II OZ 98/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tomasz Zbrojewski po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. M. na postanowienie w zakresie zwrotu kosztów postępowania sądowego zawarte w punkcie V wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 29 października 2021 r., sygn. akt II SAB/Po 113/21 w sprawie ze skargi M. M. na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie utrzymania i użytkowania budynku postanawia: uchylić postanowienie zawarte w punkcie V wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 29 października 2021 r., sygn. akt II SAB/Po 113/21 i w tym zakresie przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 29 października 2021 r., sygn. akt II SAB/Po 113/21, po rozpoznaniu skargi M. M. na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie utrzymania i użytkowania budynku: I. umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do wydania decyzji administracyjnej; II. stwierdził, że Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w [...] dopuścił się bezczynności; III. stwierdził, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; IV. oddalił skargę w pozostałym zakresie; V. zasądził od Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] na rzecz strony skarżącej kwotę 597 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że o kosztach postępowania orzekł na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., zwana dalej: "p.p.s.a."), w związku z § 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2021 r. poz. 535) oraz § 15 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265). Sąd zasądził zwrot kosztów w wysokości 597 zł, co stanowi: 100 zł - wpis od skargi, 480 zł - opłata za czynności radcy prawnego w postępowaniu przed sądem administracyjnym I instancji oraz 17 zł - opłata od pełnomocnictwa. M. M. złożył zażalenie na postanowienie w zakresie zwrotu kosztów postępowania sądowego zawarte w punkcie V ww. wyroku, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego. W uzasadnieniu zażalenia skarżący wskazał, że Sąd I instancji wyrokował w tej sprawie dwukrotnie: po raz pierwszy wyrokiem z dnia 10 czerwca 2020 r., sygn. akt II SAB/Po 28/20, oddalił skargę, a po orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 2021 r., sygn. akt II OSK 2038/20, po raz drugi wyrokiem z dnia 29 października 2021 r., sygn. akt II SAB/Po 113/21, uwzględnił skargę. Zdaniem strony, zgodnie z utrwalonym i aprobowanym przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowiskiem wyrażonym w orzecznictwie jak i doktrynie, jeżeli profesjonalny pełnomocnik reprezentuje stronę w obu instancjach, stawki wynagrodzenia odnoszą się do każdej instancji oddzielnie. Podobnie, jeżeli orzeczenie sądu administracyjnego pierwszej instancji zostanie uchylone, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania, za ponowny udział przed sądem pierwszej instancji przysługuje odrębne wynagrodzenie. Skarżący stwierdził, że zwrot kosztów postępowania winien obecnie wynosić: 1317 zł: 480 zł - tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego przy pierwszym rozpoznawaniu sprawy przed Sądem I instancji; 480 zł - tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego przy ponownym rozpoznawaniu sprawy przed Sądem I instancji; 240 zł - tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym; 100 zł - tytułem zwrotu wpisu od skargi; 17 zł - tytułem zwrotu opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. W odpowiedzi na zażalenie organ wniósł o jego oddalenie i zasądzenie od skarżącego kosztów postępowania zażaleniowego. Podniósł, że w rozpatrywanym przypadku istotny jest fakt rozpoznania sprawy w obu postępowaniach pierwszoinstancyjnych w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, a więc bez obecności pełnomocnika. Powyższe wskazuje, że nakład pracy pełnomocnika został ograniczony do wniesienia pism procesowych do obu instancji, ale już nie udziału w rozprawach, stąd przy ponownym rozpoznaniu sprawy pełnomocnik nie musiał wykazywać żadnej aktywności przed Sądem pierwszej instancji. Przytoczona argumentacja prowadzi do wniosku, że dwukrotne przyznanie kosztów za pierwszą instancję skutkowałoby nadużyciem prawa przez stronę, albowiem przyznane koszty byłyby nieadekwatne do nakładu pracy pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie jest zasadne. Stosownie do treści art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony, o czym stanowi art. 205 § 2 p.p.s.a. Wedle art. 211 p.p.s.a. koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków. Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 p.p.s.a.). W rozpoznawanym przypadku, zauważyć należy, że skarżący był w postępowaniu sądowoadministracyjnym zainicjowanym skargą na bezczynność organu reprezentowany przez ustanowionego z wyboru profesjonalnego pełnomocnika procesowego - radcę prawnego, który podejmował na rzecz skarżącego określone czynności w tym postępowaniu, m.in. sporządził i wniósł skargę. Zwrócenia uwagi wymaga, że Sąd I instancji wyrokował w tej sprawie dwukrotnie: po raz pierwszy wyrokiem z dnia 10 czerwca 2020 r. oddalając skargę, a po orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 2021 r., po raz drugi wyrokiem z dnia 29 października 2021 r. uwzględniając skargę. Za każdym razem skarżącego reprezentował ten sam radca prawny. W tej sytuacji podstawę prawną zasądzenia przez Sąd I instancji zwrotu kosztów postępowania od organu na rzecz skarżącego stanowią przepisy art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz właściwe regulacje aktu wykonawczego, zawierające stawkę wynagrodzenia radcowskiego, z tym wszakże zastrzeżeniem, że jak przyjmuje się w piśmiennictwie i orzecznictwie sądowym [patrz: punkt 28 komentarza do art. 205 p.p.s.a., pod redakcją Romana Hausera i Marka Wierzbowskiego, wyd. C.H.Beck, 3. wydanie zmienione i uzupełnione, Warszawa 2015, s. 769; oraz postanowienie NSA z dnia 8 września 2016 r., sygn. akt I GZ 509/16, dostępne w CBOSA], gdy orzeczenie sądu pierwszej instancji zostanie uchylone, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania, za ponowny udział przed sądem pierwszej instancji przysługuje odrębne wynagrodzenie. Zatem stronie reprezentowanej przez radcę prawnego przysługuje zwrot kosztów postępowania za dwukrotne postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Jak wynika z powyższego, Sąd I instancji uwzględnił wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania tylko częściowo. Orzeczenie w przedmiocie kosztów nie uwzględnia bowiem kosztów wynagrodzenia pełnomocnika poniesionych w związku z celowym dochodzeniem praw w czasie dwukrotnego postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny uznał wniesione zażalenie za zasadne i na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie, zawarte w punkcie V wyroku, przekazując sprawę w tym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W odniesieniu do argumentacji zawartej w odpowiedzi na zażalenie, Sąd Wojewódzki rozważy, czy obowiązujące przepisy prawa umożliwiają "miarkowanie" kosztów zastępstwa procesowego dla pełnomocnika ustanowionego z wyboru i czy w niniejszej sprawie zachodzi ten szczególny przypadek. Odnosząc się do wniosku strony w zakresie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że brak jest podstaw prawnych do orzekania o zwrocie kosztów postępowania między stronami w innych orzeczeniach kończących postępowanie w danej instancji, niż wymienione w art. 209 p.p.s.a. Kwestia zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego będzie rozstrzygana przy orzekaniu przez Sąd I instancji o kosztach postępowania sądowego. W orzecznictwie sądów administracyjnych i w literaturze przyjmuje się bowiem, że koszty postępowania zażaleniowego podlegają zaliczeniu do kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, o czym stanowi art. 200 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 14 lipca 2011 r., sygn. akt II OZ 615/11; z dnia 8 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OZ 291/15). Oznacza to, że koszty te powinny być zasądzone w orzeczeniu kończącym postępowanie, stosownie do art. 209 p.p.s.a. (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 510).