III SA/Gd 498/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Sędzia WSA Janina Guść (spr.), Protokolant: Starszy asystent sędziego Robert Daduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2022 r. sprawy ze skargi P. N. na decyzję Rektora Akademii Pomorskiej w [...] z dnia 15 marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji dotyczącej stypendium rektora dla najlepszych studentów uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia 8 grudnia 2020 r. nr [...] Rektor [...] przyznał P. N. w roku akademickim 2020/21 stypendium rektora dla najlepszych studentów w kwocie 1.200,00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2020 r. do 28 lutego 2021 r. W podstawie prawnej decyzji przywołano przepisy art. 86-95 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. poz. 1668, ze zm.) zwanej dalej także "ustawą", § 2 i § 6 Regulaminu świadczeń dla studentów [...] w [...] wprowadzonego zarządzeniem nr [...] Rektora [...] w [...] z dnia 2 września 2020 r., zwanego dalej "Regulaminem", oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, ze zm.), zwanej dalej w skrócie "k.p.a.". W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że na skutek rozpatrzenia wniosku o przyznanie w roku akademickim 2020/21 stypendium rektora dla najlepszych studentów ustalono, iż suma punktów za osiągnięcia wnioskodawcy wynosi 24,85 Liczba punktów kwalifikująca do grupy 10% najlepszych studentów na kierunku wynosiła 22,90. Tym samym strona osiągnęła ten próg. W dniu 15 marca 2021 r., na podstawie art. 86 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 91 oraz 93 ust. 2 pkt 2 ustawy, § 8 i § 9 Regulaminu oraz w zw. z art 104 i art. 107 k.p.a, Rektor [...] wydał decyzje nr [...] o uchyleniu decyzji ostatecznej nr [...] z dnia 8 grudnia 2020 przyznającej P. N. w roku akademickim 2020/21 stypendium rektora w kwocie 1.200,00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2020 r. do 28 lutego 2021 r. W uzasadnieniu decyzji Rektor wskazał, że po ponownym przeanalizowaniu dokumentów stwierdzono, iż student przekroczył okres 6 lat studiowania wobec czego nie posiada uprawnień do korzystania ze świadczeń pomocy materialnej (art. 93 ust. 2 ustawy). W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skardze na decyzję Rektora [...] w [...] z dnia 15 marca 2021 r. P. N. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o wypłatę stypendium rektora za okres od 1 lutego 2021 r. do 28 lutego 2021 r. w kwocie 1200,00 zł. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy oraz błędny zapis § 8 pkt 2 Regulaminu. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że studiował na czterech uczelniach, tj.: na [...] na kierunku Pedagogika, obszar: pedagogika resocjalizacyjna (od 1 października 2019 r.); w [...] na kierunku Pedagogika, obszar: socjoterapia (od 1 października 2017 r. do 31 maja 2018 r.), w [...] w [...] na kierunku Pedagogika, obszar: resocjalizacja (od 1 października 2013 r. do 24 lipca 2015 r.) oraz na [...] w [...] na kierunku Teologia - specjalność katechetyczno-pastoralna (okres urlopu dziekańskiego od 17 lutego 2012 r. do 11 marca 2013 r.), zaś na kierunku Teologia - specjalność kapłańska (od 1 października 2010 r. do 16 lutego 2012 r.) Nigdy nie pobierał stypendium rektora. Zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, świadczenia te przysługują m.in. na studiach drugiego stopnia, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Ten warunek został spełniony. Powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim II SA/Go 155/20 skarżący wskazał na zasadność wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy wskazującą, że pojęcie "przysługuje", wobec braku definicji ustawowej, należy odczytywać zgodnie z jego rozumieniem w języku potocznym i odnosić do świadczenie, które zostały przyznane po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym nie można podzielić poglądu, że dla biegu okresu, w którym można otrzymać stypendium nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera. W odpowiedzi na skargę Rektor [...] wniósł o jej oddalenie w całości. W uzasadnieniu Rektor podniósł, że wynikający z art. 93 ust. 2 ustawy termin 6 lat upływa również, gdy student przebywa na urlopie od zajęć, ale pozostaje na studiach. Okres studiowania skarżącego przekroczył 6 lat, co według Regulaminu świadczeń dla studentów [...] w [...] wyłącza możliwość ubiegania się o stypendium. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie. Wydana decyzja została bowiem wydana z naruszeniem prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy. Nadto decyzja ta narusza przepisy prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy. Przepisy wskazane w podstawie prawnej decyzji nie zawierają kompetencji rektora do wydania decyzji uchylającej ostateczną decyzję rektora w przedmiocie przyznania stypendium dla najlepszych studentów. Zgodnie z przewidzianą w art. 16 § 1 k.p.a. zasadą trwałości decyzji administracyjnych decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Wynikająca z art. 16 k.p.a. zasada trwałości decyzji ostatecznych ma podstawowe znaczenie dla stabilizacji opartych na decyzji skutków prawnych. Formalna strona zasady ogólnej trwałości decyzji ostatecznej wyraża się w tym, że decyzje te obowiązują tak długo, dopóki nie zostaną uchylone lub zmienione przez nową decyzję wydaną na odpowiedniej podstawie prawnej. Decyzja rektora z dnia 8 grudnia 2020 r. o przyznaniu skarżącemu stypendium stała się ostateczna, w związku z wydaniem tej decyzji korzystnej dla strony nie był składny wiosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zatem jej wzruszenie mogło nastąpić jedynie w przypadkach przewidzianych w przepisach prawa – trybach nadzwyczajnych wzruszenia decyzji – w trybie wznowienia postępowania (art. 145 § 1 k.p.a.) w trybie stwierdzenia nieważności decyzji (art. 156 § 1 k.p.a.). Zaskarżona decyzja nie została wydana w trybie nadzwyczajnym wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności decyzji . Nadto przypadki zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji przewidują unormowania art. 154 i 155 k.p.a., które normują instytucję zmiany lub uchylenia decyzji ze względu na interes społeczny lub słuszny interes strony. Zgodnie z art. 154 § 1 k.p.a. decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Przepis ten niewątpliwe nie mógł stanowić podstawy uchylenia decyzji o przyznaniu skarżącemu stypendium bowiem na podstawie tej decyzji strona postępowania nabyła prawo do świadczenia pieniężnego. Natomiast zgodnie z art. 155 k.p.a. decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Wydanie decyzji uchylającej decyzję ostateczną musi być zatem poprzedzone wyrażeniem na to zgody przez osobę, która nabyła prawo. W niniejszej sprawie organ nie uzyskał zgody skarżącego na uchylenie decyzji. Uchylenie decyzji nie mogło zatem nastąpić na podstawie przepisu art. 155 k.p.a. Podstawy uchylenie decyzji rektora w przedmiocie przyznania stypendium za wyniki w nauce nie zawierają także przepisy ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Zgodnie z art. 110 ust. 8 tej ustawy, rektor uchyla wydawane przez samorząd studencki akty niezgodne z przepisami prawa powszechnie obowiązującego, statutem uczelni, regulaminem studiów lub regulaminem samorządu. Unormowanie to zawiera jedynie upoważnienie do uchylenia przez rektora aktów samorządu studenckiego, uchylenie decyzji wydanej przez rektora pozostaje zatem poza jego zakresem. Naruszenie przepisu prawa procesowego – art. 155 k.p.a. oraz art. 16 § 1 k.p.a. doprowadziło do wydania decyzji uchylającej decyzję przyznającą skarżącemu świadczenie pieniężne, miało ono zatem niewątpliwie wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Naruszenie to uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Niezależnie od powyższego wskazać należy, że przyjęta przez organ w zaskarżonej decyzji interpretacja przepisów prawa materialnego nie jest prawidłowa. Przepis art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy stanowił w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, że świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Istota sporu o wykładnię art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy wiąże się z odpowiedzią na pytanie, czy 6-letni okres, o którym mowa w tym przepisie należy odnosić do długości studiowania przez potencjalnego beneficjenta stypendium czy też należy wiązać go z granicą temporalną przyznawania stypendium, tj. maksymalnym okresem, na jaki świadczenie to może być przyznane beneficjentowi, niezależnie od długości trwania studiów. Z brzmienia przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy wynika, że z woli ustawodawcy student nie może pobierać stypendium przez okres dłuższy niż 6 lat. Przepis ten nie formułuje natomiast wymogu dotyczącego okresu trwania studiów i nie wyłącza możliwości przyznania stypendium studentowi, który studiuje dłużej niż 6 lat, tak jak skarżący. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 grudnia 2021 r. sygn. akt III OSK 4519/21, pierwszoplanowym rodzajem wykładni tekstu prawnego i punktem wyjścia w procesie wykładni jest analiza kontekstu językowego danego przepisu. Jeżeli przepis jednoznacznie formułuje normę postępowania, to tak właśnie należy ów przepis rozumieć. Pierwszeństwo językowych reguł wykładni jest wręcz podstawowym warunkiem funkcjonowania prawa w państwie prawnym. Podobną rangę nadaje się założeniu o racjonalnym ustawodawcy w procesie stanowienia prawa. W doktrynie prawa wskazano, że jeśliby wbrew jasnemu pod względem językowym sformułowaniu przepisu nadawałoby się przepisowi prawa jakieś inne znaczenie, aniżeli oczywiste znaczenie językowe, wówczas rola ustawodawcy byłaby li tylko pozorna (por. J Wróblewski: Rozumienie prawa i jego wykładnia, Wrocław 1990, s. 66 in.; Z. Ziembiński: O stanowieniu i obowiązywaniu prawa. Zagadnienia Podstawowe, Warszawa 1995, s. 82). Wykładnia językowa jest punktem wyjścia dla wszelkiej wykładni prawa, a ponadto zakreśla jej granice w ramach możliwego sensu słów zawartych w tekście prawnym. Gdy wykładnia językowa jest uznana za wystarczającą dla odkodowania normy prawnej, to na niej należy zakończyć proces interpretacji w myśl zasady interpretatio cessat in claris (M. Zirk-Sadowski, w: R. Hauser, A. Wróbel, Z. Niewiadomski, Wykładnia prawa administracyjnego. System Prawa Administracyjnego., t. 4, Warszawa 2015, s. 223 - 224). Porządek preferencji ustalony w oparciu o zasadę pierwszeństwa nie ma oczywiście charakteru absolutnego co oznacza, że może zostać przełamany przez poważne argumenty natury systemowej i funkcjonalnej, np. wtedy gdy wykładnia językowa prowadzi do rażąco niesprawiedliwych lub irracjonalnych konsekwencji. Taka sytuacja nie zachodzi jednak w niniejszej sprawie. Prawidłowe zastosowanie dyrektyw wykładni językowej pozwala na pełne odkodowanie znaczenie tego przepisu i uzyskanie jasnego i jednoznacznego rezultatu. Sąd ten wskazał jednocześnie, że obowiązkiem interpretatora jest przyjmowanie takiego rozumienia przepisu regulującego prawa i wolności jednostki, która ze względu na istniejące możliwości faktyczne i prawne gwarantuje jak najpełniejszą realizację danego prawa lub wolności. Konsekwencją tego jest dyrektywa życzliwej interpretacji przepisów odnoszących się do prawa i wolności dopuszczająca stosowanie wykładni rozszerzającej, a nawet analogii w stosunku do praw i wolności jednostki. Przepis art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce jest przepisem określającym przesłanki nabycia określonego uprawnienia przez jednostkę. Proces jego wykładni powinien więc przebiegać w taki sposób, aby nie odstępując od znaczenia językowego tego przepisu przyznać jednostce określone prawo ustawowe. Obowiązkiem organu, dokonującego wykładni przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy jest jak najmniejsze ograniczanie prawa jednostki wynikającego z tego przepisu. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że żaden zwrot użyty w tekście art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce nie nakazuje łączyć terminu 6-letniego z okresem studiowania. Oznacza to, iż termin ten należy potraktować jako samodzielną przesłankę uzyskania stypendium, ograniczającą okres pobierania stypendium. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela to stanowisko oraz obszerną argumentację zawartą w cytowanym wyroku (analogiczne stanowisko zajął WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Go 155/20). Wskazać w konsekwencji należy, że taka treść normy prawnej zawarta w art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce wykluczała możliwość zawarcia odmiennej regulacji w tym przedmiocie w Regulaminie świadczeń dla studentów. Jako akt niższego rzędu nie może on bowiem pozostawać w sprzeczności z regulacją ustawową. Zawarty w skardze wniosek o wypłatę stypendium za okres od 1 do 28 lutego 2021 r. winien być skierowany do organu wypłacającego świadczenie i nie podlega rozpoznaniu przez Sąd Administracyjny. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną w sprawie decyzję. Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl.).