II SAB/Bk 11/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski, Sędziowie asesor sądowy WSA Marcin Kojło (spr.), sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 marca 2022 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Fundacji F. w K. na bezczynność Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Z. w przedmiocie informacji publicznej 1. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Z. do załatwienia, w trybie ustawy z dnia 6 września 2001 roku o dostępie do informacji publicznej, wniosku Fundacji F. w K.z dnia [...] września 2021 roku; 2. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności; 3. stwierdza, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszenia prawa; 4. zasądza od Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Z. na rzecz skarżącej Fundacji F. w K. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, Fundacja F. z siedzibą w K. zaskarżyła bezczynność Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Z. w zakresie rozpatrzenia wniosku z dnia [...] września 2021 r. o udostępnienie informacji publicznej, co w ocenie strony skarżącej stanowi naruszenie art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz art. 1 ust. 1, art. 3 ust. 1 pkt 1 oraz art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 2176 ze zm., dalej: "u.d.i.p."). W skardze wskazano, że jednym z głównych celów statutowych Fundacji jest pomoc przedsiębiorcom oraz osobom ubiegającym się o taki status. W tym celu skarżący m.in. buduje bazę danych mającą służyć analizie dotychczasowych problemów i rozwiązań związanych z pomocą tymże podmiotom. Jeden z projektów skarżącego obejmuje m.in. badanie wpływu epidemii Covid-19 na trudności związane z zakładaniem i prowadzeniem działalności gospodarczej. Biorąc to pod uwagę, skarżący wniósł do organu wniosek o udzielenie następujących informacji, w ujęciu kwartalnym za okres od 1 kwietnia 2020 do 30 czerwca 2021 r.: 1. Ile było wydanych przez Powiatowego Inspektora Sanitarnego decyzji o nałożeniu kary administracyjnej w związku z nieprzestrzeganiem obostrzeń związanych z Covid -19? 2. Ile decyzji zostało zaskarżonych do Sądu? 3. Jaka była łączna suma nałożonych i wyegzekwowanych kar? Wniosek został złożony drogą elektroniczną na adres: [...], wskazany zarówno na stronie internetowej, jak i w Biuletynie Informacji Publicznej organu. Skarżący nie został powiadomiony w ustawowo określonym terminie zarówno o powodach opóźnienia, terminie w jakim organ udostępni informacje, jak również o ewentualnych kosztach związanych ze wskazanym we wniosku sposobem udostępnienia lub koniecznością przekształcenia informacji w formę wskazaną we wniosku. Wobec powyższego pełnomocnik Fundacji wniósł o zobowiązanie organu do rozpoznania wniosku o udostępnienie informacji publicznej z dnia [...] września 2021 r. oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego od organu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Do skargi dołączono wydruk wysłania wniosku drogą elektroniczną, wydruki ze strony internetowej organu i ze strony BIP organu. W odpowiedzi na skargę Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Z. wniósł o oddalenie skargi. Organ wskazał, że nie stwierdzono by załączony do wniosku email dotarł na adres [...]. Korespondencja taka nie została również zarejestrowana w EZD. W ocenie organu Fundacja nie wykazała, że żądanie udzielenia informacji publicznej zostało do organu dostarczone w dacie wskazanej we wniosku tj. 28 września 2021 r. Takim dowodem nie może być wydruk ze skrzynki wychodzącej, gdyż nie zawiera on żadnego potwierdzenia, że wiadomość wpłynęła na serwer poczty przychodzącej [...]. Organ nie może brać odpowiedzialności za funkcjonowanie informatycznych systemów pocztowych (działanie systemów antyspamowych, wirusów komputerowych, włamania hakerskie do skrzynek pocztowych itp.) oraz za działania wnioskodawcy, w szczególności prawidłowe wysłanie e-mail. Organ niezwłocznie po otrzymaniu zapytania wraz ze skargą tj. [...] stycznia 2022 r., w dniu [...] stycznia 2022 r. udzielił żądanej informacji publicznej, w sposób wskazany przez wnioskodawcę. Fundacja po zapoznaniu się z treścią odpowiedzi na skargę, pismem procesowym z dnia [...] lutego 2021 r. zmodyfikowała wnioski skargi wnosząc o umorzenie postępowania w zakresie zobowiązania organu do rozpoznania wniosku o udostępnienie informacji publicznej z dnia [...] września 2021 r., stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności oraz zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pełnomocnik wskazał, że nieodebranie, czy też nieodczytanie przez organ wniosku wysłanego przy użyciu poczty elektronicznej, nie może obciążać wnioskodawcy. Dopiero wniesienie skargi spowodowało podjęcie działań ze strony organu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej powoływanej jako: "p.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej sprawowana przez sądy administracyjne obejmuje również bezczynność organów. Na gruncie ustawy o dostępie do informacji publicznej, bezczynność organu polega na tym, że organ będąc właściwym w sprawie i zobowiązanym do zareagowania na wniosek o udostępnienie informacji publicznej w sposób przewidziany tą ustawą, wbrew przepisom prawa ani nie udostępnia w nakazanym terminie w drodze czynności materialno-technicznej żądanej informacji, ani też nie wydaje stosownej decyzji administracyjnej o odmowie udostępnienia informacji publicznej bądź o umorzeniu postępowania. Nie ulega wątpliwości, że informacje objęte wnioskiem skarżącej Fundacji złożonym w dniu [...] września 2021 r. na adres e-mail Powiatowej Stacji Sanitarno- Epidemiologicznej w Z., mieściły się w zakresie przedmiotowo- podmiotowym ustawy o dostępie do informacji publicznej. Organ nie kwestionował zresztą, że żądane przez Fundację informacje stanowią informację publiczną w rozumieniu omawianej ustawy. Pytania dotyczące ilości wydanych decyzji o nałożeniu kary administracyjnej w związku z nieprzestrzeganiem obostrzeń związanych z Covid-19, ilości takich decyzji zaskarżonych do sądu oraz łącznej sumy nałożonych i wyegzekwowanych kar, odnoszą się bezpośrednio do zadań publicznych wypełnianych przez państwowego powiatowego inspektora sanitarnego, który jest organem władzy publicznej zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. Jak wynika z przepisów ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 195 ze zm.) służba ta jest powołana do realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego, które polegają na sprawowaniu zapobiegawczego i bieżącego nadzoru sanitarnego oraz prowadzeniu działalności zapobiegawczej i przeciwepidemicznej, między innymi, w zakresie chorób zakaźnych. Zadania Państwowej Inspekcji Sanitarnej wykonują wymienione w art. 10 ustawy organy, w tym państwowy powiatowy inspektor sanitarny jako organ rządowej administracji zespolonej w województwie. Z art. 15 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej wynika, że państwowy inspektor sanitarny wykonuje zadania przy pomocy podległej mu stacji sanitarno-epidemiologicznej. Z przedstawionych sądowi wraz ze skargą akt wynika, że wniosek skarżącej złożony został za pośrednictwem poczty elektronicznej w dniu [...] września 2021 r. Ugruntowane orzecznictwo sądowoadministracyjne nakazuje za wniosek pisemny uznawać również przesłanie zapytania pocztą elektroniczną (e-mail) - i to nawet, gdy do jego autoryzacji nie zostanie użyty podpis elektroniczny (zob. np. wyrok NSA z dnia 16 marca 2009 r. I OSK 1277/08). Nie jest zatem wymagane, aby wnioski o udzielenie informacji publicznej kierowane były drogą elektroniczną jedynie w ramach epuap. Wniosek skarżącej Fundacji został skierowany na oficjalny adres e-mail, podany na stronie BIP Powiatowej Stacji Sanitarno- Epidemiologicznej w Z.. W takiej sytuacji ryzyko nieodebrania czy też nieodczytania przez organ wysłanego do niego przy użyciu poczty elektronicznej wniosku, obciąża ten organ, a nie skarżącego. Jeżeli wiadomość została prawidłowo nadana na oficjalny adres poczty elektronicznej organu, oznacza to, że dotarła ona do adresata. Odmienne zapatrywanie sprawiałoby bowiem, że w praktyce prawo do wnioskowania o informację publiczną za pomocą poczty elektronicznej byłoby iluzoryczne, a jego skuteczność zależna byłaby od arbitralnej woli organu. Potwierdzenie faktu wysłania wiadomości pozwala przenieść ciężar dowodu, że wniosek nie został doręczony, na organ administracji, na którego adres poczty elektronicznej skierowany został wniosek (zob. wyrok NSA z dnia 26 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 3397/18 i przywołane tam orzecznictwo). Odpowiadając na skargę organ nie przedstawił żadnych dowodów pozwalających na ustalenie, że wiadomość Fundacji nie wpłynęła na adres [...]. Skarżąca zaś dołączyła wydruk potwierdzający wysłanie wiadomości do organu na ww. adres e-mail, który jest wystarczającym dowodem na okoliczność uznania, że wniosek został organowi prawidłowo przedstawiony. Jednocześnie sąd chciałby zwrócić uwagę na ugruntowane i dominujące orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego wynika, że do obowiązków organu administracji publicznej należy taka konfiguracja poczty elektronicznej, w tym filtrów antyspamowych, oraz takie zorganizowanie obsługi technicznej poczty elektronicznej organu, aby zapewnić bezproblemowy i niezwłoczny odbiór przesłanych na ten adres podań (zob. np. postanowienie NSA z dnia 10 września 2015 r. sygn. akt I OSK 1968/15, wyrok NSA z dnia 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 1622/19 wraz z licznie przywoływanym tam orzecznictwem). W dalszej kolejności wskazać należy – co już wyżej zaakcentowano – że przedmiotowy wniosek dotyczył udzielenia informacji publicznej i skierowany został do organu obowiązanego do jej udzielenia. Wniosek ten nie doczekał się realizacji zgodnie z obowiązującymi w tym względzie przepisami prawa. Zgodnie bowiem z art. 13 ust. 1 u.d.i.p., udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z zastrzeżeniem ust. 2 i art. 15 ust. 2. Stosownie do art. 13 ust. 2 ustawy, jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w terminie określonym w ust. 1, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku. Do dnia wniesienia skargi na bezczynność Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny nie udzielił skarżącej Fundacji żądanych informacji, ani też nie poinformował w trybie art. 13 ust. 2 ustawy o braku możliwości udzielenia informacji w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku ze wskazaniem powodów opóźnienia i nowego terminu załatwienia wniosku. Podkreślenia wymaga, że istotą skargi na bezczynność jest to, aby w przypadku uwzględnienia skargi sąd zobowiązał organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (art. 149 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Oceniając czy organ pozostaje w bezczynności, sąd bierze pod uwagę sytuację faktyczną i prawną istniejącą w dacie orzekania. Z treści art. 149 § 1 p.p.s.a wynika, że wydanie przez organ decyzji lub innego aktu po wniesieniu skargi na bezczynność wyłącza możliwość zobowiązania organu do załatwienia sprawy. W analizowanym przypadku Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny na dzień złożenia skargi pozostawał w bezczynności, gdyż nie udzielił informacji publicznej w terminie wynikającym z art. 13 ust. 1 ustawy. Żądane informacje zostały natomiast udzielone skarżącej w dniu 18 stycznia 2022 r., niezwłocznie po wpłynięciu skargi do organu. Z tego powodu bezprzedmiotowe stało się orzekanie o zobowiązaniu organu do udzielenia informacji i sąd umorzył postępowanie w tym zakresie, co też znalazło swój wyraz w pkt 1 sentencji wyroku, a podstawę ku temu stanowi przepis art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Taki sposób rozstrzygnięcia, będący następstwem podjęcia przez organ stosownego działania po wniesieniu skargi na bezczynność, nie zwalnia jednak sądu z obowiązku orzekania w przedmiocie stwierdzenia, czy w sprawie organ dopuścił się bezczynności i czy bezczynność ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Zgodnie z art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. - sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. W myśl art. 149 § 1a p.p.s.a., jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Wobec powyższego sąd orzekł jak w pkt 2 sentencji wyroku, stwierdzając na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny dopuścił się bezczynności. Przy czym dla stwierdzenia stanu bezczynności nie mają znaczenia podnoszone w odpowiedzi na skargę okoliczności. Organ powinien zapewnić właściwą obsługę poczty elektronicznej i jak już wyżej podkreślono, nieodebranie czy też nieodczytanie przez organ wniosku wysłanego do niego przy użyciu poczty elektronicznej, nie może obciążać wnioskodawcy. Dla stwierdzenia bezczynności wystarczające jest stwierdzenie obiektywnego stanu rzeczy w postaci braku reakcji na określone wymagane prawem sytuacje. Stwierdzenie bezczynności lub jej braku nie jest uzależnione od zawinienia podmiotu zobowiązanego do określonego prawem działania. Czyniąc zadość obowiązkowi nałożonemu przepisem art. 149 § 1a p.p.s.a. sąd stwierdza, że bezczynność organu nie miała cech wskazujących na to, że doszło do rażącego naruszenia prawa. Kwalifikacja naruszenia prawa jako rażącego oznacza stan, w którym wyraźnie, ewidentnie naruszono treść obowiązku wynikającego z przepisu prawa i naruszenie to posiada pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako "zwykłe" naruszenie prawa. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, ale musi być ono znaczne i niezaprzeczalne oraz pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. Rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności czy oczywistego lekceważenia przepisów (por. np. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 675/12; postanowienie NSA z dnia 27 marca 2013 r. sygn. akt II OSK 468/13, wyrok NSA z dnia 29 listopada 2018 r. sygn. akt II GSK 1619/18, wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Zauważenia wymaga, że po wniesieniu skargi do sądu, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny udostępnił żądaną przez Fundację informację. Brak jest przy tym przesłanek do uznania, że nieudzielenie informacji publicznej w ustawowym terminie było celowym i nacechowanym złą wolą opóźnieniem rozpatrzenia wniosku skarżącej. Opóźnienie w udzieleniu stronie żądanych informacji wynikało z zaniedbania obowiązku monitorowania korespondencji nadchodzącej w poczcie elektronicznej. Niemniej w okolicznościach tego przypadku nie może być mowy o kwalifikowanym naruszeniu prawa. Z tego też powodu sąd orzekł stosownie do treści art. 149 § 1a p.p.s.a. jak w punkcie 3 sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania sąd orzekł natomiast po myśli art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Do kosztów tych zaliczono uiszczony wpis sądowy w wysokości 100 zł oraz wynagrodzenie ustanowionego przez skarżącą pełnomocnika, które zgodnie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800) wynosi 480 zł, jak też opłatę skarbową od pełnomocnictwa (17 zł). Sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, a podstawę ku temu stanowi art. 119 pkt 4 w związku z art. 120 p.p.s.a.