I OSK 1281/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zygmunt Zgierski Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 1603/21 w sprawie ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 23 lutego 2022 r. sygn. II SA/Gl 1603/21 oddalił skargę K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - dalej jako: "p.p.s.a." wywiódł K. M. zaskarżonemu wyrokowi zarzucając naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego - dalej jako: "k.p.a.", 77 § 1 k.p.a., 80 k.p.a., poprzez bezpodstawne przyjęcie, iż wydana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzja odpowiada prawu, podczas gdy organy pierwszej jak i drugiej instancji nie rozpatrzyły wyczerpująco zebranego materiału dowodowego, co w konsekwencji doprowadziło do uznania przez organy, iż nienależnie pobrane świadczenie przez skarżącego nie może zostać umorzone z uwagi na hipotetycznie istniejące możliwości poprawy swojej sytuacji, 2. obrazę prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 30 ustęp 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - dalej: "u.ś.r.", poprzez błędne przyjęcie, iż pogorszenie trudnej sytuacji materialnobytowej skarżącego nie jest warunkiem pozwalającym na umorzenie względem skarżącego nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach oraz zaniechanie przeprowadzenia rozprawy, a ponadto zasądzenie od Skarbu państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że zupełnie niezrozumiałym jest twierdzenie, iż skarżący może podjąć się wykonywania pracy zarobkowej, skoro orzeczeniem komisji lekarskiej z dnia [...] marca 2010 roku skarżący został uznany za osobę trwale i całkowicie niezdolną do wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] pismem z dnia [...] maja 2022r. wniosło o oddalenie skargi kasacyjnej. Pełnomocnik skarżącego kasacyjnie pismem z dnia [...] lutego 2023 r. wniósł o przeprowadzenie dowodu z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 grudnia 2022 r. sygn. II SA/Gl 708/22. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu I instancji - w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej - Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne. Odnosząc się pierwszej kolejności do kwestii postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów postępowania należy podkreślić, że uzasadniając naruszenie przepisów postępowania - wykazać należy - że uchybienie im mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna nieodpowiadająca powyższym wymaganiom uniemożliwia Sądowi ocenę jej zasadności. I. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że bezzasadnie Sądowi Wojewódzkiemu zarzucono w niniejszej sprawie naruszenie przepisów postępowania. Rolą organu w toku postępowania administracyjnego jest: podjęcie czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), udokumentowanie poczynionych ustaleń w aktach sprawy (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz uzasadnienie w sposób przewidziany w art. 107 § 3 k.p.a. wydanej decyzji. Dokumentacja akt niniejszej sprawy wskazuje, że prawidłowo Sąd I instancji ocenił, że organy prowadzące postępowanie tym standardom sprostały. Jakkolwiek skarżący kasacyjnie podnosi, że na mocy orzeczenia z 2010 r. został uznany za osobę trwale niezdolną do pracy, to należy wskazać, że do akt sprawy w dniu [...] lipca 2021 r. złożono Orzeczenie o niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] zaliczające K. M. do znacznego stopnia niepełnosprawności i wskazujące, że skarżący jest "zdolny do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej" (k.[...]). Jednocześnie, w aktach sprawy znajduje się Zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w [...] z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] stwierdzające, że K. M. jest zarejestrowany w tym urzędzie jako osoba poszukująca pracy od dnia [...] lipca 2021 r.(k.[...]). Dokumentacja ta dowodzi, że wbrew stanowisku skargi kasacyjnej, ustalenia organów znajdują oparcie w materiale akt sprawy. Skuteczne zarzucenie naruszenia przepisu art. 80 k.p.a. wymaga wykazania, że uchybiono zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Jedynie to, bowiem może być przeciwstawione uprawnieniu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie o innej niż przyjęta doniosłości poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie. Dokonana ocena materiału dowodowego może być, bowiem skutecznie podważona tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami, lub gdy rozumowanie wykracza poza reguły logiki albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia związku przyczynowo-skutkowego. Taka sytuacja nie ma jednak miejsca w niniejszej sprawie. Niezasadnie zatem Sądowi Wojewódzkiemu zarzucono zatem naruszenie przepisów postępowania. II. Niezasadnie również Sądowi Wojewódzkiemu postawiono zarzut naruszenia art. 30 ust. 9 u.ś.r. Jak trafnie wskazywał Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, na podstawie art. 30 ust. 9 u.ś.r. organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Dla stosowania art. 30 ust. 9 u.ś.r. zasadnicze znaczenie ma, że decyzja wydawana w przedmiocie przyznania ulg w przypadku obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, jest decyzją uznaniową. Jej specyfiką jest zatem to, że nawet w przypadku spełnienia przesłanek do zastosowania ulgi, organ może, ale nie musi, ulgę taką przyznać. Kontrola sądu w odniesieniu do elementu uznania administracyjnego nie obejmuje kryterium celowości, zasadniczego w przypadku uznania, lecz koncentruje się na badaniu, czy uznanie organu nie ma charakteru arbitralnego, czy zostało należycie uzasadnione rzeczowymi argumentami (por. wyrok NSA z dnia 21 lipca 2022 r. sygn. I OSK 1857/21). W okolicznościach badanej sprawy, jakkolwiek podniesiono zarzut błędnej wykładni art. 30 ust. 9 u.ś.r., to nie został on w istocie uzasadniony, ani prawidłowo postawiony. Zarzut tego rodzaju łączy się z koniecznością wskazania naruszonych dyrektyw interpretacyjnych i określenia, na czym polega wadliwe rozumienie przepisu przyjęte w sprawie, a jakie jest prawidłowe. Takich argumentów skarga kasacyjna nie zawiera. Postawione zarzuty dotyczą natomiast raczej drugiej formy naruszenia, jaką jest niewłaściwe zastosowanie. Skarżący kasacyjnie zarzuca, że naruszenie tego przepisu nastąpiło przez przyjęcie, że pogorszenie trudnej sytuacji materialnobytowej nie jest warunkiem pozwalającym na umorzenie względem skarżącego nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Odnosząc się do argumentacji skargi kasacyjnej należy wskazać, że Sąd Wojewódzki, jak i organy brały pod uwagę trudną sytuację skarżącego i jego rodziny. Literalnie do tej kwestii odniesiono się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Jednakże, jak już wskazano, decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 9 u.ś.r. nie jest decyzją związaną, ale uznaniową. To oznacza, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego uwzględnienia wniosku o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Niesłusznie zatem skarga kasacyjnie w odmownym załatwieniu wniosku K. M., pomimo jego trudnej sytuacji życiowej i rodzinnej upatruje naruszenia prawa. Skarga kasacyjna nie wykazała natomiast aby uznanie organu, zaakceptowane przez Sąd Wojewódzki miało charakter arbitralny, czy zostało nienależycie uzasadnione. Odnosząc się natomiast do kwestii wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 grudnia 2022 r. sygn. II SA/Gl 708/22 należy wskazać, że sądowoadministracyjna kontrola decyzji organu administracji publicznej następuje z uwzględnieniem stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydawania zaskarżonej decyzji. Złożona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna dotyczyła wyroku oddalającego skargę na decyzję wydaną [...] października 2021 r. Natomiast wyrok nadesłany do akt niniejszej sprawy dotyczył skargi złożonej od decyzji wydanej dnia [...] marca 2022 r. Jednocześnie należy zaakcentować, że wskazaną przez Sąd w wyroku z dnia 5 grudnia 2022 r. sygn. II SA/Gl 708/22 wadą był fakt, że organy nie podołały obowiązkowi ustalenia aktualnej (tj. na dzień [...] marca 2022 r.) sytuacji życiowej skarżącego. Prowadzenie tych ustaleń dotyczy odrębnej sprawy administracyjnej. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. Orzeczenie nie obejmuje rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów z tytułu sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej na rzecz adwokata ustanowionego z urzędu należnych od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.). Koszty nieopłaconej pomocy prawnej przyznawane są przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258 - 261 p.p.s.a.