uzasadnienia uznanie, że do prawidłowości zaskarżonej decyzji należało również objąć rozważaniami oceny okoliczności faktyczne dotyczące stanu technicznego budynków inwentarskich w dniu odebrania zwierząt, w sytuacji gdy skarga dotyczyła wyłącznie 5 sztuk bydła przebywającego na pastwisku i w związku z tym Sąd winien był ograniczyć się jedynie do oceny warunków panujących na pastwisku,
b. brak odniesienia się w uzasadnieniu skarżonego wyroku do wszystkich zarzutów skarżącego zawartych w skardze od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z 7 września 2021 r. nr 408.131/F-2/7/2021, do bezstronnego organu, braku zapoznania się z treścią tj. naruszenia prawa zastrzeżeń przez Burmistrza S. i treścią odwołania, konstytucyjnego prawa do pracy (art. 65 ust. 1 Konstytucji), konstytucyjnego zakazu tortur i poniżającego traktowania (art. 40 Konstytucji), braku wystawienia pokwitowania na odebrane zwierzęta oraz błędu pisarskiego;
4. art. 134 § 1 w zw. z art. 3 § 1 oraz w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 ppsa przez ich błędne zastosowanie, a wskutek tego dokonanie niewłaściwej wykładni przepisów prawa materialnego, tj. art. 7 ust. 1 o ochronie zwierząt (Dz. U. z 2022 r. poz. 572, dalej: uoz), art. 7 ust. 2a uoz oraz art. 30. art. 64 ust. 1 i art. 68 ust. 1 w zw. z art. 32 ust. 1 i art. 8 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. dalej jako: Konstytucja, które co prawda nie były przedmiotem zarzutów, jednakże są niezbędne do dokonania właściwej wykładni przepisów, do których Sąd I instancji zobligowany był z urzędu (zasada oficjalności), niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze.
II. prawa materialnego, a mianowicie:
1. art. 7 ust. 3 uoz przez:
a. błędne uznanie, że zachodziły przesłanki do orzeczenia czasowego odebrania wszystkich zwierząt właścicielowi, tj. do wydania decyzji w przedmiocie czasowego odbioru 11 sztuk bydła, a nie jedynie 6 sztuk bydła przebywającego w budynkach inwentarskich bez zaznajomienia z dokumentami znajdującymi się w aktach sprawy karnej Sądu Rejonowego w S. o sygnaturze akt: II K 476/21 i II K 699/21 i tym samym błędne ustalenie stanu faktycznego, skutkujące wydaniem decyzji z rażącym naruszeniem prawa;
b. wydanie decyzji w przedmiocie czasowego odbioru zwierząt, podczas gdy czynność odebrania zwierząt została dokonana przez podmiot do tego nieuprawniony mocą art. 7 ust. 3 uoz;
2. art. 7 ust. 1 uoz przez błędne jego zastosowanie w zakresie objętym skargą, albowiem w tym zakresie należało zastosować przepisy Kodeksu cywilnego, dalej jako: kc, regulujące prowadzenie cudzych prac bez zlecenia (art. 752 kc i następne);
3. art. 7 ust. 2a uoz przez błędną jego wykładnię polegającą na uznaniu, że uchybienie polegające na niedochowaniu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku 7-dniowego terminu przewidzianego na rozpoznanie odwołania od decyzji organu I instancji, o której mowa w art. 7 ust. 1 uoz, nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy, podczas gdy skrócenie terminu na rozpoznanie odwołania ma swoje uzasadnienie z uwagi na to, że przedmiotem rozstrzygnięcia są żywe zwierzęta, a tymczasem SKO rozpoznało odwołanie dopiero po 22 dniach od wpływu odwołania do organu I instancji;
4. art. 30. art. 64 ust. 1 i art. 68 ust. 1 w zw. z art. 32 ust. 1 i art. 8 ust. 1 Konstytucji przez błędną ich wykładnię polegającą na uznaniu, że nie stanowią one przeszkody w zastosowaniu art. 7 ust. 1 uoz wobec właściciela zwierząt, który bez własnej winy, a wynikłej z pozbawienia wolności i choroby, nie jest w stanie zapewnić zwierzętom gospodarskim w rozumieniu art. 4 pkt 18 uoz właściwej opieki i warunków bytowania, w 5 sytuacji gdy z prawidłowej ich wykładni wynika zakaz stosowania art. 7 ust.1 uoz wobec wskazanej kategorii obywateli na rzecz innych ustaw zwykłych regulujących kwestię opieki społecznej nad osobami chorymi i kwestię wykonywania cudzych prac bez zlecenia.
Wskazując na powyższe, skarżący wniósł o:
1. na podstawie art. 185 § 1 ppsa uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku, ewentualnie
2. na podstawie art. 188 ppsa uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi,
3. na podstawie art. 106 § w zw. z art. 193 ppsa dopuszczenie i przeprowadzenie przez Naczelny Sąd Administracyjny dowodu uzupełniającego z dołączonego do niniejszej skargi kasacyjnej dokumentu, tj. pisma Sądu Rejonowego w Białymstoku IV Wydział Rodzinny i Nieletnich do Okręgowej Rady Adwokackiej w Białymstoku z 4 sierpnia 2021 r. na fakt wystąpienia przez Sąd Rejonowy w Białymstoku IV Wydział Rodzinny i Nieletnich do Okręgowej Rady Adwokackiej w Białymstoku z prośbą o wyznaczenie kandydata na kuratora dla uczestnika postępowania J.B. ostatnio przebywającego w SPP ZOZ C., tj. w czasie gdy skarżący przebywał w szpitalu psychiatrycznym na przymusowym leczeniu,
4. skierowanie na podstawie art. 193 Konstytucji do Trybunału Konstytucyjnego następującego pytania prawnego: czy art. 7 ust. 1 uoz w zakresie, w jakim zrównuje, pod rygorem czasowego odebrania zwierząt właścicielowi lub opiekunowi na podstawie decyzji wójta (burmistrza, prezydenta miasta), obowiązki opieki nad zwierzętami gospodarskimi rolników zdrowych i zdolnych do pracy zawodowej z rolnikami chorymi i niezdolnymi do pracy zawodowej oraz rolników pozbawionych wolności, którzy nie są w stanie zapewnić zwierzętom gospodarskim w rozumieniu art. 4 pkt 18 uoz właściwej opieki i warunków bytowania, jest zgodny z art. 30, art. 64 ust. 1 i art. 68 ust. 1 Konstytucji w zw. z art. 32 ust. 1 i art. 8 ust. 1 Konstytucji,
5. zawieszenie postępowania na podstawie art. 124 § 1 pkt 5 ppsa do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia objętego pytaniem prawnym,
6. rozpoznanie sprawy na rozprawie,
7. zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącego zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych,
8. zasądzenie adwokat A.A. od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącemu w wysokości 150 % stawki minimalnej powiększonej o obowiązującą stawkę podatku VAT, koszty nie zostały opłacone w całości ani w części.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Na rozprawie w dniu 6 czerwca 2025 r. skarżący złożył do akt załącznik do protokołu zawierający jego ostateczne stanowisko w sprawie oraz spis kosztów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W świetle art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010/1/1, dalej uchwała I OPS 10/09). W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.
Art. 193 zdanie drugie ppsa wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zd. pierwsze ppsa. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną nie przedstawia opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji publicznej i Sąd I instancji.
W niniejszej sprawie skarżący kasacyjnie zarzucił wprawdzie wyrokowi Sądu I instancji naruszenie przepisów materialnych, jak i procesowych, jednakże to drugie stanowią jedynie kontynuację zarzucanego naruszenia prawa materialnego, a ich uzasadnienie opiera się na tezie, że skoro organy i Sąd I instancji wadliwie zastosowały wskazany przepis ustawy, to dopuściły się także naruszeń procedury. W tej sytuacji ocena zarzucanego naruszenia prawa materialnego determinuje wynik oceny zarzutów naruszenia przepisów postępowania. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny w poniższych rozważaniach skoncentruje się na wykazaniu, że kontrola legalności decyzji organów administracji dokonana przez Sąd I instancji była prawidłowa, odnosząc się do wskazanego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przepisów materialnych. Oznacza to bowiem, że nie doszło tym samym do naruszeń przepisów postępowania.
Spór prawny sprowadza się do tego, czy zasadnie odebrano skarżącemu pięć sztuk bydła z pastwiska (skarga zmodyfikowana na rozprawie przed Sądem I instancji w dniu 27 stycznia 2022 r.). Jak trafnie przyjął Sąd I instancji, materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy uoz, która w art. 6 ust. 1a reguluje bezwzględny zakaz znęcania się nad zwierzętami, będący pokłosiem dyrektywy generalnej zawartej w art. 1 ust. 1 uoz, stanowiącej, że zwierzę, jako istota żyjąca, zdolna do odczuwania cierpienia, nie jest rzeczą, zaś człowiek jest mu winien poszanowanie, ochronę i opiekę. Jak słusznie wskazuje się w orzecznictwie ww. dyrektywa interpretacyjna nakazuje przyjmować, że wszelkie środki prawne podejmowane w stosunku do zwierząt, powinny mieć na względzie ich dobro, a przede wszystkim prawo do istnienia, a jednym z takich środków prawnych jest czasowe odebranie zwierzęcia właścicielowi lub opiekunowi, uregulowane w art. 7 uoz.
Zgodnie z art. 7 ust. 1 uoz, zwierzę traktowane w sposób określony w art. 6 ust. 2 może być czasowo odebrane właścicielowi lub opiekunowi na podstawie decyzji wójta (burmistrza, prezydenta miasta) właściwego ze względu na miejsce pobytu zwierzęcia i przekazane: 1) schronisku dla zwierząt, jeżeli jest to zwierzę domowe lub laboratoryjne, lub 2) gospodarstwu rolnemu wskazanemu przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta), jeżeli jest to zwierzę gospodarskie, lub 3) ogrodowi zoologicznemu lub schronisku dla zwierząt, jeżeli jest to zwierzę wykorzystywane do celów rozrywkowych, widowiskowych, filmowych, sportowych lub utrzymywane w ogrodach zoologicznych.. Stosownie natomiast do treści art. 7 ust. 3 ustawy, w przypadkach niecierpiących zwłoki, gdy dalsze pozostawanie zwierzęcia u dotychczasowego właściciela lub opiekuna zagraża jego życiu lub zdrowiu, policjant, strażnik gminny lub upoważniony przedstawiciel organizacji społecznej, której statutowym celem działania jest ochrona zwierząt, odbiera mu zwierzę, zawiadamiając o tym niezwłocznie wójta (burmistrza, prezydenta miasta), celem podjęcia decyzji w przedmiocie odebrania zwierzęcia. Ustawa przewiduje zatem dwa tryby odebrania zwierzęcia. Pierwszy z nich wynika z art. 7 ust. 1 (tzw. "tryb zwykły"), a drugi wynikający z art. 7 ust. 3 - jest "trybem interwencyjnym". Różnią się one od siebie kolejnością czynności formalnych i faktycznych w sprawie. Ustawa przewiduje przy tym szczególne terminy związane z postępowaniem w sprawie wydania decyzji o czasowym odebraniu zwierzęcia. W myśl bowiem art. 7 ust. 2a, od decyzji o której mowa w ust. 1, przysługuje prawo wniesienia odwołania do samorządowego kolegium odwoławczego w terminie 3 dni od daty doręczenia decyzji. Samorządowe kolegium odwoławcze rozpoznaje odwołanie w terminie 7 dni. Powyższe krótkie terminy podyktowane są koniecznością szybkiego rozstrzygnięcia co do losu zwierzęcia, co jest szczególnie istotne w przypadku zwierząt odebranych w sposób nieuprawniony (por. K. Kuszlewicz [w:] Ustawa o ochronie zwierząt. Komentarz, Warszawa 2021, art. 7).
Dla zastosowania administracyjnego trybu czasowego odebrania zwierząt (zarówno trybu zwykłego, jak i trybu interwencyjnego) podstawową przesłanką, która musi być spełniona jest traktowanie zwierzęcia w sposób określony w art. 6 ust. 2 uoz, który zawiera otwarty katalog zachowań w stosunku do zwierząt. Powyższą przesłankę sformułowaną w zwrocie "zwierzę traktowane w sposób określony w art. 6 ust. 2" odnosić należy wyłącznie do sposobu traktowania zwierzęcia, warunków jego utrzymywania, a zatem czy mają miejsce określone zachowania lub zaniechania przykładowo wymienione w powołanym art. 6 ust. 2 uoz. Dla spełnienia przesłanki czasowego odebrania zwierząt, tj. traktowania zwierząt w sposób określony w art. 6 ust. 2 uoz nie ma prawnego znaczenia, czy takie traktowanie zwierząt spowodowane zostało winą właściciela, lub opiekuna, jakim rodzajem winy, z jakim zamiarem, czy było wynikiem zaniedbania, zaniechania, czy też błędów organizacyjnych podmiotów odpowiedzialnych za utrzymanie zwierząt. Podkreślić należy, że instytucja czasowego odebrania zwierząt ma na celu dobro zwierząt, humanitarne traktowanie zwierząt przez które należy rozumieć zapewnienie im właściwej opieki i ochrony, natomiast czasowe odebranie zwierząt nie jest instytucją prawa karnego, nie ma charakteru sankcji karnej. Stąd też należy jeszcze raz podkreślić, że przesłanką zastosowania administracyjnej instytucji czasowego odebrania zwierząt jest sposób traktowania zwierząt, natomiast do organu administracji nie należy ustalanie znamion przestępstwa znęcania się nad zwierzętami uregulowanego w art. 35 uoz, bowiem tym zajmować się będą organy ściągania a następnie sąd powszechny w postępowaniu karnym.
Powyższe stanowisko prezentowane jest również w orzecznictwie sądów administracyjnych, np. w wyroku z 25 czerwca 2021 r. I OSK 462/21 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że na etapie odebrania zwierząt - mającego przecież, co wprost wynika z art. 7 ust. 6 ustawy charakter tymczasowy - brak jest przesłanek dla dokonywania przez podmiot odbierający zwierzęta, czy też przez organ wykonawczy gminy oceny czy doszło do znęcania rozumianego jako zawinione (świadome) działanie opiekuna. Kwestię ewentualnego zawinienia przesądzić bowiem może wyłącznie sąd powszechny, zaś przesłanką działania podmiotów wskazanych w art. 7 ust. 3 uoz oraz orzekającego na podstawie tego przepisu wójta (burmistrza, prezydenta miasta) jest jedynie stwierdzenie traktowania zwierzęcia w sposób określony w art. 6 ust. 2 tej samej ustawy, a nie stwierdzenie zawinionego, czy też umyślnego znęcania się nad zwierzęciem.
Z okoliczności badanej sprawy wynika, jak prawidłowo uznał Sąd I instancji, że warunki, w jakich utrzymywane były na pastwisku zwierzęta w dniu interwencji, wskazują jednoznacznie na stan zagrażający co najmniej ich zdrowiu, a tym samym na przypadek niecierpiący zwłoki, wymagający natychmiastowej interwencji w trybie art. 7 ust. 3 uoz. Odebranie bydła z pastwiska nastąpiło w lipcu 2021 r., kiedy to miały miejsce upały przekraczające 30 stopni Celsjusza. Zwierzęta przebywające na pastwisku, niemalże pozbawionym drzew, nie posiadały żadnej osłony przed warunkami atmosferycznymi. Na pastwisku brak było jakiejkolwiek wiaty lub innego zadaszenia, które mogły stanowić choćby częściową osłonę przed słońcem i opadami deszczu lub gradu, co wskazuje na brak zapewnienia przez skarżącego minimalnych warunków utrzymywania bydła, o których mowa w § 2 ust. 2 i § 3 ust. 2 pkt 1 Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 28 czerwca 2010 r. w sprawie minimalnych warunków utrzymywania gatunków zwierząt gospodarskich innych niż te, dla których normy ochrony zostały określone w przepisach Unii Europejskiej (Dz.U. 2019, poz. 1966; dalej: rozporządzenie MRiRW). Ponadto zwierzęta przebywały na uwięzi, co oznacza, że nie mogły przemieszczać się swobodnie po pastwisku np. w poszukiwaniu cienia, a także miały ograniczony dostęp do wody ze studni. Sam skarżący oświadczył przy tym podczas rozprawy w dniu 27 stycznia 2022 r., że niekiedy wody w studni brakowało i wówczas dowoził on wodę ze studni z domu. Oznacza to, że niewątpliwie zwierzęta nie miały swobody ruchu, o której mowa w § 3 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia MRiRW oraz, że ze względu na reglamentowany dostęp do wody, skarżący nie wywiązał się z dyspozycji § 8 ust. 1 rozporządzenia MRiRW. Powyższe świadczy zatem o niewątpliwym braku zapewnienia przez skarżącego, odebranemu z pastwiska bydłu, minimalnych warunków jego utrzymywania, uregulowanych w rozporządzeniu MRiRW.
Sąd I instancji zaakcentował, że stan zagrożenia zdrowia zwierząt przebywających latem 2021 r. na pastwisku, był skutkiem wieloletnich zaniedbań skarżącego. Nie tylko nie zapewnił on odpowiednich warunków na pastwisku, gdzie wypasał bydło również w warunkach zimowych, ale też nie dbał należycie o stan techniczny budynków inwentarskich oraz o zachowanie w nich właściwych warunków utrzymywania, o których mowa w § 3 ust. 1 i 2 rozporządzenia MRiRW (nie mówiąc o zachowaniu choćby minimalnych norm powierzchniowych oraz podstawowych zasad czystości). Na skutek powyższych zaniedbań, w dniu odebrania bydła z pastwiska, nie było możliwości zapewnienia mu osłony przed warunkami atmosferycznymi, ani na pastwisku, ani na którejkolwiek z posesji skarżącego, w posadowionych tam budynkach gospodarczych, nowiem na skutek nagromadzenia w nich obornika, tworzącego hałdy o wysokości 2 m, bydło przebywało niemal pod samym dachem, a więc w warunkach ograniczających mu swobodę ruchu, zaś na skutek częściowego zawalenia się jednego z budynków, zostało w nim uwięzione. Jakkolwiek sąd nie ocenia w niniejszym postępowaniu legalności odebrania skarżącemu bydła wyprowadzonego z przedmiotowych budynków, to jednak sam fakt zaistnienia ww. okoliczności, (stanowiącej naruszenie dyspozycji § 3 ust. 2 pkt 2 i 3, § 8 ust. 1 i § 9 ust. 1 rozporządzenia MRiRW), świadczy o braku zapewnienia, również zwierzętom przebywającym na pastwisku, możliwości schronienia się w tych budynkach, podczas występujących wówczas upałów. W konsekwencji bydło musiało przebywać na pastwisku pozbawionym zacienienia oraz osłony od wiatru i opadów, przy jednoczesnym reglamentowanym dostępie do wody. Taki stan rzeczy był zaś skutkiem praktykowanych przez skarżącego zasad hodowli - w szczególności przekonania o możliwości całorocznego wypasania bydła nieprzystosowanego do takiego wypasu, a także wieloletnich zaniedbań w zapewnieniu wszystkim posiadanym zwierzętom gospodarskim schronienia w przystosowanych do tego pomieszczeniach, znajdujących się w należytym stanie technicznym. Warunki panujące zarówno na pastwisku, jak i w obrębie obu posesji skarżącego, nie mogły zatem zostać ocenione inaczej, aniżeli jako stwarzające zagrożenie zdrowia lub życia wypasanych zwierząt. Stanowiły zatem przypadek niecierpiący zwłoki, o którym mowa w art. 7 ust. 3 uoz, uzasadniający ich interwencyjne odebranie skarżącemu.
Nie pozostaje przy tym bez znaczenia, że na skutek postawy oraz zaniedbań skarżącego, doszło do takiej sytuacji, w której w okresie jego hospitalizacji, wypasane zwierzęta zostały pozbawione jakiejkolwiek opieki, zaś w przypadku braku zaangażowania w ich pojenie oraz codzienne doglądanie strażaków OSP, mogłoby dojść do stanu bezpośredniego zagrożenia ich zdrowia lub życia. Co prawda, w chwili ich odebrania nie przebywały one pod bezpośrednią opieką skarżącego, to nie ulega jednak wątpliwości, że pozostawał ich właścicielem, był osobą, która doprowadziła do stanu wymagającego interwencji, a tym samym osobą odpowiedzianą za utrzymywanie zwierząt w niewłaściwych warunkach bytowania. W takiej zaś sytuacji odebranie zwierząt skarżącemu było jak najbardziej uzasadnione.
Zasadnie uznał Sąd I instancji, że warunki bytowania zwierząt wypasanych na pastwisku, udokumentowane zarówno w dniu interwencji, jak i w okresie bezpośrednio ją poprzedzającym, zostały należycie ocenione przez organy obu instancji, jako niewłaściwe. Utrzymywanie w takich warunkach zwierząt gospodarskich wyczerpywało przy tym znamiona znęcania się nad nimi, w rozumieniu art. 6 ust. 2 pkt 10 uoz, co uzasadniało ich czasowe odebranie skarżącemu. Ze względu zaś na zagrożenie ich życia lub zdrowia w przypadku dalszego ich pozostawania u dotychczasowego właściciela, zaistniał w sprawie niniejszej przypadek niecierpiący zwłoki, uzasadniający wydanie decyzji o czasowym odebraniu skarżącemu zwierząt wypasanych na pastwisku, w trybie interwencyjnym. Prawidłowo pozyskany materiał dowodowy, zgromadzony w aktach administracyjnych sprawy, dawał wystarczającą podstawę do ingerencji w prawo własności skarżącego, ze względu na konieczność przerwania stanu zagrożenia życia lub zdrowia odebranych mu z pastwiska zwierząt. Wynikające z materiału dowodowego warunki ich utrzymywania wskazywały na potrzebę szybkiej i stanowczej ingerencji. Co więcej, poczynione przez organy ustalenia znajdują pełne potwierdzenie w materiale dowodowym, przedłożonym do akt sądowych przez samego skarżącego.
Naczelny Sąd Administracyjny potwierdza, że niewątpliwie w badanej sprawie doszło do sytuacji znęcania się nad zwierzętami. Świadczą o tym dowody zgromadzone w sprawie. Dowody te dają wyraźny obraz sposobu traktowania przez skarżącego zwierząt. Nie wynika z nich aby skarżący widział problem w sposobie, w jaki traktuje swoje krowy. Ocena dowodów zgromadzonych w toku postępowania jest zatem prawidłowa.
Podkreślić też w tym miejscu trzeba, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się zgodnie, iż postępowanie administracyjne w przedmiocie odbioru zwierzęcia, ma na celu odizolować zwierzę od szkodliwych dla niego warunków ze skutkiem natychmiastowym. Odbiór zwierzęcia służy zatem jego ochronie, pilnej potrzebie ograniczenia jego cierpień i zapobieżenia pogorszeniu się jego stanu w okresie, kiedy toczy się postępowanie karne, i tym samym nie stanowi represji względem jego właściciela przybierającej postać bezterminowego pozbawienia władztwa nad zwierzęciem (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 października 2015 r. II OSK 803/15).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, analiza zgromadzonego w przedmiotowej sprawie obszernego materiału dowodowego zasadnie doprowadziła Sąd I instancji do wniosku, że orzekające w sprawie organy podjęły wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy w sposób wyczerpujący. Ustaleń stanu faktycznego skarżący nie podważył skutecznie w skardze kasacyjnej. Tym samym nie doszło do naruszenia przepisów postępowania dającego podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji. Skarga kasacyjna nie zawiera zarzutów za pomocą których kwestionowane by były ustalenia faktyczne jakie miały miejsce w lipcu 2021 r., a więc w dacie odebrania zwierząt. Powyższe ustalenia faktyczne nie zostały przez skarżącego kasacyjnie podważone..
Niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 141 § 4 ppsa. Zgodnie z tym przepisem uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Analiza tego przepisu wskazuje, że może on zostać naruszony przez pominięcie któregokolwiek z elementów wymienionych w tym przepisie lub takie sformułowanie wywodów sądu, które powoduje, że kontrolowany przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej. Kontrolowany pod tym kątem wyrok wojewódzkiego sądu administracyjnego nie wykazuje wad przemawiających za koniecznością jego uchylenia. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy wskazane w zacytowanym powyżej przepisie, a wywody składu orzekającego w sprawie są logiczne, wyczerpujące i odnoszą się do przepisów prawa znajdujących zastosowanie w rozpoznawanej sprawie.
Fakt, iż – zdaniem skarżącego kasacyjnie – Sąd I instancji nie odniósł się do wszystkich podnoszonych przez stronę skarżącą kwestii, nie świadczył jeszcze o istotnym naruszeniu art. art. 134 § 1 ppsa. Sąd administracyjny nie ma bowiem obowiązku zajmowania stanowiska co do wszystkich treści podniesionych w skardze a winien się ustosunkować tylko do tych zagadnień, które w danej sprawie mają istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia. Do wszystkich zaś kwestii istotnych – wbrew stanowisku strony skarżącej - Sąd I instancji się odniósł.
Ponadto dodać też wypada, że formułując powyższy zarzut autor skargi kasacyjnej nie wskazał nawet na czym – jego zdaniem - miało w tym przypadku polegać owo rzekome naruszenie przez Sąd I instancji art. 134 § 1 ppsa ani też nie wyjaśnił, dlaczego – w jego ocenie - uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, podczas, gdy zgodnie z art. 174 pkt 2 ppsa zarzuty kasacyjne procesowe winny także i ten element wskazywać oraz wyjaśniać.
Odnosząc się do wniosku skarżącego kasacyjnie o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z dokumentów, należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wnioskowane przeprowadzenie dowodu z dokumentu nie jest niezbędne do wyjaśnienia wątpliwości w graniach niniejszej sprawy i nie skorzystał z możliwości przeprowadzenia dowodów uzupełniających zgodnie z art. 106 § 3 ppsa. Postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym może mieć charakter jedynie uzupełniający. W postępowaniu sądowoadministracyjnym sąd nie ustala stanu faktycznego, lecz bada, czy w trakcie postępowania administracyjnego zostały ujawnione wszystkie okoliczności istotne dla wydania decyzji, czy były one uwzględnione przy wydaniu decyzji i w jaki sposób zostały ocenione przez organ. Wynika stąd, że art. 106 § 3 ppsa nie służy do zwalczania ustaleń faktycznych, z którymi strona się nie zgadza.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak było podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego kasacyjnie o skierowanie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego na podstawie art. 193 Konstytucji RP. W rozpoznawanej sprawie nie wyłoniły się kwestie, które nie mogłyby być rozstrzygnięte samodzielnie przez sąd kasacyjny. (por. m.in. postanowienie TK z 22 października 2007 r. P 24/07).
Podsumowując, okoliczności faktyczne niniejszej sprawy są bezsporne i nie zostały zakwestionowane w skardze kasacyjnej, a istota sporu dotyczy wyłącznie prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Sąd I instancji prawidłowo ocenił zgodność z prawem zaskarżonej decyzji.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ppsa, oddalił skargę kasacyjną jako niemającą usprawiedliwionych podstaw
Wniosek o przyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi skarżącego z tytułu pomocy prawnej udzielanej z urzędu podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku (art. 258-261 ppsa).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 20.07.2026. · Źródło