II SA/Gl 1510/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki,, Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant sekretarz sądowy Barbara Urban, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lutego 2022 r. sprawy ze skargi E. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie decyzją z dnia [...]r. nr [...] uchyliło decyzję Burmistrza B. z dnia [...] r. ustalającą wysokość odpłatności za pobyt ojca A. M. w Domu Pomocy Społecznej w B. w kwocie 1.166,87zł miesięcznie począwszy od 1 marca 2021 r. i orzekło o opłacie za okres od 1 marca do 13 lipca 2021r., Kontrolowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Organ I instancji, działając na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 2 lit.b i lit.d ustawy o pomocy społecznej, ustalił stronie opłatę za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej w B., w kwocie 1166,87 zł miesięcznie, począwszy od 1 marca 2021r. Kwota pozostała do zapłaty przez zstępnych, a więc strony oraz jej brata wynosi 2.333,74 zł. Strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i synem, rodzina posiada dochody z działalności gospodarczej strony w wysokości 5.550,14zł, emerytury męża w kwocie 4.315,30zł oraz wynagrodzenia syna w kwocie 1.014,55zł. Dochód rodziny stanowi kwotę 11.891,13zł, na osobę w rodzinie kwotę 3.963,71zł 2.379,71zł (3.963,71zl - 1.584,00zł). Kolegium, po rozpoznaniu odwołania strony, uchyliło decyzje organu I instancji i ponownie obciążyło ją kosztami opłaty, zakreślając jednak termin końcowy, do którego opłata powinna być ponoszona (do [...] lipca 2021 r.). Termin ten wiązał się z faktem opuszczenia DPS przez ojca strony z dniem [...] lipca 2021 r. i uchyleniem przez organ I instancji decyzji o skierowaniu. W skardze dnia podniesiono zarzuty naruszenia przepisów art.7 k.p.a, art 77§1 k.p.a. i art.80 k.p.a. oraz art.138 § 1 pkt 1 k.p.a., art.61 ust.1 pkt 2 i ust 2 pkt 2 lit. b ustawy o pomocy społecznej. W ocenie skarżącej: 1/ organ odwoławczy uchyla decyzję organu I instancji tylko nie wiadomo jaką, gdyż brak jest jej oznaczenia w postaci numeru i organu wydającego lakonicznie stwierdza tylko w sentencji decyzji ,iż " orzeka uchyla zaskarżoną decyzję organu I instancji i orzeka:" - nie wiadomo jakiej; 2/ nie wiadomo, czy uchyla ją w całości czy w części, nie wiadomo w jakiej części umarza postępowanie i czy w ogóle umarza postępowanie w związku z uchyleniem; 3/ błędnie przyjęto, że skarżąca odmówiła zawarcia umowy, o której mowa w art.103 ustawy o pomocy społecznej gdyż, co jest bezspornym, nigdy żadnej umowy do zaakceptowania czy podpisu jej nie przedstawiono, 4/ błędnie przyjęto, że przeprowadzono wnikliwe postępowanie wyjaśniające w niniejszej sprawie tylko nie podaje organ kiedy, bo na pewno nie w czasie do tego przewidzianym przepisami prawa. W uzasadnieniu skargi zwraca uwagę na brak podstaw do przyjęcia ojca do DPS w B. Ojciec sam umie o siebie zadbać, ma wystarczające własne środki na utrzymanie, w żaden sposób nie potrzebuje opieki osób trzecich. Do chwili przyjęcia do DPS zamieszkiwał wraz ze swoim synem w na nieruchomości, którą darował mu za opiekę. W jej ocenie, okoliczności te wskazują na uzasadnione podejrzenie działania niezgodne z przepisami. Organ, jak twierdzi, w ogóle nie zajął się podnoszonymi zarzutami. Decyzja skupia się na ocenie czy wystąpiły przesłanki obligatoryjne do zwolnienia Skarżącej z odpłatności, a pomija rzecz najważniejszą: czy wystąpiły przesłanki do obligatoryjnego przyjęcia A. M. do DPS. Jak wyjaśnia dalej, nie miała możliwości zawarcia umowy o odpłatność za pobyt ojca w DPS, gdyż takiej jej nie zaproponowano. Nie przedstawiono także żadnego projektu umowy, z którą mogła by się zapoznać. Ponadto nie przeprowadzono wywiadu środowiskowego z rodziną ojca przed przyjęciem go do DPS. W trakcie postępowania złożyła pismo 27.05.2021r., w którym wskazywała na podnoszone obecnie zastrzeżenia oraz informowała, iż dopuszczał się on czynów karalnych wobec niej i rodziny, skutkiem czego ograniczono mu władzę rodzicielską. Organ ten fakt w decyzji pomija W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymuje swoje stanowisko wyrażone w decyzji. Podkreśliło zwłaszcza, że przedmiotem postępowania jest decyzja ustalająca wysokość odpłatności za pobyt ojca w DPS , stąd zarzuty podnoszone w skardze nie mają wpływu na podjęte rozstrzygniecie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem jej zarzuty i argumenty nie podważają legalności kwestionowanej decyzji. Stosownie do treści art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej ustalany jest przez właściwy organ i podlega ogłoszeniu w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku (art. 60 ust. 2 u.p.s.). W przepisie art. 61 u.p.s. ustawodawca zawarł z kolei ustawową kolejność osób zobowiązanych do wnoszenia opłat za pobyt w takiej placówce. I tak, w pierwszej kolejności zobowiązanym jest mieszkaniec, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka (art. 61 ust. 1 pkt 1), zaś w następnej kolejności są nimi: małżonek podopiecznego, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej (art. 61 ust. 1 pkt 2 i 3). Ustawodawca w art. 61 ust. 3 u.p.s. wprowadził również zasadę, w myśl której, jeśli z ponoszenia opłat nie wywiązują się osoby zobowiązane w pierwszej kolejności, opłaty te wnosi zastępczo gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, z tym jednak skutkiem, że gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych w tym celu kwot (vide: wyrok WSA w Szczecinie z 5 września 2019 r., II SA/Sz 575/19, pub. CBOSA). Tytułem uwag wprowadzających warto też wskazać, że po uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 czerwca 2018 r. (I OPS 7/17, pub. CBOSA) nie ma już wątpliwości, że obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 tej ustawy, wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 tej ustawy lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 u.p.s. Wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej określa art. 61 ust. 2 u.p.s. i zgodnie z ta regulacją wnoszą ją: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową, zawartą w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s.: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. Z przytoczonych przepisów ustawy wynika, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych (dzieciach, wnukach), w dalszej kolejności na wstępnych, a w ostateczności - na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Obowiązek ponoszenia opłat za dom pomocy społecznej i jego wysokość jest wypadkową składu rodziny osób należących do kręgu wskazanego w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., ich dochodu oraz kryterium dochodowego. Obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić. Co do zasady konkretyzacja taka powinna nastąpić w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s. poprzez określenie kwoty opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, wskazanie osoby (osób) zobowiązanych do jej ponoszenia z kręgu podmiotów wymienionych w u.p.s. oraz ustalenie przypadających na nich kwot opłaty (vide: wyrok NSA z 26 kwietnia 2019 r., I OSK 2638/18, pub. CBOSA). W przedmiotowej sprawie średni miesięczny koszt utrzymania w DPS, w którym zamieszkuje babka skarżącego, został ustalony od lutego 2021 r. na kwotę 4.015,00 zł miesięcznie. A. M. ponosi koszty pobytu w wysokości 70% swojego dochodu tj. 1.681,36 zł. Pozostała kwota 2.333,74 zł została podzielona miedzy Skarżącą a jej brata, w stosunku po ½, co daje kwotę 1166,87 zł. Prawidłowo także organy ustaliły sytuację dochodową Skarżącej. Jak wynika z przeprowadzonego w dniu [...] r. rodzinnego wywiadu środowiskowego dochód na rodzinę trzyosobową (Skarżąca, mąż i syn) wynosi 11 891/13 zł., a co za tym idzie dochód na osobę w rodzinie przekracza ustawowe 300% kryterium dochodowego. Legalności postępowania organów w sprawie niniejszej nie podważają zarzuty skargi, dotyczące braku zasadności umieszczenia ojca w DPS oraz zaistnienia podstaw do zwolnienia jej z tego obowiązku. Dla przedmiotowej sprawy pierwsza z tych kwestii nie ma większego znaczenia, skoro przedmiotem postępowania było ustalenie odpłatności za pobyt w DPS, zaś obowiązki zstępnego osoby skierowanej do DPS, zgodnie z art. 61 ust. 2 u.p.s., uzależnione są wyłącznie od jego sytuacji dochodowej. Jeśli zaś chodzi o zwolnienie z opłaty, to niewątpliwie okoliczności podnoszone przez skarżącą mogą stanowić podstawę do wydania przez organ decyzji o zwolnieniu z ponoszenia w całości lub w części ustalonej opłaty na podstawie art. 64 u.p.s. i art. 64a u.p.s. Kwestia zwolnienia z opłaty za pobyt w DPS ma jednak charakter odrębny i powinna stanowić przedmiot odrębnej sprawy administracyjnej. Dopiero po ustaleniu opłaty w określonej wysokości możliwe jest rozpoznanie wniosku o zwolnienie od tej opłaty Trafnie podkreśliło to Kolegium w uzasadnieniu swojej decyzji, przywołując wyroki sądów administracyjnych. Sąd zwraca uwagę na to, że w trakcie postępowania prowadzonego przez organ I instancji w sprawie ustalenia odpłatności, pismem z dnia 12 marca 2021 r. strona złożyła wniosek o zwolnienie z odpłatności za pobyt ojca w DPS. Wniosek tren, wszczynający postępowanie w nowej (innej) sprawie, wbrew wymogom wynikającym z k.p.a., nie został załatwiony poprzez odmowy wszczęcia postępowania (w formie postanowienia) bądź w formie decyzji rozstrzygającej sprawę. Organy orzekające oczywiście odniosły się do niego, wskazując na konieczność wcześniejszego rozstrzygnięcia w kwestii ustalenia opłaty, ale nie zmienia to faktu pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia. Zważywszy na datę złożenia wniosku organ I instancji pozostaje w bezczynności. W ocenie Sądu, postępowanie w sprawie zwolnienia powinno być prowadzone na podstawie art. 64 pkt. 7 u.p.s. Zgodnie z normą zrekonstruowaną na podstawie art. 64, osoby zobowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, jeżeli wykaże ona, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Na naruszenie przez ojca "innych obowiązków" względem skarżącej mogą wskazywać okoliczności wskazane przez nią w piśmie z 12 marca 2021 r., a także w odwołaniu oraz w skardze (zastraszanie przez adopcyjnego ojca, stosowanie kar cielesnych, bicie, rany w wyniku pobicia dostrzeżone przez nauczycielkę wf, zgłoszenie na Policję a następnie sprawa sądowa). Okoliczności te niekoniecznie muszą być udowodnione na podstawie dokumentów (wyroków sądowych w tym przypadku), skoro przepis wyraźnie zastrzega, że "w szczególności" ma to być wykazane dokumentami dołączonymi do wniosku (w więc nie tylko w taki sposób). Mając powyższe na uwadze sąd skargę oddalił skargę w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt ojca w DPS na podstawie art. 151 p.p.s.a.